Reportage

Brazilië is de vluchtelingen beu: ‘Die Venezolanen weten niet wat werken is’

Een vader voert zijn dochter. De twee zijn vanuit Venezuela gevlucht naar de Braziliaanse deelstaat Roraima.Beeld AFP

Venezolanen vertrekken met tienduizenden naar het zuidelijke buurland Brazilië, op de vlucht voor honger en ellende. Daar komen ze, via de enige doorgaande weg in afgelegen, arm oerwoudgebied terecht. Dat leidt tot spanningen met de plaatselijke bevolking. Deel 2 van een tweeluik: de Brazilianen.

Er was weinig voor nodig. Een Braziliaanse winkelier werd in augustus overvallen, een Venezolaanse vluchteling kreeg de schuld en honderden inwoners van het Braziliaanse grensplaatsje Pacaraima koelden hun woede op de Venezolanen en hun schamele bezittingen. Velen raakten hun koffers, documenten en geld kwijt. Zo'n 1200 mensen vluchtten terug de grens over. Het noopte de regering in Brasilia een contingent van 120 militairen naar de grensregio te sturen, om de orde te handhaven.

Iris da Silva (44) brengt de volkswoede met een stralende glimlach in herinnering: "Het waren zoveel woedende mensen dat de politie het niet aandurfde om in te grijpen. Ze zongen het volkslied!"

Beeld Brechtje Rood

Da Silva, een kleine, gedrongen vrouw met dik, opgestoken grijzend haar in een versleten zwarte jurk, drijft een nerinkje waar ze frisdranken, koffie en eten verkoopt op een hoek van de drukste winkelstraat van Pacaraima. Het dorp van 9000 inwoners ligt in een lieflijk groen berglandschap, waar het veel en ongenadig hard regent, op een paar kilometer van de grens met Venezuela.

Onderlinge handel was er altijd al, met de goedkope Venezolaanse benzine als belangrijke economische motor. Maar sinds in Venezuela de hyperinflatie honderdduizenden mensen heeft doen besluiten om naar de buurlanden te vertrekken, omdat ze geen eten en medicijnen meer kunnen kopen, is het aanzien van Pacaraima veranderd. Op straat overheerst het snelle staccato Spaans van de Venezolanen, die nog steeds handel komen drijven maar van wie het grootste deel nu een nieuwe toekomst in Brazilië of een ander land zoekt. 

Volgens Rafael Levy, chef van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR in Pacaraima, komen er dagelijks vierhonderd mensen de grens over. Een deel reist meteen door, maar veel mensen hebben geen geld om verder te gaan en blijven dus steken en moeten zien te overleven met bijna niets.

Schaamteloos

Het is Iris da Silva een doorn in het oog: "Het was hier een paradijs, je kon de deur openlaten. Je kon 's avonds zonder vrees over straat lopen. Nu blijven de mensen als het donker wordt binnen. Je kunt geen was meer buiten hangen. Alles wordt onder je vandaan gejat. De vrouwen lopen met een thermosfles onder de arm om koffie te verkopen, maar daar kun je toch niet van leven?! Het is een voorwendsel om contact met mannen te leggen. Het zijn hoeren."

Junior Fernandes (42), onderwijzer en verkoper van vrachtwagenonderdelen in een winkeltje een paar meter verderop, komt even koffie drinken en valt Da Silva bij: "Ik heb een accu achter op mijn erf staan en zo'n Venezolaan was daar geweest en had hem gezien. Hij kwam naar me toe om te vragen of ik er nog iets mee deed!" Schaamteloos vindt Fernandes het en net als Da Silva vindt hij dat er een eind moet komen aan de stroom vluchtelingen uit het geplaagde noordelijke buurland. De grens moet dicht en de rust moet terugkeren in Pacaraima, waar de mensen het al moeilijk genoeg hebben. 

Junior FernandesBeeld Wies Ubags

De deelstaat Roraima, waarin Pacaraima ligt, is een van de armste gebieden van Brazilië en heeft dus de capaciteit niet om de Venezolanen op te vangen. Zo simpel is het, volgens het tweetal.

In de val

Het is ook de mening van de regering van Roraima in de hoofdstad Boa Vista, zo'n 200 kilometer ten zuiden van Pacaraima. De hoogste ambtenaar, bestuurssecretaris Frederico Linhares, verklaart waarom het voor de Venezolanen zo moeilijk is om Roraima te verlaten en waarom dus de centrale overheid in Brasilia veel meer moet doen om de vluchtelingen uit het gebied te halen: "We zijn een geïsoleerde deelstaat, want we worden omgeven door oerwoud. Je kunt niet vanuit Boa Vista naar Rio de Janeiro rijden. Mensen zitten als het ware in de val. Vliegen is duur en voor de meeste vluchtelingen geen optie. Over de weg is vanwege de afstand ook prijzig. We zijn de deelstaat met het minste aantal inwoners, ongeveer 600.000. Dat is hetzelfde aantal als een forse wijk in São Paulo (Brazilië's grootste stad, met ruim 12 miljoen inwoners, WU). Het aantal vluchtelingen dat nog in Roraima verblijft, beloopt 10 tot 15 procent van de bevolking en dat heeft gevolgen."

Volgens Linhares wordt de helft van het budget voor gratis gezondheidszorg in Roraima nu opgesoupeerd door Venezolanen, die ziek en ondervoed de grens overkomen. De deelstaatregering is dus naar het hooggerechtshof gestapt om meer geld van Brasilia te eisen. Ook wil Roraima dat de grens tijdelijk dichtgaat en Brasilia meer vluchtelingen naar andere gebieden van het land overbrengt, waar meer werk is. Zodat er lucht komt voor de deelstaat en haar bewoners.

Junior Fernandes: "Wij werken en betalen belasting. Deze mensen komen alleen maar ellende veroorzaken. Laat ze de hulp die de Verenigde Naties hier aan Venezolanen geven, maar in Venezuela zelf verstrekken. Venezuela is een land met veel rijkdommen: olie en mineralen. Als die Venezolanen lef hadden, zouden ze in hun eigen land vechten voor verbetering. Die mensen weten niet wat werken is."

Lees ook deel 1:

'De Brazilianen moeten ons niet'

'Soms rijden de Brazilianen met hun auto op ons in. Toen ik laatst mijn telefoon ging opladen, werd ik uitgescholden.' De Venezolaanse Mileidy Díaz heeft geen enkel vertrouwen in een toekomst in Brazilië. Toch zit ze er.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden