Braziliaanse elite de straat op

Klassentegenstelling speelt grote rol bij anticorruptie-protest tegen president Rousseff

KATY SHERRIFF

"Het Braziliaanse schip komt tot zinken als president Dilma niet vertrekt", zegt de 60-jarige Cristina Filomeno. Ze laat haar twee wollige chowchow-honden Bonbon en Kiki uit in de straten van de wijk Jardins, hartje São Paulo. De gepensioneerde Filomeno woont al dertig jaar in deze buurt waar het straatbeeld wordt bepaald door dure auto's en statige appartementencomplexen met voor de ingang privébewaking in pak. Jardins ligt direct ten zuiden van de Avenida Paulista, centrum van demonstraties in de stad. "Ik ben naar alle antiregeringsdemonstraties geweest", vertelt Filomeno. "Ik heb genoeg van die corrupte Arbeiderspartij."

De blanke Filomeno behoort tot het gegoede deel van de Braziliaanse samenleving waar de Arbeiderspartij van president Dilma Rousseff op weinig stemmen kan rekenen. "Nunca, never, jamais stem ik op die partij", zegt de hondenliefhebster resoluut. De conservatief-rechtse oppositiepartij PSDB krijgt haar stem. Mensen als Filomeno die demonstreren tegen de Arbeiderspartij en aansturen op het aftreden van Rousseff doen dat volgens critici alleen omdat ze ongemak voelen met de sociale vooruitgang van de laagste klassen in de samenleving.

"De ongelijkheid is nog steeds het grootste sociale probleem in Brazilië", meent sociologe Esther Solano van de Unifesp-universiteit in São Paulo. Solano deed onderzoek naar de bezoekers van de antiregeringsdemonstraties: overwegend blank en afkomstig uit de hoogste sociale klassen. "Een groot deel koestert inderdaad conservatieve denkbeelden en uit kritiek op de sociale programma's van de Arbeiderspartij zoals de Bolsa Familia", zegt de sociologe.

Die Bolsa Familia is de beurs die moeders ontvangen wanneer ze hun kind laten vaccineren en naar school sturen. De toelage haalde miljoenen Brazilianen uit de extreme armoede. Toch willen veel Brazilianen uit de hogere klassen die vooruitgang niet zien. "Alleen de armen stemmen op de Arbeiderspartij, want die deelt geld uit", zegt Filomeno terwijl ze de drollen van haar hond met een zakje opruimt. "Laat ze werken voor hun geld."

"Dat is makkelijk praten als je altijd eten op tafel hebt", meent professor Adalberto Cardoso, directeur van het Instituut voor Sociale en Politieke Studies van de UERJ-universiteit in Rio de Janeiro. "Brazilië heeft nog steeds een enorme klassentegenstelling. Die vormt de grond onder de protesten tegen de regering. Demonstranten roepen dat ze geen dienstmeid meer kunnen betalen door het hoge minimumloon, of dat het vliegveld te vol is met al die mensen die nu kunnen vliegen. Maar dit ongemak van de elite is slechts een brandstof voor de politieke crisis, het verklaart die niet."

Volgens Cardoso is het grote probleem dat de conservatieve oppositie het verlies dat ze bij de verkiezingen van 2014 leed nooit heeft geaccepteerd. Daarbij komt dat de conservatieve dominatie die er nog wel in het Congres is, ervoor zorgde dat president Rousseff in haar tweede termijn niks meer voor elkaar krijgt. "De economie verslechterde extra snel doordat de president verlamd was. De woede over de economische stagnatie in combinatie met de corruptieschandalen richt zich nu op Rousseff."

Sociologe Esther Solano benadrukt dat het inmiddels niet alleen de elite is die de Arbeiderspartij weg wil hebben. De traditionele achterban van de partij in de periferie slinkt juist door sociale verbeteringen: "Wie in de afgelopen jaren sociaal opklom, wil zich door die klassentegenstelling identificeren met de mensen die bovenaan staan, niet beneden."

Cristina Filomeno haalt haar honden aan: "Het is niet rijken tegen armen. Ook mijn huishoudster wil Dilma weg hebben. Het gaat om de corruptie die absurd is toegenomen." Dat Rousseff nog niet van corruptie is beschuldigd, doet er niet toe: "Kijk naar haar voorganger, die zogenaamd eenvoudige metaalbewerker Lula die nu miljonair is. Die is duidelijk corrupt. Alles beter dan die Arbeiderspartij."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden