Naschrift

Bradley Martin (1941-2018) ging undercover voor olifanten en neushoorns

Bradley MartinBeeld AP

Het was verbazend hoe het een markante verschijning als Esmond Bradley Martin lukte undercover te werken om de illegale handel in ivoor en neushoornhoorns te onderzoeken. 

De man viel zelfs op in een grote menigte door zijn lange gestalte met een bos witte haren die veel weg had van de manen van een leeuw. Bovendien droeg hij steevast opmerkelijke pakken die altijd waren voorzien van kleurige pochetten. En zelden ging hij de deur uit zonder een zware leren tas vol papieren.

Bradley Martin begon zijn leven in de VS waar hij geografie studeerde. Een reis naar Kenia begin jaren zeventig veranderde echter zijn leven. Hij raakte gefascineerd door olifanten, de reuzen van het Afrikaanse continent. Een ontmoeting met Iain Douglas-Hamilton, de Britse oprichter van Save the Elephants in Kenia, deed hem besluiten niet alleen van beroep te veranderen maar ook van woonplaats. Hij vestigde zich in Kenia en begon aan onderzoeken over de schadelijke gevolgen van de handel in ivoor en hoorns van neushoorns voor het voortbestaan van de dieren.

Bradley Martin arriveerde in Kenia tijdens de hoogtijdagen van de olifantenjacht, waardoor de aantallen van de dieren in de jaren tachtig met de helft waren gereduceerd. In 1989 werd het wereldwijd verboden om te handelen in ivoor en de hoorns van neushoorns. Maar illegaal ging het gewoon door.

Het werkterrein van Bradley Martin lag vooral in Azië waar ornamenten gemaakt van ivoor een populair statussymbool zijn. Aan de hoorns van de neushoorns wordt daar medicinale waarde toegekend en ze zouden een potentieverhogende stof bevatten, een alternatief voor Viagra.

China was de grootste en belangrijkste afzetmarkt voor ivoor. Bradley Martin geloofde dat corruptie en de vraag vanuit China de belangrijkste oorzaken waren van olifantenstroperij. "Het aantal Chinezen in Afrika heeft een miljoen bereikt. Onder hen zijn de kopers van illegaal ivoor", zei hij ooit.

Bradley Martin vertelde de autoriteiten in de Aziatische landen altijd de ware beweegreden voor zijn bezoeken. Maar als hij onderdook in de schimmige wereld van de illegale handel in dierproducten gaf hij zich uit als potentiele koper. Smokkelaars en handelaren geloofden hem waardoor hij in staat was grote hoeveelheden data te verzamelen en ongehinderd te fotograferen.

Verbod

Het was grotendeels te danken aan dit werk dat de neushoornhoornhandel in China in 1993 werd verboden en de handel in ivoor begin dit jaar. Dat betekende niet dat neushoorns en olifanten minder bedreigd zijn. "De handel heeft zich verlegd naar vooral Laos", concludeerde Bradley Martin onlangs.

Zijn rapporten behoefden geen uitleg want de precisie van de data en de feiten spraken voor zich. Hij werkte meestal samen met andere onderzoekers. Een van hen herinnert zich een reis van tien weken. "Tegen het einde was ik gesloopt. Maar Bradley Martin was nog steeds fris en werkte energiek verder."

Hij groeide uit tot een van de belangrijkste onderzoekers naar de illegale handel. De VN benoemden hem tot speciale afgezant voor de bescherming van neushoorns. In gesprekken met voorstanders van de handel verhief hij nooit zijn stem. Hij mepte voorstanders van de handel kalm met feiten en data om de oren.

Hij en zijn vrouw Chrissee die de laatste jaren met hem meereisde, woonden aan de rand van de hoofdstad Nairobi op een steenworp afstand van het Nairobi nationale wildpark waar 's nachts de leeuwen en de hyena's te horen waren. Overdag banjerden de wrattenzwijnen door de tuin terwijl Bradley Martin er zijn rapporten schreef.

Hij was net terug uit Burma toen hij door onbekenden overdag met messteken in de nek werd gedood. De politie neemt voorlopig aan dat het een overval betrof. Maar dierenbeschermers hebben grote twijfel. Bradley Martin had met zijn werk gevaarlijke vijanden gemaakt. Zij sluiten moord niet uit. Zeker is dat de olifanten en neushoorns een bevlogen beschermer hebben verloren.

Esmond Bradley Martin werd geboren op 17 april 1942 in New York City in de Verenigde Staten. Hij overleed thuis in Nairobi in Kenia op 4 februari 2018.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden