Column

Braver lijken dan Comey? Dat lukt Trump nooit

Voormalig FBI-directeur James Comey legt de eed af voordat hij getuigt tegenover de Senaatscommissie die de vermeende Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen onderzoekt. Beeld AFP

"Nu zie je wat een twijfelachtig karakter hij heeft", zei de voorzitster van de Republikeinse partij. Ronna McDaniel is een nicht van Mitt Romney, een van de Republikeinen die het langst fulmineerde over Donald Trumps ongeschiktheid voor het presidentschap. 

Maar ze had het niet over Donald Trump. Ze had het, in het politieke praatprogramma Fox News on Sunday, over James Comey, de FBI-directeur die Trump een maand geleden ontsloeg en die hem donderdag keihard terugpakte tijdens een verhoor in de Senaat.

Wat Trumps pleitbezorgers zo enorm in Comey teleurstelt is dat hij zijn herinneringen aan negen gesprekken met Trump, in persoon en telefonisch, in detail opschreef en in ieder geval een deel via een vriend lekte naar de New York Times. En dat voor iemand die altijd braaf had beaamd dat lekken van vertrouwelijke informatie niet hoorde.

Goudeerlijke padvinder

Dat lijkt nu een van de belangrijkste verdedigingslinies te zijn tegen de aantijging van Comey dat Trump hem onbehoorlijk benaderde in die gesprekken: Comey is bepaald niet de goudeerlijke padvinder die hij lijkt. Dus als Trump glashard ontkent dat hij Comey vroeg om zijn loyaliteit, of dat hij 'hoopte dat hij het onderzoek naar Flynn zou kunnen laten lopen", dan kun je dat dus maar beter geloven.

Maar daar is een groot probleem mee: als je Comey's handelen juridisch of moreel gaat analyseren, dan moet je dat van Donald Trump op die manier gaan bekijken. En dan valt de vergelijking niet uit in het voordeel van de president.

Juridisch valt Comey bijvoorbeeld weinig te verwijten. Als je spijkers op laag water gaat zoeken, tikte hij zijn herinneringen in werktijd, in een auto van het werk, op een laptop van het werk. Dus misschien heeft hij wel overheidsinformatie ontvreemd. Maar het waren zijn ervaringen, zijn herinneringen. Hij zou de eerste hoge overheidsfunctionaris niet zijn die daar na zijn al of niet vrijwillige vertrek uit overheidsdienst een boek mee vulde. Zo iemand is niet strafbaar als hij daarin geen dingen onthuld die expliciet van het stempel 'zeer geheim' zijn voorzien.

Trump had bovendien zelf, toen hij wist dat Comey over die gesprekken zou gaan vertellen aan de Senaatscommissie voor de inlichtingendiensten, niet geprobeerd de hele conversatie tot 'beschermde interne beraadslaging' te verklaren. De meeste experts op het gebied van constitutioneel recht waren het er bovendien over eens dat zo'n verklaring vermoedelijk niet eens rechtsgeldig zou zijn.

Bezoedelde reputatie

Maar er is meer in het leven, en als het goed is in de politiek, dan de letterlijke toepassing van de wet. Er is ook netjes en niet netjes, sportief en geniepig, conventioneel en baanbrekend. Je kunt als Republikein vergenoegd vaststellen dat Comey's reputatie bezoedeld is door zijn lek.

Dat is niet overal het resultaat geweest van zijn bekentenis in de commissie dat hij het was die lekte, en dat hij het deed om de benoeming uit te lokken van een speciale aanklager, wat ook lukte. In de zondagse praatprogramma's viel bij de journalisten die daar altijd aanschuiven om op de week terug te kijken, het nodige respect te noteren over die sterke zet op het schaakbord, en plezier dat zo'n zet, die ze in hun contacten met bronnen regelmatig tegenkomen, nu eens compleet in de openbaarheid mocht komen.

Maar als je vindt dat Comey niet alleen moet kijken naar wat wettelijk mag, maar zich moet houden aan algemeen aanvaarde normen en gedragsregels die niet in de wet staan, dan moet je president Trump ook zo beoordelen. En dan komt Trump er ook niet heel goed af.

Beeld AP

Zijn gesprekken met Comey waren naar de normen van Washington zeer ongebruikelijk, maar pasten voor Trump wel in een patroon. In een interview zondag met George Stephanopoulos van netwerk ABC vertelde Preet Bharara, voormalig federaal aanklager in het district Manhattan, dat Trump ook hem enige malen wilde spreken. Zo lang Trump nog geen president was, accepteerde hij dat – en misschien als gevolg daarvan kreeg hij de toezegging, niet vanzelfsprekend voor een door Barack Obama benoemde functionaris, dat hij zijn baan mocht houden. 

Maar toen Trump na de inhuldiging weer contact zocht, weigerde Bharara terug te bellen. Samen zijn medewerkers concludeerde hij dat direct contact niet gewenst was. De president is immers aan de ene kant zijn baas was, maar zou aan de andere kant ook onderwerp van zijn werkzaamheden kunnen zijn, vanwege al zijn zakelijke belangen. Eventueel contact moest maar, zoals ook onder andere presidenten, via de minister van justitie lopen. "Tweeëntwintig uur later werd ik ontslagen."

Onoorbaar

Nu zou je Trump nog kunnen verdedigen met het argument dat hij al die staatsrechtelijke gevoeligheden nog niet snapt, en met zijn ondergeschikten probeert om te gaan zoals de baas van een groot bedrijf dat doet. Dat was de lijn die de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Paul Ryan, koos: "Dit is allemaal nieuw voor de president."

Maar die vlieger gaat niet op. Want bij een van de gelegenheden waarbij Trump aan Comey wilde vragen om Flynn met rust te laten, stuurde hij eerst iedereen de kamer uit, inclusief Flynn's directe chef en 's lands hoogste bewaker van de juridische normen, minister van justitie Jeff Sessions. Dat suggereert dat hij wel degelijk besefte dat hij iets onoorbaars deed.

En voor wie nog twijfelde of Donald Trump bereid is om normen en waarden opzij te gooien als dat in zijn belang is, was er de afgelopen week ook nog niet-politiek nieuws over hem. Het tijdschrift Forbes onthulde, dat er iets niet in de haak was met een liefdadige stichting van zijn zoon Eric Trump.

Die stichting haalt elk jaar tijdens een golftoernooi voor rijke mensen geld op voor kanker-onderzoek in het kinderziekenhuis St. Jude in Memphis. Een mooi doel, waarvoor de Trump Organization, het bedrijf dat vader Donald Trump opbouwde en nu door Eric en zijn broer Donald laat leiden, voor niks de Trump National Golf Course in Westchester in New York ter beschikking stelde. Zodoende kon elke cent van de donaties naar het goede doel gaan.

Behalve dat het op een gegeven moment niet meer voor niks was.

Eric's stichting moest op last van Donald Trump persoonlijk het volle pond gaan betalen aan de Trump Organization. Volgens organisatoren van soortgelijke bijeenkomsten was het zelfs veel meer dan het volle pond. Hij was bij een concurrerend golfterrein een stuk goedkoper uit geweest. Een deel van het vermogen van Trump komt dus uit de zakken van mensen die dachten dat het naar kankeronderzoek ging.

Fraude

En alsof dat nog niet genoeg was, ging er ook nog een half miljoen dollar van de stichting van Eric naar andere liefdadige stichtingen. Op zich mag dat, het ene goede doel dat het andere steunt, maar ook dat geld kwam uiteindelijk bij de Trump Organization terecht, omdat die stichtingen weer golftoernooien organiseerden op een terrein van Trump. Daarmee beginnen de liefdadige activiteiten van de familie Trump verdacht op fraude te lijken.

Het zou in Amerika een enorm schandaal verwekt hebben als niet alle ogen op de hoorzitting met James Comey gericht waren. Bijna alle ogen: de minister van justitie van de staat New York heeft beloofd dat hij in de zaak gaat duiken.

Misschien dat er later dus alsnog een schandaal over komt. Misschien dat geld ontfutselen aan doodzieke kinderen de ene of de andere Republikein er toe brengt om de loyaliteit aan Trump vaarwel te zeggen. Maar tot nu toe is de partijtrouw nog steeds sterk, wat Trump ook doet.

Volgens Ronna McDaniel bijvoorbeeld is haar oom Mitt, na zijn aanvankelijke aarzeling, nu 'heel enthousiast' over het presidentschap van Donald Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden