Brede brugklas? Oké, maar niet voor mij

Vmbo'ers, havisten en vwo'ers die samen naar de brugklas gaan, kunnen veel van en over elkaar leren. Maar ouders kiezen scholen er niet op uit. tekst

Ieder voordeel heeft z'n nadeel, wisten ze ook op het Amsterdamse IJburg College. Tien jaar geleden gingen ze van start met een scholengemeenschap met een brugklas waarin vmbo'ers, havisten en vwo'ers de eerste twee jaar samen les krijgen. Gevolg: er zouden minder kinderen willen komen met een vwo-advies. Die gaan vooral naar de zelfstandige gymnasia of havo/vwo-scholen in de stad. Niettemin gelooft de school zó in het belang van de samenwerking tussen de niveaus, dat ze doorzetten. "Hadden we de vwo'ers afgezonderd in een eigen brugklas, dan hadden we onszelf verloochend: wij willen leren in de leergemeenschap", zegt woordvoerder Nico Moen. "Het bezorgt ons kippevelmomenten als we zien hoe zo'n klas samenwerkt. Moeten ze in de tweede klas een werkweek naar Londen organiseren, dan kruipt de vwo'er achter de computer om informatie te vergaren. De vmbo'er pakt meteen de telefoon en regelt in steenkolenengels een hotelkamer. De kinderen leren enorm veel van elkaars aanpak."

Brede brugklassen lijken inderdaad bevorderlijk voor de sociale ontwikkeling en betrokkenheid bij de samenleving van kinderen. De onderzoekers van de universiteiten van Amsterdam, Maastricht en Rotterdam deden de afgelopen vier jaar een internationaal vergelijkend onderzoek naar leerprestaties, aansluiting op de arbeidsmarkt en maatschappelijke betrokkenheid, aan de hand van de leeftijd waarop leerlingen gescheiden werden. Vorige week bleek dat Nederland op dat laatste punt relatief zwak scoort. Burgerschap betekent volgens de onderzoekers dat mensen een democratische houding kunnen aannemen, kunnen omgaan met verschillen tussen mensen, en deelnemen aan verkiezingen, clubs, organisaties of verenigingen. Dat Nederlandse leerlingen relatief weinig betrokken zijn, wijten de onderzoekers aan de vroege selectie in het Nederlandse onderwijs: kinderen hoeven elkaar in Nederland vanaf hun twaalfde op school al niet meer tegen te komen. Zij leren daardoor minder over de interesses en achtergronden van leerlingen van de andere niveaus, en raken minder bij elkaar betrokken.

In hetzelfde gebouw

In Maastricht voorzag het bestuur van de Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO) ook dat die vroege scheiding een probleem zou worden, toen de drie scholengemeenschappen in de stad vanwege de bevolkingskrimp moesten opsplitsen. Een gezamenlijk gebouw is de ideale situatie, vindt directielid Jacqueline Lamoré, maar uit toekomstig geldgebrek zou de kwaliteit op alle onderwijsniveaus alleen hooggehouden kunnen worden door de vmbo'ers, havisten en vwo'ers samen te zetten. "We wisten bij voorbaat al dat het grootste probleem zich zou voordoen bij de kinderen die tussen vmbo-t en havo in zitten", zegt Lamoré. Daarom hebben we vmbo-t in hetzelfde gebouw geplaatst als de havo en daar 'vhbo' van gemaakt. De kinderen worden samen opgeleid voor het hoger beroepsonderwijs."

Burgerschap, dat voor Lamoré vooral het opbrengen van respect voor elkaars talenten en achtergronden betekent, krijgt op de drie Maastrichtse scholen een nieuwe vorm. "Nu we niet meer in één gebouw zitten, zoeken we elkaar op. Zo hadden we vrijdag met 500 leerlingen van alle niveaus een trommelactie in de stad om aandacht te vragen voor de Hartstichting en reanimatieles. Ook hebben we gezamenlijk een e-bike aan de gemeente gepresenteerd. De vwo'ers maakten een ontwerp, de havisten zorgden dat er een productieplan gemaakt werd en de vmbo'ers lasten de fiets in elkaar. De vwo'ers kwamen daarvoor naar het vhbo-gebouw. Maastricht is geen grote stad, en omdat onze scholen allemaal onder één bestuur vallen, is zoiets heel makkelijk te regelen."

Kansen

Wetenschappers en schoolbestuurders mogen 'burgerschap' dan hoog in het vaandel hebben, volgens Peter Hulsen van ouderorganisatie Ouders & Onderwijs telt voor ouders in de praktijk toch vooral: op welke school krijgt mijn kind de beste kansen? "Dat een school gemengd is of breed, is op zich geen reden voor ouders om ervoor te kiezen. Een brede school kan voor ouders een passende keuze zijn als bij het begin van de brugklas nog niet duidelijk is welk schoolniveau het best bij een kind past. Een middelbare school is toch anders dan een basisschool. Die hoeft niet per se meer een afspiegeling van de buurt te zijn. Als ze twaalf zijn geweest, komt steeds centraler te staan wat het kind zelf nodig heeft."

Het is iedere keer een afweging of een kind meer behoefte heeft aan sociale vorming of aan cognitieve ontwikkeling. Ouders van vwo'ers denken vaak dat hun kind beter presteert als ze tussen andere vwo'ers zitten, en ouders van vmbo'ers willen dat hun kind zich optrekt aan havisten. Natuurlijk vinden ouders de brede sociale vorming dat ook belangrijk, zegt Hulsen, vader van drie dochters. "Maar het is lastig voor ouders om een school op dit aspect te waarderen."

Of de aannames kloppen dat vmbo'ers zich optrekken en vwo'ers onder elkaar beter gedijen, is ook nog maar de vraag. "Leerlingen op een scholengemeenschap met een Citoscore op het niveau van vmbo-t zitten vier jaar later vaker in havo of vwo dan leerlingen die begonnen op een categorale vmbo," zegt Louise Elffers, onderwijskundige aan de Universiteit en Hogeschool van Amsterdam.

Maar toch is het geen wet van meden en perzen dat vmbo'ers meer kennis opdoen tussen havisten. "We weten immers niet of leerlingen die kiezen voor een categorale brugklas goed vergelijkbaar zijn met leerlingen die kiezen voor een brede brugklas." Het zou ook kunnen dat kinderen met meer potentie en steun van hun ouders op andere scholen belanden dan kinderen uit zwakkere sociale milieus en met minder mogelijkheden.

Bovendien publiceert Elffers binnenkort in het tijdschrift Pedagogische Studiën een opmerkelijk onderzoeksresultaat. Een school verwachtte dat de vwo'ers beter zouden gaan presteren als zij eerder van de havisten gescheiden zouden worden, en kortte de brugklas in van twee naar één jaar. Elffers vond echter geen duidelijke effecten op de prestaties van de havisten en vwo'ers.

Omgaan met verschillen

Er was wel een ander aspect van het onderwijs waarop groepen kinderen uit zowel zwakke als sterke sociale milieus na een eenjarige brugklas inleverden: democratische en sociale attitude, die voor Elffers bijvoorbeeld tot uitdrukking komt in hoe leerlingen omgaan met verschillen tussen mensen.

Wat het voor ouders nog moeilijker maakt, is dat de Onderwijsinspectie scholen wel waardeert op wat een school kinderen cognitief bijbrengt maar nauwelijks kijkt naar de maatschappelijke vorming die de kinderen elkaar bijbrengen. Het IJburg College heeft daar last van. De school scoorde herhaaldelijk zwak op de kwaliteit van het onderwijs. Er zijn misschien meer kinderen die opklimmen op de brede scholengemeenschap, maar ze dalen ook vaker af. Op een kleine vwo-afdeling komt het hard aan als een handjevol kinderen zakt voor het eindexamen. Dat straft de Onderwijsinspectie af.

Woordvoerder Moen: "Maar inspecteurs zouden ook moeten kijken naar hoe ze verbinding leggen met elkaar, hoe ze processen ontwikkelen en praktisch ingesteld raken."

Vwo'ers steeds vaker apart

De brede brugklas op het IJburg College gaat helemaal tegen de trend in. Veel scholen kiezen er juist voor om hun vwo'ers af te zonderen. Volgens de laatste cijfers van de Onderwijsraad, alweer uit 2010, groeide het aantal vwo'ers dat naar een aparte vwo-brugklas ging in drie jaar van 33 naar 45 procent. Dat aantal zal waarschijnlijk nu nog groter zijn. Steeds meer scholen zonderen afdelingen af. Tussen 2003 en 2013 liep het aantal scholengemeenschappen met vmbo, havo en vwo terug van 466 vestigingen naar 427. Deze ontwikkeling is niet iets wat 'Den Haag' wil. Integendeel, het ministerie van onderwijs vindt dat brede scholengemeenschappen belangrijk zijn voor de toegankelijkheid van het onderwijs voor iedereen en het bieden van gelijke kansen op ontwikkeling. Maar het zijn de scholen zelf die, op wens van de ouders, steeds verder categoraliseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden