Brazilië kiest voor radicaal anders economisch beleid

Minister van economische zaken Pablo Guedes met zijn baas, president Jair Bolsonaro, tijdens diens inauguratie op Nieuwjaarsdag. Beeld REUTERS

Bezuinigen en privatiseren, dat is de koers van de nieuwe minister van economische zaken, Paulo Guedes. Het betekent een radicale breuk na decennia waarin de rol van de staat almaar groeide.

Brazilië is een paradijs voor renteniers en een hel voor ondernemers, zei Paulo Guedes (69) in zijn eerste toespraak als minister van economische zaken in de regering van Jair Bolsonaro, de rechtse president die op Nieuwjaarsdag is benoemd. Om dat te veranderen moeten allereerst de overheidsuitgaven flink worden teruggebracht. En dan vooral de hoge pensioenuitgaven, die hij pervers noemt.

De pensioenen vormen een derde van de overheidsuitgaven en stijgen sneller dan het land zich kan veroorloven. Guedes vergelijkt het sociale stelsel met een sneeuwbal die almaar groter wordt. Dat de Braziliaanse economie tot stilstand is gekomen, komt volgens hem door die grote overheid. “Als we binnen enkele maanden tot een solide pensioenhervorming komen, krijgen we tien jaar economische groei”, belooft de minister. Dat laatste is de vraag, maar wel bevestigen internationale economen dat een ingreep onvermijdelijk is.

Recessie

Bezuinigen dus. Niet alle 57 miljoen Brazilianen die in oktober op Bolsonaro hebben gestemd zullen die maatregelen kunnen dragen. Het land maakte de laatste jaren een flinke recessie door en met 11 procent werkloosheid is duidelijk dat er nog veel mensen in de problemen zitten. 

Vorig jaar groeide de economie ruim 1 procent. Guedes noemt de rust bedrieglijk en zegt dat het land zich ‘in de schaduw van economische stagnatie’ bevindt. Brazilië heeft een gesloten economie, zegt hij, en moet zich gaan openstellen voor investeerders. Een tweede pijler van zijn beleid is daarom de versnelde privatisering van overheidsbezittingen. Zoals in de mijnbouw en de energiesector.

In verband daarmee wordt het staatsoliebedrijf Petrobras vaak genoemd. Toevallig of niet, de nieuwe topman van Petrobas die gisteren begon, Roberto Castello Branco, is vóór privatisering. Vakbonden noemen hem daarom een vos in het kippenhok. Zij zijn tegen, net als sommige rechters die recente pogingen om onderdelen van het concern af te stoten tegenhielden. Petrobras is het middelpunt van een groot corruptie­onderzoek in Zuid-Amerika. Volgens Guedes zorgt privatisering voor minder corruptie. Fraude kost Brazilië tot 30 miljard real (zo’n 7 miljard euro) per jaar, schat hij.

‘Chicago boys’

Branco en minister Guedes worden beiden getypeerd als ‘Chicago boys’: ze laten zoveel mogelijk aan de vrije markt over. Hun liberale koers is voor Brazilië een grote breuk na dertig jaar centrum-linkse regeringen. Onder eerdere presidenten zoals Lula da Silva en Dilma Rousseff was de rol van de staat almaar groter geworden.

Als het lukt om de uitgaven terug te dringen, is een volgende stap belastingverlaging, zegt Guedes. De belastingdruk is nu 36 procent van het bruto binnenlands product en dat moet terug naar 20 procent, wat internationaal gezien laag is. Dat zal ook niet makkelijk zijn, erkent de minister.

Dat de economie op één staat, blijkt ook uit het presidentieel decreet dat Bolsonaro op zijn eerste werkdag ondertekende. Daarmee brengt hij de landrechten van de inheemse bevolking onder bij het ministerie van landbouw. Voorheen ging Justitie daarover. Dit wordt gezien als een cadeautje aan de agrarische sector, die tot dusver niet onbeperkt kon uitbreiden zonder het Amazone-gebied en de rechten van de bewoners te schenden.

In een tweet schreef Bolsonaro dat de inheemse bewoners over relatief veel land beschikken en dat ze worden uitgebuit en gemanipuleerd door ngo’s. ‘Laat ons samen deze burgers integreren en alle Brazilianen waarderen’. Mensenrechten- en natuurbeschermers reageerden verontwaardigd.

Lees ook:

Bolsonaro heeft de Brazilianen veel beloofd; wat kan hij waarmaken?

Jair Bolsonaro is verkozen tot president van Brazilië na een campagne vol keiharde retoriek. Hoeveel daarvan kan hij omzetten in praktische politiek? Een analyse.

Aanstelling van Bolsonaro als Braziliaanse president is een guur begin van 2019

De nieuwe Braziliaanse president treedt aan met de belofte keihard in te grijpen tegen criminaliteit, de economie te privatiseren, milieubeleid terug te draaien en alles wat hij ziet als onwenselijke elementen te bestrijden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden