Brazilië staat op scherp uit angst voor criminaliteit en aanslagen

Omringd door een haag van veiligheidsmensen droegen verschillende sporters gisteren de olympische vlam door Rio de Janeiro. Beeld afp
Omringd door een haag van veiligheidsmensen droegen verschillende sporters gisteren de olympische vlam door Rio de Janeiro.Beeld afp

Olympisch veteraan Norbert Kirch, zestien Zomerspelen bijgewoond sinds Helsinki 1952, klemt zijn hand stevig om zijn stoffen schoudertasje. Met zijn vrouw Vera is hij op weg naar het militaire fort in Copacabana waar het terras van de koffiebar een aanrader is volgens zijn toeristengidsje.

De 79-jarige Duitse sportfanaat kijkt wat schuchter uit zijn blauwe ogen, de blik van een toerist die de weg alleen op een kaart herkent en de lokale taal niet spreekt. "We lazen voor vertrek al over de vele criminaliteit in Rio dus we zijn op onze hoede. De recente aanslagen in Europa baren ons ook zorgen", zegt Kirch. "Maar ik heb nog nooit zoveel politie en militairen op de been gezien. Dat geeft een veilig gevoel."

De grootste Braziliaanse publieke veiligheidsoperatie ooit moet zorgen dat de Olympische Spelen de komende twee weken zonder grote problemen verlopen. Meer dan 88.000 agenten en militairen uit alle windstreken bewaken sinds zondag strategische punten in de stad. Bij stadions, verbindingswegen, infrastructuurknooppunten en toeristische trekpleisters als het Christusbeeld staan zij zwaar bewapend om indien nodig tot actie over te gaan.

Publieke veiligheid
"Brazilië wil koste wat het kost voorkomen dat het in verlegenheid wordt gebracht door een groot incident", zegt onderzoeker Renato Sérgio de Lima, vicepresident van het Braziliaanse Forum voor publieke veiligheid. "Dat is een grote uitdaging aangezien we een lange geschiedenis kennen van problemen rond publieke veiligheid."

De Lima doelt op het aanhoudende geweld in de samenleving. "Door de enorme omvang van deze operatie zal dat natuurlijk even verminderen, maar uitbannen is onmogelijk."

Alledaagse berovingen in Rio haalden de afgelopen weken opvallend snel het nieuws omdat het om trainende atleten, buitenlandse toeristen of journalisten ging. De president van het Internationaal Olympische Comité Thomas Bach voelde zich zondag genoodzaakt om zijn 'volledige vertrouwen' in de Braziliaanse veiligheidsoperatie te benadrukken na een aantal gewelddadige overvallen op automobilisten.

Welke Nederlanders komen er vandaag in actie? Kijk op Wie is wie in Rio en lees meer over onze sporters.

De burgemeester van Rio de Janeiro, Eduardo Pa, in een haag van beveiligingsmensen. Beeld afp
De burgemeester van Rio de Janeiro, Eduardo Pa, in een haag van beveiligingsmensen.Beeld afp

Toch was er de afgelopen weken genoeg onrust over die veiligheidsoperatie. Ingevlogen militaire politieagenten uit andere deelstaten dreigden met een staking omdat ze moesten slapen op de vloer van karige appartementencomplexen zonder stromend water terwijl hun salaris maar niet werd uitbetaald. Het bedrijf dat bezoekers zou fouilleren bij de ingang van de stadions werd vorige week de laan uitgestuurd na contractbreuk. In de haast zijn 3400 gepensioneerde militairen voor het werk opgetrommeld.

Veiligheidsdeskundige Sérgio de Lima denkt dat het uiteindelijk wel zal loslopen, maar een groot incident sluit hij niet uit: "Het is onverantwoord te beweren dat er nul risico bestaat. Brazilië heeft zijn huiswerk gedaan, nu nog het examen halen."

Vooral de toegenomen internationale terrorismedreiging baart Brazilianen zorgen. Valse bommeldingen leidden al vaker tot paniek op strategische locaties in Rio, zoals bij een busstation en bij voetbaltempel Maracanã, waar vanavond de openingsceremonie plaatsvindt. In de meeste gevallen ging het om een vergeten tas of koffer. Veel Brazilianen twijfelen nu of ze naar de Spelen zullen gaan.

Nog steeds zijn er zo'n miljoen kaarten, een zesde van het totaal, beschikbaar. Voor de openingsceremonie kwamen gisternacht nog nieuwe kaarten op de markt, zelfs in de goedkoopste prijsklasse van 55 euro. "Ik weet nog niet of we kaarten gaan kopen. In ieder geval niet voor de opening", zegt Cleber Tinoco terwijl hij met zijn gezin over de Copacabana-boulevard wandelt. "Ik wil dit graag met mijn kinderen delen, maar ik kijk liever de eerste dagen eens aan. Braziliaans last-minute dus", lacht de 39-jarige advocaat.

"Brazilië heeft geen ervaring met religieus terrorisme. De kans op een aanslag is echt klein", meent veiligheidsexpert Jão Trajano van het Laboratorium voor analyse van geweld van de staatsuniversiteit van Rio. "Collectieve hysterie is gevaarlijker, want die legitimeert excessen van onze veiligheidsdiensten." Er zijn inmiddels dertien Braziliaanse mannen opgepakt vanwege het voorbereiden van aanslagen tijdens de Spelen. Ze kenden elkaar via WhatsApp en complimenteerden IS-terroristen. Eén man zou hebben geprobeerd een automatisch wapen in Paraguay te bemachtigen. Verdere details zijn vaag.

"Hun arrestatie is onvoldoende onderbouwd", aldus Trajano. Hij vreest misbruik van de kortgeleden ingevoerde anti-terrorismewet waarbij het voorbereiden van verstoring van de publieke orde genoeg is om iemand vast te zetten. De Lima: "We moeten nauwlettend volgen of de autoriteiten geen misbruik maken van deze wet." Juist ook bij geplande protesten tegen de Spelen en de interim-regering. "Tijdens de WK-protesten bestond die wet nog niet. We moeten zien hoe de politie nu gaat optreden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden