Braziliaanse autoindustrie broeinest van verzet

De lichten van het tolkantoor op de weg van Sao Paulo naar Santos staan op rood. Renilson Francisco Chagas van het eenmansbedrijf René Taxi wurmt zich een weg door de wachtende wagens en komt teleurgesteld terug. ,,Over de tachtig kilometer naar Santos doe je drie uur en de kans dat je ook maar iets van de haven ziet, is door de luchtvervuiling zeer klein. Als we omdraaien krijg je korting op de taxirit.'' En René's inschattingen zijn meestal vrij optimistisch, leert de ervaring.

Ruim 19 miljoen auto's rijden er in Brazilië rond. ,,5,5 Miljoen auto's daarvan zijn ouder dan 15 jaar, een gevaar op de weg en een grote bron van luchtvervuiling'', weet Luiz Marinho, voorzitter van de bond van metaalarbeiders in het ABCD-gebied dat wordt gevormd door de steden San André, San Bernardo, San Caetano en Diadema bij Sao Paulo.

,,We hebben een plan om al die oude auto's in te ruilen voor nieuwe. De oude worden uit elkaar gehaald en hergebruikt.'' Het plan van de vakbond moet de zwaar ingezakte autoverkopen weer op gang helpen. ,,Het is alleen jammer dat wij - en niet de regering - met de plannen moeten komen'', kritiseert Marinho.

In de hal van het hoofdkantoor van de metaalarbeidersbond hangen foto's uit het eind van de jaren zeventig. Grote groepen metaalarbeiders protesteerden toen tegen het economische beleid van het verlichte generaalsregime. Het pact tussen arbeiders en werkgevers in de automobielindustrie leidde destijds tot de val van de generaals.

En ook nu weet de huidige president Cardoso de macht van de sector op waarde te schatten. Ruim 2,1 miljoen verkochte auto's per jaar werd vorig jaar nog geraamd door de automobielfabrieken. De twaalf fabrikanten hebben de laatste maanden niets anders gedaan dan de schattingen naar beneden bijstellen. Zelfs de meest pessimistische raming van Volkswagen - 1,3 miljoen auto's - bleek volgens Enrique Lozano, verantwoordelijk voor het personeelsbeleid bij VW, nog te optimistisch.

VW, met een marktaandeel van bijna 30 procent, zag zich gedwongen om drastisch te snijden in de kosten, simpelweg omdat de helft minder auto's verkocht konden worden. ,,In Brazilië maken we kleine auto's uit de klasse VW Polo en Lupo, maar dan uitgekleed. Op die auto's zit een kleine marge, je kunt dus niets anders doen dan op arbeidskosten bezuinigen.''

Bijna 900 tijdelijke krachten kregen geen verlenging van hun contract, de arbeiders slikten hogere ziektekosten, leverden salaris in, een deel vloeide vrijwillig af met een premie en de loonlijst werd geschoond van gepensioneerden.

Dat laatste is een typisch Braziliaans verschijnsel. De AOW-leeftijd kan heel snel bereikt worden en dat betekent niet per definitie het einde aan de loopbaan. Vier dagen overleg met de vakbonden en de zaak was in kannen en kruiken. ,,Het ging ons vooral om behoud van werkgelegenheid.'' VW-onderhandelaar Lozano is tevreden en datzelfde geldt voor zijn tegenspeler Marinho.

Het Duitse model staat haaks op het Amerikaanse. Bij buurman Ford in het ABCD-gebied - marktaandeel 13 procent - vlogen vlak voor Kerst 2800 arbeiders de laan uit. Gevolg: 49 dagen lang bezetten alle arbeiders, inclusief de ontslagen collega's, de fabriek.

,,Die ontslagaanzegging was geen overleg, dat was puur de confrontatie zoeken'', vindt Marinho. ,,Ze maken de Ford Ka en de Fiësta. Ze hebben verder nooit geïnvesteerd. Wij hebben ze altijd gezegd dat alleen kleine wagens maken een te smalle basis was. Ze hebben bij Ford veel fouten gemaakt.''

Doorstaken tot het gaatje, was in het verleden de strategie van veel Braziliaanse bonden. De bond van werkers in de olie-industrie heeft zich zelfs failliet gestaakt. Marinho koos voor een bezetting en de Ford-werknemers hielden zich continu beschikbaar voor arbeid. De publieke opinie keerde zich tegen Ford en het Armerikaanse bedrijf ging overstag. Het soepel bereikte akkoord bij VW wordt gezien als een grote doorbraak in de verhoudingen tussen werkgevers en werknemers.

Beide groepen lijken inmiddels een gemeenschappelijke vijand te hebben: de regering Cardoso die de rente maar onverminderd hoog houdt waardoor de autoverkoop stagneert. Eén handreiking heeft Cardoso gegeven: de belasting die afzonderlijke staten mogen heffen op de aankoop van een auto mag omlaag. Die maatregel loopt echter op 4 mei af en kan dan met 120 dagen worden verlengd. In januari werden slechts 40 000 wagens verkocht. In maart vlogen er ten gevolge van de belastingmaatregel 140 000 de showroom uit.

Het ABCD-gebied geldt niet alleen als de industriële motor van Brazilië, maar ook als belangrijke broeinest van politiek verzet. Cardoso ontkomt daarom niet aan verlenging. Hij jaagt daarmee echter wel de gouverneurs van de staten in de gordijnen. De belastingverlichting is namelijk een sigaar uit hun doos.

Olivio Dutra, gouverneur van de staat Rio Grande do Sul, ziet zich bij gebrek aan geld gedwongen om de subsidieregelingen te herzien. Ook die voor de vestiging van de autofabriek van General Motors in zijn staat. En die was goed voor 10 000 door de vakbeweging toegejuichte nieuwe arbeidsplaatsen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden