Braeckman reikt instrumenten aan voor het denken over geboorte, leven en dood

SEBASTIEN VALKENBERG

Johan Braeckman: Recht maken wat krom is? Home Academy, Gouderak, ca. 5,5 uur, te downloaden van home-academy.nl à euro 27,-.

****

undefined

De spreker

Spreker? Jawel, want ditmaal geen recensie van een boek, maar van een hoorcollege over bio-ethiek. Docent is Johan Braeckman, hoogleraar bij de vakgroep wijsbegeerte en moraalwetenschap van de Universiteit Gent. Vorig jaar sprak hij in het kader van Studium Generale Delft over ethische kwesties rond geboorte, leven en dood. Nu is de registratie van die serie spreekbeurten beschikbaar onder de titel 'Recht maken wat krom is?'

undefined

Zijn ambitie

Een tikkeltje hoogdravend gesteld: ethische kaders aanreiken die helpen na te denken over medische en biotechnologische ontwikkelingen. Dit is belangrijk omdat er zoveel meer mogelijk is dan vroeger. Vandaar ook de titel van het college. Die verwijst - overbodig om te zeggen natuurlijk - naar het bijbelboek Prediker. 'Wie kan recht maken wat Hij krom heeft gemaakt?' Heel lang was dit een retorische vraag. Lichamelijke afwijkingen of defecten moesten we accepteren. Dat veranderde de afgelopen decennia, met dank aan een lange reeks wetenschappelijke inzichten en nieuwe technieken: klonen, genmanipulatie, orgaantransplantatie. Waar voorheen slechts berusting paste, moeten we nu ingrijpende beslissingen nemen over geboorte, leven en dood. Het komt de kwaliteit van die beslissingen ten goede als ze weloverwogen zijn. Hier schiet Braeckman te hulp.

undefined

Het resultaat

Een hoorcollege dat doet wat het belooft. Na afloop beschikt de luisteraar over een instrumentarium dat helpt bio-ethische vraagstukken te ontleden. Braeckman is dus géén vraagbaak die aangeeft wat de correcte standpunten zijn en wat absoluut niet kan. Niet dat hij zich op de vlakte houdt - zo pleit hij fel tegen het klonen van mensen - maar het accent ligt op analyse. Inzicht in de meest urgente discussies, en de hele en halve argumenten die worden aangevoerd, is wat hij beoogt.

undefined

Sprekend voorbeeld

Braeckman rekent af met een veelgehoord argument dat eigenlijk een non-argument is: de naturalistische drogreden. Ter illustratie haalt hij de invloedrijke encycliek van 1968 aan. Mensen moet aan Gods wil gehoorzamen, valt er in deze richtlijn vanuit het Vaticaan te lezen. Met andere woorden: geen anticonceptie, omdat dit ingaat tegen de natuurwet dat seks bedoeld is voor voorplanting. Maar ook het omgekeerde is onacceptabel. Dus geen ivf, omdat voortplanting alleen via seks mag gebeuren.

Je treft de redenering ook aan bij de milieubeweging. Genmodificaties, bijvoorbeeld van gewassen, zijn onnatuurlijk en zouden daarom verboden moeten zijn. Een drogreden, aldus Braeckman. Uit de manier waarop de natuur in elkaar steekt, kun je niet afleiden dat ze zo in elkaar behoort te steken. De natuur biedt voor elk wat wils. Daarbij kun je uit de natuur alles afleiden. Wie wil aantonen dat vlees eten natuurlijk is, verwijst naar de leeuw. De vegetariër daarentegen doet een beroep op de grazende koeien in de wei. Maar duidelijke ethische codes zoek je er tevergeefs.

undefined

Reden om het hoorcollege niet te beluisteren

Tja, die is er eigenlijk niet. Technisch is er steeds meer mogelijk. Pas geleden bleek een arts een oor te kunnen laten groeien op de onderarm van een patiënte. Het oor was bedoeld voor transplantatie. Het is moeilijk om een zekere huiver te onderdrukken bij het zien van de foto's. Het is dezelfde emotie die hoort bij het zien van een horrorfilm. Griezelen is misschien lekker, maar tot een afgewogen oordeel leidt dit niet, terwijl de praktijk juist hierom vraagt.

undefined

Reden om het wel te beluisteren

Braeckman geeft geen abstract lesje in ethiek. De drie luiken van het hoorcollege - geboorte, leven, dood - beginnen telkens met een stevig lesje medische en biotechnologische geschiedenis. De ontdekking van het DNA, de eerste harttransplantatie, het gekloonde schaap Dolly. De overzichten in vogelvluchten maken nog eens duidelijk hoe snel de ontwikkelingen gaan. Daarbij vergroten die geschiedenislessen de autoriteit van de spreker. Die weet waarover hij het heeft. Weinig is zo vervelend als iemand die vanaf de moral high ground wijsheden debiteert en voor wie de praktijk geen listige dilemma's opwerpt.

undefined

Trouw tipt religie

1. Recht maken wat krom is?

****

2. Het bedenkelijke. Over het obscene in de cultuur

****

3. De stem van je karakter

****

4. Aap zoekt zin

***

5. Hannah Arendt: Politiek denker

***

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden