Brede partij voor christelijke politiek

CDA, SGP en CU modderen voort met grote woorden en dat is tamelijk hopeloos. De vorming van een brede conservatieve partij kan wél perspectief bieden, zegt Bart Jan Spruyt.

Er zijn vele idealen en belangen die zich ertegen verzetten, maar eigenlijk kunnen we met elkaar maar één conclusie trekken. Het is over en uit. Christelijke politiek is in Nederland tot een irrelevante factor gemarginaliseerd. De cijfers tonen aan dat christenen in Nederland niet meer over de middelen beschikken om hun oorspronkelijke doelstelling te realiseren.

Die oorspronkelijke doelstelling was zonder meer groots. Via de populistische actie van het volkspetitionnement werd een partij (de ARP) opgericht die de politiek machteloze 'kleine luyden' wilde mobiliseren voor een laatste offensief: de herkerstening van het land via een electorale machtsgreep. De hervormde CHU was wat bescheidener maar richtte zich toch ook tot heel het land en heel het volk. Samen hebben de (later gefuseerde) drie christen-democratische partijen hun stempel op de inrichting van Nederland gedrukt, tot in de jaren zestig in ieder geval.

Maar tegen een hoge prijs. Wie het boek van Eginhard Meijering over het Nederlandse christendom in de twintigste eeuw leest, komt daarin ongemakkelijke passages tegen over het verzet tegen de politieke macht van christenen, uitmondend in de paarse era en de expliciete doelstelling dat recente verleden ongedaan te maken - een agenda die nog altijd niet is afgewikkeld. En het verlies van de grote broer is tot op heden op geen enkele manier aan de kleine broertjes SGP en ChristenUnie ten goede gekomen.

Teloorgang
Dat maakt duidelijk dat de christelijke politiek - in alle verdeeldheid, die in tijden van politieke concurrentie een jammerlijk doel op zichzelf wordt - op zoek moet naar nieuwe doelstellingen en nieuwe middelen. Macht mag wanneer macht in dienst gesteld wordt van een ideaal, van ideeën. De teloorgang van christelijke politiek is vooral zo betreurenswaardig omdat de christelijke politieke traditie in Nederland in ieder geval twee ideeën heeft belichaamd die van onopgeefbaar belang zijn en elders niet in veilige handen blijken te zijn.

Dat is de idee van de christelijke tolerantie - de idee dat je, ook al heb je daartoe de macht, met je handen van iemands diepste overtuigingen afblijft, dat je niemand dwingt tegen zijn geweten in te gaan. Die idee van christelijke vrijheid vormt zelfs de grondslag van onze samenleving, en is nu omstreden en in gevaar.

De tweede idee is de christelijk-sociale gedachte - de gedachte dat in de samenleving de krachten aanwezig zijn om tal van problemen met elkaar op te lossen, en dat een overheid die alles naar zich toetrekt (en veel te veel belooft) die krachten de nek omdraait.

Het zijn twee mooie idealen, essentieel voor het welvaren van een samenleving. Je kunt ook andere doelstellingen kiezen - veel bescheidener natuurlijk dan de oorspronkelijke doelstellingen waarom het ooit allemaal is begonnen. Je kunt het hebben over eerlijke handel en prostitutie (CU), over gezinnen en huwelijkstrouw (SGP), over waarden en normen en de samenleving (CDA) - maar zijn dit geen afgeleide idealen, waarvan de aantrekkelijkheid sterk wordt bepaald door de fluctuaties van de actualiteit?

De Amsterdamse predikant Paul Visser baarde vorig jaar opzien met zijn stelling dat het CDA zichzelf maar beter kon opheffen. Visser suggereerde dat christenen actief moeten worden binnen andere bestaande politieke partijen. Het klinkt sympathiek, dit hervormde advies, maar alle pogingen die in het verleden zijn ondernomen om christelijke fora binnen bestaande seculiere partijen te nestelen en van daaruit invloed uit te oefenen op de koers van die partijen, zijn niet erg succesvol gebleken.

Conservatieve partij
Daarom zou je ook aan een ander middel kunnen denken: een nieuwe, brede partij waarin alle verweesde CDA'ers, VVD'ers, PVV'ers met SGP'ers en CU'ers een brede, conservatieve partij vormen waarin de idealen van ware, klassieke tolerantie en christelijk-sociaal denken zijn geborgd.

Het voortmodderen met grote woorden zoals CDA'ers, SGP'ers en CU'ers nu doen, lijkt mij tamelijk hopeloos - al blijf ik mij verheugen in iedere christelijke stem die in de Tweede Kamer tot de laatste snik voor goede idealen opkomt. Maar het tij zal er niet mee worden gekeerd. We weten gelukkig ook dat een hopeloze situatie nog niet ernstig behoeft te zijn. Politiek vereist relativering. Misschien is de politiek en het daaraan verbonden machtsspel wel helemaal niet meer het middel om de christelijke presentie in de samenleving vorm te geven.

Hoe dat dan precies verder moet, niemand weet het. Laten we elkaar vooral vasthouden - over alle traditietjes heen.

Verkorte weergave van de toespraak die Bart Jan Spruyt donderdag hield op een EO-symposium over de toekomst van de christelijke politiek in Nederland

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden