Brechts Baal als vrouw is vooral mannelijk

Theater

’Baal’ van Bertolt Brecht door RO Theater. Regie: Alize Zandwijk. Vertaling: Tom Kleijn. Tournee t/m 17/5. 010-4047070 of www.rotheater.nl

Het is vast niet toevallig dat Alize Zandwijk Brechts eerste stuk ’Baal’ (1918) op het repertoire heeft genomen. In de titelheld, de anarchistische vrijheidszoeker, moet zij als non-conformistische theatermaakster een geestverwant hebben gevoeld. Vast ook niet toevallig laat zij Baal door een vrouw spelen.

’Baal’ heeft, nu zij Guy Cassiers vorig seizoen is opgevolgd als artistiek leider bij het RO, veel weg van een visitekaartje. Tegenover diens serene en multimediale esthetiek nu de aardse lol van de verkleedkist.

Baal trapt tegen alles aan dat naar bourgeois zweemt. Hij presenteert zich als jonge dichter, maar zijn verregaande provocaties keren zich tegen hem. Hij trekt zich van God (’God is kak’) noch gebod iets aan, vreet, zuipt, misbruikt meisjes. Zelfs zijn zwangere vrouw laat hij in de stront zakken. Als zijn verloedering euforische trekken krijgt, vermoordt hij zijn beste vriend.

Net zoals toneelgroep Baal, die zich 35 jaar geleden met dit stuk presenteerde, heeft Zandwijk zich vooral los willen zingen van toneelconventies. Geen verantwoord decor, maar een toneelbeeld (Thomas Rupert) bezaaid met spullen van de rommelzolder, slordig opgehangen zeildoeken. Daarachter talloze kostuums (Sabine Snijders) voor continue en vaak zichtbaar voor het publiek uitgevoerde verkledingen.

Met overdadige schmink en grillige kleedstijlen is ’Baal’ een groteske en soms charmante ode aan de theaterfantasie. Als kinderen hollen de acteurs rond, groter gemaakt met dubbele schoenenparen of met verkeerd aangetrokken corsetjes over nog niet bestaande boezems.

Een gietertje verbeeldt een plensbui, met afgedankte shirtjes worden buiken opgevuld, een plank vol wuivende rietpluimen bootst over de vloer het geluid van een gierende stormwind na, een ontmaagde smeert eigenhandig rood uit een potje op haar slipje. Wel huilend.

Waarmee Zandwijk en haar acteurs fijntjes laten doorschemeren dat speelsheid prima is, maar ongestructureerde ongezeglijkheid op toneel niet werkt. Dat zij, kortom, volwassener zijn dan Baal, die kreunend in diepe eenzaamheid sterft.

Fania Sorel speelt Baal met een brutale vitaliteit. Je zou soms bijna vergeten dat zij een actrice is, zo grof en stoer is haar optreden. Waarom Zandwijk haar de mannelijkheid laat benadrukken in plaats van op vrouwelijkheid in te zetten, is me een raadsel. Zelfs het robbertje stoeien met Baals beste vriend blijft puur jongensachtig, terwijl daar, maar bijvoorbeeld ook tegenover de moeder, juist het wezen van een vrouw de verhoudingen naar een ander plan had kunnen trekken.

Met de onorthodoxe begeleiding van theatermusicus Beppe Costa (grienende gitaren, zoevende stoelpoten, rinkelende flessen) is ’Baal’ een wonderlijk spektakel zonder de eigenzinnige kijk die het stuk affer had kunnen maken dan Brecht zelf voor elkaar kreeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden