Braziliaanse sekte ook in Rotterdam

ROTTERDAM - Crisostomo Monteiro begint beschaamd te lachen als hij zichzelf terugziet op een video-opname van een van de bijeenkomsten van de Igreja Universal. “Dat ben ik niet, dat is iemand anders. Ik schaam me diep als ik dit zie.”

De 44-jarige Kaapverdiaan uit Rotterdam werd begin 1993 lid van de Universele Kerk van het Rijk Gods. In maart vorig jaar verliet hij de van oorsprong Braziliaanse sekte psychisch in de war, met relatieproblemen en 1500 gulden armer. Een jaar lang had hij de sekte geholpen, ondermeer met het bouwen van een kerk in een garage aan de Westzeedijk in Rotterdam, speelde hij gitaar op bijeenkomsten, deelde hij pamfletten uit en betaalde hij zijn bijdrage aan de 'pastoors' van de Universele Kerk.

Vorige week maakte de vice-president van Interpol in Latijns-Amerika, Romeo Tuma, bekend dat de internationale politie-organisatie een onderzoek is begonnen naar de Igreja Universal. De internationale sekte wordt verdacht van zwendel en financiële banden met het Colombiaanse Cali-drugskartel. Bij het Nederlandse bureau van Interpol in Zoetermeer is nog geen verzoek om medewerking aan dit onderzoek binnengekomen.

Toch kent de Igreja zo'n 1000 aanhangers in Nederland, weet Agostinho Santos, een 32-jarige Kaapverdische hulpverlener die de sekte heeft onderzocht. Evenals Monteiro is Santos bedreigd door leden van de Universele kerk. “Bemoei je niet met onze kerk, anders vinden ze je lichaam in de rivier terug”, meldde een anonieme beller. Monteiro, die na zijn uittreding maandenlang waarschuwingen kreeg van de 'pastoor', kreeg per brief de mededeling dat hij maar moest stoppen met zijn kritiek. 'Of er gebeuren erge dingen met je leven.'

De Igreja Universal Reino de Deus werd in 1977 opgericht door de Braziliaanse staatsloterij-winkelier Edir Macedo, die volgens Santos tegenwoordig in Miami woont. De sekte verspreidde zich daarna via Portugees-sprekende gemeenschappen over de wereld. Sinds januari 1993 opereren Macedo's aanhangers ook in de Kaapverdische gemeenschap in Nederland - De Kaapverdische Eilanden waren vroeger een Portugese kolonie. “Tachtig procent van de Kaapverdiërs die naar Nederland kwamen was analfabeet. Velen zijn dat nog steeds”, legt Santos uit. Een aantal migranten liet zich misleiden door de belofte van de sekte ieders financiële en gezondheidsproblemen op te kunnen lossen.

Er ontstonden drie afdelingen in Nederland. De grootste, met zo'n 500 leden, in Rotterdam, waar zo'n 15 000 Kaapverdiërs wonen. Twee kleinere groepen houden bijeenkomsten in Rotterdam-Zuid en Amsterdam. Door lid te worden verplichten de aanhangers zich tien procent van hun inkomen af te staan aan de 'pastoors'. Maar velen geven meer, tot de helft van hun inkomen. Wie niet betaalt kan op een hersenspoeling van de 'pastoor' rekenen, met de bijbel in de hand (Maleachi 3:10 'Breng de gaven voor mij bestemd naar de voorraadkamers van de tempel'). “En de meesten hebben alleen een uitkering. Ik ken een vrouw die in twee jaar tijd tienduizend gulden aan de sekte gaf. En laatst vertelden een paar kinderen me dat ze geen brood kregen omdat hun moeder naar de kerk was.”

Meer dan miljoen

De 'pastoors', die op deze manier meer dan een miljoen gulden per jaar zouden verdienen, komen meestal uit Brazilië en zijn nooit ouder dan 30 jaar. Na een periode van zo'n negen maanden in Nederland - volgens Santos zonder verbijfsvergunning - verdwijnen ze weer. Zo heeft de Rotterdamse afdeling van de Universele Kerk sinds de oprichting in '93 al vier 'pastoors' gekend. Marcelo Antunes, de huidige voorganger in de tot kerk verbouwde garage aan de Westzeedijk, is de laatste in de rij. De gemeenschap heeft ook een eigen radiozender in Rotterdam: Radio Record e Miramar.

Wanhopig

Agostinho Santos begon zijn onderzoek naar de activiteiten van de Universele Kerk toen hij als hulpverlener steeds meer wanhopige sekteleden op zijn spreekuur kreeg. Toen hij iets over de Igreja zei op een andere Kaapverdische radiozender in de Maasstad, schoot dat in het verkeerde keelgat van de sekteleiders. Ze eisten via de rechter een rectificatie. De kantonrechter verwees de zaak door naar de arrondissementsrechtbank, die zich er 1 februari aanstaande over buigt.

“Als ze oorlog willen, krijgen ze oorlog”, verklaart Santos strijdvaardig. “De kerk moet dicht, liever vandaag dan morgen”, stemt Monteiro in. Probleem is dat de rechter niemand kan verbieden lid te worden of geld te geven aan een stichting - hoewel in de praktijk wel degelijk sprake is van psychologische dwang en manipulatie, aldus Santos. Hij probeert aan te tonen dat de Igreja Universal niet aan de statuten van een stichting voldoet, dat de opgegeven adressen niet kloppen en dat er valsheid in geschifte is gepleegd. “Ik ben niet bang te verliezen. Maar of we nu winnen of niet, er komt een demonstratie tegen de kerk die onze gemeenschap belaagt. Kaapverdianen zijn geen stille migranten.”

“Ik ben zelf gelovig”, vervolgt de hulpverlener. “Ik laat iedereen in zijn waarde. Maar als mensen huilend naar je toe komen, dan denk je: klopt dat wel? Ik doe dit niet voor mezelf. Die mensen hebben hulp nodig.”

Een woordvoerster van de Universele Kerk zegt desgevraagd geen antwoord te kunnen geven op de aantijgingen van Santos en de vraag of het Interpol-onderzoek de omstreden sekte schade kan berokkenen: “Wij prediken slechts het Woord van de Here Jezus.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden