Brandstichter in vijf gedaanten

Utrechtse studenten brengen kenmerken, werkwijzen en motieven van daders in kaart

IRIS PRONK

De gemiddelde brandstichter is single en niet al te slim. Hij is 23,5 jaar oud en van autochtone afkomst. Op school liep het vroeger niet lekker, een diploma zat er niet in. Vooralsnog is hij een nestblijver, hij woont nog bij zijn ouders thuis. Slechts twaalf procent van de brandstichters is vrouw.

Er rijst een gedetailleerd daderprofiel op uit 'Brandstichters onder vuur', een deze maand verschenen studie van Lydia Dalhuisen en Frans Koenraadt van de Universiteit Utrecht. Of eigenlijk zijn het vijf profielen (zie inzet); hoewel Nederlandse brandstichters overeenkomsten hebben, vormen ze geen homogene groep. Hun kenmerken, werkwijzen en motieven zijn nu voor het eerst in kaart gebracht. Deze kennis gaat de politie mogelijk helpen meer daders op te sporen.

Tot nog toe was er weinig bekend over brandstichters in Nederland, hoewel er aardig wat vuren woeden: in 2012 bij voorbeeld werden 14.400 binnenbranden en bijna 20.000 buitenbranden geteld. Van de branden binnenshuis werd 18,4 procent door brandstichters aangestoken, van de buitenbranden 67,4 procent. Slechts een klein deel van de daders wordt opgespoord, een nog veel kleiner aantal wordt ook daadwerkelijk veroordeeld.

Lastig bij brand is dat sporen en bewijzen vaak "letterlijk in vlammen opgaan", zegt psychologe en strafrechtjurist Dalhuisen. Zij bestudeerde onder meer 100 politiedossiers en promoveert op brandstichting aan het Willem Pompe Instituut van de Universiteit Utrecht.

De vijf profielen die zij uit de dossiers afleidde, kunnen het onderzoek van politie en brandweer "richting geven", verwacht Dalhuisen. Zagen getuigen meerdere mensen wegrennen van het plaats delict, dan gaat het mogelijk om vandalistische of opportunistische brandstichters, want die opereren liefst in gezelschap. Sporen van benzine of andere brandversnellende middelen kunnen wijzen in de richting van relationele brandstichters, die wraak willen nemen op een ex of baas door een auto in de fik te steken.

Ook het tijdstip en de datum van de brand kunnen een aanwijzing bevatten. Zo ontdekte Dalhuisen dat zuchtige brandstichters - daders zonder een specifiek doelwit, maar gefascineerd zijn door vuur - vaak op zaterdag hun slag slaan. Vandalen stichten meestal brand op zondag, dinsdag en donderdag. " 's Avonds, na de voetbaltraining en het uitgaan op zaterdag", zo verklaart Dalhuisen dat patroon.

Wat het gevaarlijkste type brandstichter is, kan zij niet zeggen. Misschien de gestoorde die marsmannetjes uit de muren wil roken en zo de hele galerijflat in lichterlaaie zet? Of die al eerder genoemde relationele brandstichter, die een brandend stuk papier door een brievenbus gooit en zich niet realiseert dat iederen binnen zes minuten dood kan zijn? Of de rotjongens die een leegstaand gebouw in de fik steken, waarbij een dakloze omkomt? Vuur is altijd eng, zegt Dalhuisen, omdat het een onvoorspelbare loop neemt.

undefined

Pyromanen zeldzaam

Verreweg de meeste brandstichters - 45 van de 100 - zijn van het vandalistische type. Je zou ze rotjongens kunnen noemen, erkent onderzoekster Lydia Dalhuisen. Er zitten geen meisjes tussen. Ze zijn jong, hebben geen strafblad, ook geen verslaving. Eigenlijk is er weinig met ze loos, behalve dan dat ze uit verveling, in groepjes, prullenbakken, containers, bosjes en hele huizen in de fik steken.

De gestoorde brandstichters (28) zijn relatief vaak vrouwen. Ze hebben een moeilijke jeugd gehad, waren bijvoorbeeld slachtoffer van mishandeling en hebben mogelijk een persoonlijkheidsstoornis zoals borderline. Psychosen of suïcidale gedachten zetten hen aan tot brandstichting.

Het motief van relationele brandstichters (11) is vaak wraak op een bekende. Ze zijn vaker onder invloed van harddrugs en ook daardoor gevaarlijk. Opportunisten (11) stichten brand om financiële redenen. Zij plannen hun misdrijf en verkennen de plaats delict (vaak een bedrijventerrein). Het laatste type, de zuchtige brandstichter (5), is gefascineerd door vuur of brandweer. Hij richt zich op containers, voertuigen en bedrijfspanden en is een seriële dader; één brand is niet genoeg.

Slechts één van deze zuchtige types is een pyromaan, dat wil zeggen iemand met een ziekelijke (psychiatrische) neiging om brand te stichten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden