Brede coalitie, maar dan zonder PVV en PvdA

Na mislukken Paars-plus is een vijfpartijenkabinet van VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie de beste optie.

De nieuwe kabinetsperiode wordt cruciaal op sociaal-economisch terrein. Niet alleen moet er fors worden bezuinigd, er dienen zich vergaande hervormingen aan op de arbeidsmarkt, de zorg, de pensioenen en het belastingstelsel.

Paars-plus is mislukt. Dat is jammer. Want juist een kabinet met zowel linkse en rechtse partijen is bij uitstek geschikt om geloofwaardig te hervormen. Politiek gaat over het afwegen en uitruilen van verschillende belangen. Juist daarom is het belangrijk dat daar partijen met een uiteenlopende achtergrond bij betrokken zijn. Bovendien kan een coalitie waarin een groot deel van het politieke spectrum vertegenwoordigd is een breed maatschappelijk draagvlak scheppen. Ook dat verkomt dat een later kabinet de hervormingen terugdraait.

Door het mislukken van Paars-plus zijn VVD en PvdA de regie over de formatie kwijt. Tegen wil en dank zit het CDA weer in het centrum van de macht. Welke uitgangspunten dient deze partij te hanteren bij de coalitievorming? In de eerste plaats moet zij zich geen coalitie met de PVV laten opdringen. De PVV is voor het CDA een onaantrekkelijke partner. Op sociaal-economisch terrein is de PVV net zo links en weinig hervormingsgezind als de SP. En op cultureel terrein vloekt de anti-islamhouding van de PVV met de fundamentele beginselen van het CDA.

Een grote middencoalitie van VVD, PvdA en CDA lijkt ook weinig kansrijk, nu de grootste twee partijen elkaar niet hebben kunnen vinden in Paars-plus. Bovendien loopt zo’n coalitie het gevaar dat het maatschappelijke ongenoegen zich samenbalt op de politieke flanken: SP en PVV.

Alles afwegende is in het huidige versplinterde politieke landschap de best denkbare meerderheidscoalitie die van VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie. Juist op sociaal-economisch terrein staan deze partijen redelijk dicht bij elkaar en zijn ze hervormingsgezind. Dat geldt ook voor GroenLinks dat op dat terrein beduidend minder behoudend is dan de PvdA. Het is niet voor niets dat tijdens de onderhandeling voor Paars-plus D66 en GroenLinks, in tegenstelling tot de PvdA, wel verder wilden praten met de VVD. Bij het hervormen van de arbeidsmarkt bijvoorbeeld gaan deze partijen verder dan PvdA, SP en PVV. Juist nu de pensioenleeftijd omhoog gaat, zijn juist op dit terrein hervormingen geboden. Ook op het cruciale terrein van de zorg moet het mogelijk zijn deze partijen op één lijn te krijgen bij het doorzetten van de hervormingen t.

Voor GroenLinks is de voorgestelde coalitie waarschijnlijk het minst aantrekkelijk, omdat de partij zal vrezen leeggegeten te worden door PvdA en SP. Daar staat tegenover dat GroenLinks, samen met D66 en ChristenUnie, de blinde vlekken van CDA en VVD kan helpen corrigeren. Zo doet het kabinet voldoende recht aan een breder politiek spectrum. Het gevolg is een duurzamer en geloofwaardiger beleid. VVD en CDA zullen vooral concessies moeten doen op het terrein van het milieu. Andere uitruilen zijn denkbaar op het terrein van de woningmarkt en het fiscale stelsel. Denk bijvoorbeeld aan het minder subsidiëren van vreemd vermogen en het minder belasten van eigen vermogen.

De PvdA stelt voor D66 en GroenLinks toe te voegen aan de grote middencoalitie. Maar deze partijen zullen zich in zo’n coalitie het vijfde wiel aan de wagen voelen, omdat ze niet nodig zijn voor een meerderheid. Dat ligt anders in een vijfpartijencoalitie waarin de ChristenUnie de plaats van de PvdA overneemt. Daarin zijn alle partijen nodig voor een meerderheid. Traditioneel staan D66 en ChristenUnie tegenover elkaar op ethisch terrein. Maar de meeste kwesties zijn daar nu gepacificeerd. Het nieuwe kabinet heeft vooral grote financieel-economische en ecologische vraagstukken.

Een gevaar voor de voorgestelde veelkleurige coalitie is dat de PVV verder groeit als het maatschappelijke ongenoegen verder toeneemt. Het nieuwe kabinet vereist daarom een krachtig leiderschap dat mensen meeneemt in plaats van ze naar de mond te praten. Verder is er gelukkig ook nog een andere grote oppositiepartij: de PvdA. Dit is een belangrijke reden om de groen-liberaal-christelijk-sociale coalitie te verkiezen boven de grote middencoalitie. Er is naast VVD-CDA-D66-GL-CU en Paars-plus maar één andere meerderheidscoalitie mogelijk zonder de SP en de PVV waarbij ook één van de grote middenpartijen VVD, PvdA en CDA in de oppositie blijft, namelijk PvdA-CDA-D66-GL-CU. Deze coalitie lijkt echter te veel op de vorige regering en doet geen recht aan de verkiezingswinst van zowel VVD als PVV.

Er is al met al een beter meerderheidskabinet denkbaar als alternatief voor een kabinet met de PVV of een grote middencoalitie. De PVV en de PvdA zijn gewaarschuwd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden