Brazilië offert Amazone voor goud en ijzererts

De Munduruku-bevolking protesteert in hoofdstad Brasilia tegen een grote stuwdam die hun leefgebied bedreigt.Beeld EPA

In de strijd tegen de recessie geeft Brazilië een enorm natuurpark in de Amazone vrij voor mijnbouw. Niet iedereen is blij.

Het ontbossingstempo in Brazilië is vorig jaar fors gestegen, net als het aantal moorden op landactivisten. 49 sneuvelden er, vooral in het Amazonegebied. Het land is de gevaarlijkste plek ter wereld voor milieubeschermers. Toch heeft de rechtse regering van president Temer beslist dat het tijd is om de mijnbouw in het kwetsbare gebied uit te breiden en investeerders te lokken voor delving van goud, ijzererts en meer. De grondstoffen zitten in de lift.

Temer offerde er woensdag zelfs een enorm beschermd natuurgebied (Renca) in de staten Amapa en Pará voor op, een gebied van 46.000 vierkante kilometer, en dat is groter dan Denemarken. Oppositiesenator Randolfe Rodrigues noemt het in de krant O Globo 'de grootste aanval op het Amazonegebied sinds vijftig jaar'. Het Wereldnatuurfonds dreigt met internationaal protest.

Brazilië, economische tijger en negende wereldeconomie, krabbelt langzaam omhoog na een recessie die een ongekende twee jaar aanhield. Corruptie kenmerkt het landsbestuur. Tientallen parlementariërs zijn aangeklaagd. President Temer overleefde deze maand een stemming over vervolging voor corruptie.

Na dertien jaar links bewind geeft conservatief Temer het bedrijfsleven de ruimte. Het lukte hem de arbeidswetten te versoepelen. Hij wil de bureaucratie voor bedrijven wegnemen en de pensioenleeftijd van 58 jaar verhogen. Natuurbehoud staat niet hoog op zijn agenda. Overigens ook niet bij zijn linkse voorgangers.

De trend in het Amazonegebied is al decennia dat de oorspronkelijke woudbewoners en de jungle verliezen. Eind juli kwamen drie ambtenaren van milieuagentschap Ibama om in de dunbevolkte staat Roraima, bij een vliegtuigongeluk dat nu wordt onderzocht. Het zijn met name illegale houtkappers die ontbossing veroorzaken. Ibama heeft 1300 veldwerkers om hun kampen op te sporen. Zij delen hoge boetes uit, die zelden worden geïnd en nemen kettingzagen in beslag.

Na de houtdieven komen doorgaans veeboeren die het resterende bos in brand steken. Deze maand staat het stadje Apui in de staat Amazonas op nummer één qua aantal branden. Eerder waren de 21.000 inwoners veilig, omdat het zo afgelegen lag, maar de kappers rukken op. Als het vee de weides heeft opgebruikt, komen sojaboeren die grote lappen grond inzaaien. Volgens cijfers van de regering, gebaseerd op satellietmetingen, werd vorig jaar op deze manier 8000 km2 verwoest. Dat is een toename van 29 procent ten opzichte van het vorige jaar. De Ibama-agenten van 'Operatie Groene Golf' kunnen slechts het tempo van verwoesting vertragen.

Tegen deze achtergrond is de belofte van Temer dat negen natuurparken en inheemse gebieden in Renca juridisch beschermd zullen blijven, even ongeloofwaardig als het optimisme van milieuminister José Sarney Filo. Die spreekt over duurzaamheid en beweert dat de ontbossing afneemt, maar komt pas in november met cijfers. Ondertussen heeft het congres gekort op de begroting van Ibama en milieuwetten afgezwakt.

Het Wereldnatuurfonds in Brazilië waarschuwt in een rapport voor de gevolgen van de openstelling van Renca: plotse bevolkingsgroei, ontbossing, vernielen van waterbronnen en creëren van conflicten om land. De meeste koper- en goudvoorraden liggen volgens het WNF in het Maicurureservaat en in twee leefgebieden van inheemse groepen. "Goudkoorts in die regio kan die culturen onherstelbaar beschadigen", aldus WNF-hoofd Mauricio Voivodic in Brazilië.

Stuwdam stuit op protest

Bij de Xingu-rivier in de staat Pará bouwt Brazilië aan de Dam van Belo Monte, die de vierde grootste van de wereld wordt. Achttien turbines zullen meer dan 11.000 MW opleveren, voor een prijskaartje van 18 miljard dollar. De waterkrachtcentrale van Belo Monte functioneert deels en moet in 2019 af zijn. De lokale Munduruku-bevolking heeft tot in de hoofdstad Brasilia gedemonstreerd tegen het project. Hun leefgebied is drastisch veranderd, veel eilandjes zijn onder het waterniveau gezakt.

Eind 2015 stortten twee dammen van het bedrijf Samarco in. Zij waren speciaal gebouwd voor opslag van vervuilend afval uit ijzerertsmijnen, dat zich bij de ramp over een groot gebied verspreidde. Samarco is van mijngigant Billiton en het Braziliaanse Vale, 's werelds grootste producent van ijzererts en nikkel.

Critici stellen dat Brazilië eens serieus moet beginnen aan zonne- en windenergie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden