Brazilië: exotisch en vrolijk

De Weekendgids is deze zaterdag helemaal gewijd aan reizen, want het is weer tijd voor vakantieplannen. Wordt het het onbekende Malmö of Brazilië? De Vakantiebeurs, die woensdag begint, biedt inspiratie. Ook voor Zuidoost-Azië: zonder het geld van de toeristen wordt de ellende in de getroffen gebieden alleen nog maar groter, vindt beursorganisator Elisabeth Matos.

De Havaiana-teenslipper is niet meer dan een rubber zooltje met twee bandjes in V-vorm, die al meer dan veertig jaar gemaakt worden in de Alpargatas-fabriek in São Paulo. Het gaat door voor het goedkoopste schoeisel van Brazilië, waarmee meteen is verklaard waarom sloppenwijkbewoners ook wel 'slippervoeten' worden genoemd.

Maar in schoenenwinkel Paquetá in Rio de Janeiro worden de flipflops tegenwoordig volop aan toeristen verkocht. Verkoopster Ariane Araujo: ,,Soms nemen ze voor zichzelf wel drie paar! Bij voorkeur met een Braziliaans vlaggetje erop. Waarom ze ons land zo aantrekkelijk vinden? Misschien vanwege onze kleuren, het zomerse.'

Zeker Rio de Janeiro voldoet aan het clichébeeld. Als de zon op zondag schijnt (het kan er ook dagenlang regenen) staat het strand bovenaan de agenda. Langs de boulevards van Praia de Flamengo, Copacabana en Leblon ontmoeten de mensen elkaar in shorts en bikini, grillen hun meegebrachte vlees, drinken kokoswater; het leven is -even- goed.

In schoonheidssalon Dream Hair, in de wijk Copacabana in Rio de Janeiro, vertelt nagelspecialiste Sandra Cabral: ,,Ik heb vrienden in Italië die zeggen dat je daar de vrolijkheid niet hebt op straat. Dat vrouwen uit Europa zich niet zo goed verzorgen, dat vrouwen van hier liever zijn. Ze zoeken mulattas. Zeker in deze buurt brengt dat veel prostitutie met zich mee. Dat vind ik wel ingewikkeld. Ik werd door een taxichauffeur voor prostituee versleten; hij wilde me ontzettend afzetten toen ik met een vriendin en een Spanjaard op stap was. Hij zei tegen mij: 'Jij pakt straks toch 200 dollar'.''

De huidige populariteit van Brazilië is dus nog altijd mede te danken aan het exotische, 'hete' imago van het land. Antropoloog Igor José, die in 2000 in Portugal een uitgebreid onderzoek deed naar de vercommercialisering van Brazilië: ,,De 'geciviliseerde' komt naar Brazilië om zijn instincten te bevrijden. Als een Braziliaan naar Frankrijk gaat, bezoekt hij het Louvre, maar een buitenlander laat in Brazilië het MASP (een van de belangrijkste kunstmusea van São Paulo, red.) links liggen.''

Paulo Borges, artistiek directeur van de modebeurs 'São Paulo Fashion Week', die onlangs werd geïnterviewd over de huidige populariteit van Brazilië: ,,Het is belangrijk dat we aantonen dat we niet alleen het model Gisele Bündchen hebben, maar ook modeontwerpers, film, muziek en dat we een politieke en culturele transformatie doormaken.''

Zodoende probeert de regering van president Luiz Inácio Lula da Silva met allerlei stimuleringsmaatregelingen het beeld wat bij te stellen.

Zo werd de 'Brazilië-maand' in het Londense warenhuis Selfridge -met mode, muziek en eten- in mei vorig jaar voor een groot deel betaald met Braziliaans belastinggeld. Hetzelfde geldt voor het Brazilië-jaar dat Frankrijk dit jaar uitriep. Daarbij worden Braziliaanse films als 'Cidade de Deus' ('Stad van God') en 'Central do Brasil' op festivals en in bioscopen in Europa vertoond.

In Brazilië bestaat een groot -weliswaar eenzijdig- chauvinisme. Die trots betreft louter de rijkdom van de natuur, die naast de stranden uit de prachtigste natuurgebieden als de Chapada Diamantina bestaat, met zijn goud en diamanten, watervallen en rotspartijen. Of het schitterende vogelgebied de Pantanal en natuurlijk de immens grote Amazone, en ook de vruchtbare landbouwgebieden die van Brazilië het grootste soja-, rundvlees- en kip-exporterende land ter wereld heeft gemaakt.

De Brazilianen vertellen echter een mop over zichzelf: God schiep Brazilië en maakte er een waar kunstwerk van met alle natuurlijke rijkdommen die je je maar kunt voorstellen. Daarom vroeg Petrus aan hem: 'Maar is dat niet oneerlijk tegenover de andere landen?' God: 'Wacht maar tot ik het volkje er neerzet.'

Door hun koloniale geschiedenis -Brazilië werd in 1500 door de Portugezen geconfisceerd- voelen Brazilianen zich nog altijd uitgebuit en ervaren ook nog eens gevoel van onvermogen. Ze kijken toch nog steeds sterk op tegen het Europese continent.

Maar nu is Brazilië populair geworden in Europa en verheerlijken blanke toeristen Braziliaanse symbolen, zoals de Havaiana-slippertjes, de Caipirinha (een drankje van de suikerrietrum cachaça, ijs en limoen) het dansen van de axê en het beoefenen van de 'vechtsport' Capoeira.

Alles wat aan populariteit heeft gewonnen in Europa, wordt in Brazilië nu ook opeens in een ander licht gezien. De Havaiana-slippers zijn niet langer armoedig maar trendy.

Funk uit de sloppenwijken was iets van de drugsjongeren, totdat de muziek werd gedraaid in de chique Favela-club in Parijs en in een Nissan-reclame werd gebruikt en vervolgens populair werd onder de elitejeugd van Brazilië.

Zangeres Bebel Gilberto kende niemand in Brazilië. Pas toen ze succes had op de Europese podia brak ze in haar moederland door. En zelfs een nationaal symbool als de musicus Tom Jobim heeft zijn succes mede te danken aan internationale roem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden