Braziliaanse ‘superbes’ açai geplukt onder erbarmelijke omstandigheden

Het plukken van açai-bessen in het Amazonegebied kan gevaarlijk zijn. Beeld AFP

In het Amazonegebied zijn açai-plukkers bevrijd die moesten werken als slaven.

Het Braziliaanse ministerie van arbeid heeft achttien plukkers van açai-bessen bevrijd uit arbeidsomstandigheden die  met slavernij te vergelijken zijn. Onder hen waren twee tieners van vijftien jaar, waardoor er ook sprake was van kinderarbeid. Açai (assa-ie) is populair geworden als ‘superfood’ en komt grotendeels uit het Amazonegebied, tussen Manaus en Belém. De vrucht wordt in Nederland gebruikt in sap, als theesmaakje of in cosmetica.

Een mobiele inspectiedienst van het Braziliaanse ministerie trof de werkers aan in Ilha de Marajó in de deelstaat Pará, in het noorden van het land. De leefomstandigheden waren erbarmelijk en ook was het werk onveilig. In totaal hebben de werkers recht op omgerekend ruim 16.000 euro aan achterstallige betalingen. Elke individuele arbeider krijgt daarnaast ruim 52.000 euro schadevergoeding.

De werkers verbleven in houten hutten, bedekt met bladerstro van de açaipalmboom, asbestcementtegels en plastic zeilen. Er waren geen toiletten of douches. Het drinkwater kwam ongezuiverd uit een rivier, aldus het inspectieverslag. Ook waren de plukkers het doelwit van slangen, vooral van de jararaca. 

“De werkers beklommen palmbomen van twintig meter hoog, vaak blootsvoets. Een peconha, een lege meelzak om de enkels gebonden, gaf steun tegen de boomstam. Ze klommen met een kapmes in de hand of in de korte broek gestoken”, zegt Andreia Donin, die de inspectie deze maand coördineerde. Het gebeurt volgens haar regelmatig dat een arbeider zich bij een val aan het mes verwondt.

De werkgever had de arbeiders een veiligheidsuitrusting moeten verschaffen, laat het ministerie weten. Bijvoorbeeld goed schoeisel om te klimmen en als bescherming in het bos tegen takken, stenen, slangen en spinnen. Verder een hoofddeksel, kleding met lange mouwen, handschoenen en een veiligheidsriem om niet uit de boom te vallen.

Beeld Trouw

Donin vindt dat de industrie meer oog moet hebben voor de zwakste schakel van de açai-waardeketen, namelijk de werkers. De Braziliaanse inspectiedienst zegt de açai-industrie meer te gaan controleren.

Superfoodhype

Moderne slavernij is een probleem in Brazilië. Dit jaar zijn 1311 mensen uit zo’n situatie bevrijd, in allerlei sectoren. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die vanwege een schuld vastzitten bij hun werkgever of om mensen die onder schrijnende omstandigheden werken.

Açai groeit vooral in het wild. Plukkers brengen de oogst in manden naar tussenhandelaren. De afgelopen jaren is de export flink gegroeid dankzij de superfoodhype – volgens het Voedingscentrum bestaan er overigens geen superfoods en kun je het beste gevarieerd eten volgens de ‘schijf van vijf’.

De Amazone lijkt ver weg, maar internationale bedrijven zijn medeverantwoordelijk voor misstanden in de productieketen. In het Nederlandse levensmiddelenconvenant beloven bedrijven die te helpen aanpakken.

In Nederland zit açai bijvoorbeeld in een ‘superfruitmix’ van het merk Healthy People. Gevraagd naar de herkomst ervan verwijst het bedrijf naar importeur Santos Food uit Hendrik Ido Ambacht. Santos koopt de açai op bij Ebba, Empresa Brasileira de Bebidas e Alimentos, een van de grootste sapproducten van Brazilië.

“Onze açai komt niet uit Ilha de Marajó, maar uit twee andere plaatsen in het Amazonegebied”, vertelt importeur Jael Ferreira dos Santos na onderzoek. Hij zegt dat leverancier Ebba precies kan herleiden waar welke açai is geplukt. “Onze açai is organisch en dat biedt bepaalde sociale garanties. Verder controleert Ebba de werkomstandigheden van zijn leveranciers.”

Santos bevestigt dat açai een moeilijk product is om te oogsten en dat dit niet zomaar verbetert. “Het Amazonegebied is een traditionele wereld. De lokale bevolking is gewend om voor de oogst in de palmboom te klimmen. Dat is best gevaarlijk, maar ik heb het zelf ook gedaan.”

Lees ook:

Het eeuwige gevecht tegen de voedselhypes

De voedingsindustrie staat niet stil en de consument wordt om de oren geslagen met nieuwe voedselhypes. Martijn Katan geeft ontnuchterende voedseladviezen.

Nederland bouwt mee aan een sojaroute die de Amazone nog verder vernielt

Nederland werkt al tien jaar met Brazilië aan een snelle sojaroute dwars door de Amazone. ‘Duurzaamheid’ is een kernbegrip bij dit enorme infrastructuurproject, volgens ettelijke documenten die onderzoeksplatform Investico in handen kreeg. Maar daar blijkt in de praktijk weinig van. Op reis met de soja, van veld tot zeehaven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden