Boze boeren dreigen weer met blokkades

AMSTERDAM - Polen kent een hete winter. Hoewel een akkoord tussen boerenorganisaties en de regering eergisteren een eind heeft gemaakt aan wekenlange protesten en wegblokkades, dreigt een deel van de boeren met nieuwe acties.

De boeren begonnen drie weken geleden met actievoeren. Ze eisen onder meer compensatie voor de lage prijzen waarmee ze sinds het uitbreken van de crisis in Rusland worden geconfronteerd. Naar dat land ging ruim acht procent van de Poolse export, waaronder bijvoorbeeld de helft van het door Polen uitgevoerde varkensvlees.

Het instorten van die markt drukte de prijzen in Polen zelf. Uit woede over de dalende inkomsten, en uit angst voor landbouwhervormingen die de regering wil doorvoeren, wierpen de boeren massaal wegblokkades op. Er deden 15 000 mensen mee en er werden 250 wegen afgesloten.

Het akkoord dat minister van landbouw Jacek Janiszewski en twee boerenbonden maandag bereikten, voorziet onder meer in hogere minimumprijzen voor varkensvlees, melk en granen, en maatregelen om dumping van buitenlandse landbouwproducten op de Poolse markt te voorkomen. Daarnaast krijgen de boeren meer tijd om schulden af te lossen en komen er nieuwe leningen beschikbaar. Over de details wordt nog onderhandeld. Voor de radicale boerenleider Andrzej Lepper van de vakbond Samoobrona (zelfverdediging) is het niet genoeg. Maar zijn oproep om de barricades weer op te gaan, had weinig succes. Nadat de politie maandagavond een paar nieuwe wegblokkades had ontruimd, bleef het gisteren rustig.

Critici van het pact vinden dat het om de fundamentele problemen van de Poolse landbouw heen loopt en structurele hervormingen nalaat. Het land kent 2,1 miljoen landbouwbedrijven, waarvan een kwart van de bevolking afhankelijk is, maar die slechts zes procent bijdragen aan het bruto nationaal product.

De enorme fragmentatie en lage productiviteit zijn een doorn in het oog van de Europese Unie (die, ter vergelijking, in haar geheel ongeveer 7,5 miljoen bedrijven telt). De EU eist hervorming van de sector, voordat Polen toetreedt tot de EU. Volgens sommige schattingen zal slechts een kwart van de Poolse boerenbedrijven de schifting overleven.

De Poolse partijen zijn bang hun vingers te branden aan de hervorming en kijken vooral naar elkaar. Volgens het regerende Verkiezingsfront Solidariteit (AWS) stookt de oppositionele Linkse Democratische Alliantie (SLD) de boeren op. De SLD zegt dat premier Jerzy Buzek (AWS) zelf schuldig is aan de onrust. Ook binnen de regeringscoalitie is het onrustig. Minister van financiën Leszek Balcerowizc, lid van de Vrijheidsunie en bedenker van de schoktherapie die Polen op weg hielp naar de vrije markt, eist dat de regering onverwijld doorgaat met hervormingen en haar oren niet laat hangen naar sociale protesten. Maar het AWS, dat nauwe banden heeft met de vakbonden, aarzelt, bang als het is om zijn achterban van zich te vervreemden. Bovendien vindt het AWS dat extra geld moet worden uitgetrokken voor de sociale gevolgen van de reorganisatie.

Op zich heeft Polen daar wel ruimte voor in de begroting. Het tekort bedraagt zo'n 2,1 procent van het BNP, ruim onder de drie procent die binnen de EU als maximum geldt. Maar de Poolse economie, jarenlang koploper in groeicijfers, kampt met lichte stagnatie. In plaats van de 5,7 procent, waar een halfjaar geleden nog op werd gerekend, is de groei in 1998 uitgekomen op 4,8 procent. Voor dit jaar verwachten analisten een verdere daling. De centrale bank in Warschau verlaagde eind januari dan ook plotseling de rente met bijna drie procent, naar 15,5, om de economie te stimuleren.

Het boerenconflict is niet het enige actuele sociale conflict in Polen. De gezondheidszorg, het openbaar bestuur, het pensioenstelsel en het onderwijs zullen dit jaar aan reorganisatie worden onderworpen, naast bedrijfstakken als de mijnbouw, de staal- en de textielsector. Het zal er de komende maanden niet rustiger op worden in Polen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden