Bowie blijft ongrijpbaar

David Bowie imponeert op zijn 69ste verjaardag met een experimentele uitstap richting jazz op zijn 25ste studioplaat.

De saxofoon was het eerste instrument dat David Robert Jones ooit bezat. Op zijn twaalfde kreeg hij een crèmekleurig exemplaar met gouden kleppen van zijn ouders, het jongetje dat zou uitgroeien tot een van de grootste muziekfenomenen van de twintigste eeuw speelde er zijn eerste noten op. De saxofoon speelt een dikke halve eeuw later de hoofdrol op het imponerende Blackstar, geschreven als 'H', het 25ste studioalbum van Bowie dat vandaag verschijnt, op de 69ste verjaardag van de superster. Bowie bespeelt niet zelf de sax, maar laat dat over aan de kundige jazzmuzikant Donny McCaslin (49).

Een jazzplaat zou het worden, was de verwachting, getuige de berichten dat Bowie met het jazzkwartet van McCaslin de studio was ingedoken. En flink experimenteel ook, getuige die lijvige single 'Blackstar' die eind november verscheen. Naast de bijbehorende, vervreemdende videoclip viel dat nummer vooral op door de lengte: 9 minuut 57.

Eigenlijk bestaat deze spookachtige albumopener uit twee delen: het eerste, gedreven door de strak voortratelende drums van Mark Guiliana, zwierende saxofoonschichten en een dreigend declamerende Bowie, waarna het tempo omlaaggaat voor een vriendelijker tweede helft. De eerste versie kwam boven de elf minuten uit, vertelde de vaste Bowie-producer Tony Visconti aan Rolling Stone, een lengte die digitale muziekgrutter iTunes voor losse singles niet toestaat - vandaar dat Visconti het indikte tot net onder de tien minuten: Bowie wilde per se dat dit de single zou worden.

Het is veruit het langste nummer van deze met veertig minuten verder relatief compacte plaat. Zeven nummers staan er op deze inderdaad experimentele, maar zeker niet ontoegankelijke langspeler. De verschijning ervan onderstreept Bowie's terugkeer in de muziekwereld. Zijn vorig album 'The Next Day' verscheen in maart 2013, nadat twee maanden eerder, eveneens op zijn verjaardag, totaal onverwacht de eerste single 'Where Are We Now' was uitgekomen. Dat was Bowie's eerste nieuwe muziek in tien jaar.

Hartaanval

De grote vraag toen, en ook nu: zou Bowie weer gaan optreden? Na een hartaanval in 2004 tijdens een optreden in Duitsland heeft hij niet meer live gezongen, los van een kort liefdadigheidsconcert in 2006. Verder geen concerten, geen interviews, geen nieuwe muziek. Tot zijn 66ste verjaardag - maar over eventuele concerten hulde de enigmatische muzikant zich in stilzwijgen - net als nu.

Toch kruipt Bowie sinds 'The Next Day' weer langzaam uit zijn rockkluizenaarschap. In datzelfde jaar opende hij zijn archieven voor het Victoria & Albert Museum in Londen, de rondreizende blockbustertentoonstelling die sinds december te bezoeken is in het Groninger Museum. Ook ging vorige maand in New York het mede door hem geschreven theaterstuk 'Lazarus' in première, onder regie van Ivo Van Hove, met muziek van Bowie. En nu is er dus weer een nieuw album.

Hoewel, helemaal fonkelnieuw kun je Blackstar tóch niet noemen. 'Lazarus' schreef Bowie voor bovengenoemde musical, en twee andere nummers (in andere versies) verschenen al in 2014: 'Tis A Pity She Was A Whore' en 'Sue (Or In A Season Of Crime)'. Die nummers gaven de aanzet tot wat nu Blackstar is geworden, en hadden dan ook niet mogen ontbreken.

Zijn vriendin Maria Schneider, de bandleider met wie hij 'Sue' had opgenomen, had hem getipt eens te gaan kijken bij een van haar favoriete saxofonisten, Donny McCaslin. Daar zat Bowie, op een avond begin 2014, aan een tafeltje in een rokerige jazzclub in New York, om na afloop zonder met de bandleden te hebben gesproken weer te vertrekken. McCaslin moest van een ober horen dat niemand minder dan David Bowie in het publiek had gezeten, tien dagen later kreeg de tenorsaxofonist een mailtje van Bowie - of hij samen met zijn drummer Mark Guiliana eens langs wilde komen in de studio, vertelde McCaslin aan Rolling Stone.

Voor Blackstar volgden drie opnamesessies begin dit jaar, de laatste met gitarist Ben Monder erbij, die met name 'Sue' een heftiger omranding geeft dan de oorspronkelijke bigbandversie. Op 'Tis A Pity She Was A Whore' pulseert een zware bas boven snel groovende drums, met aanzwellende freejazz en een steeds wanhopiger klinkende Bowie. 'Lazarus' is het subtiele nummer van deze plaat, en 'Girl Loves Me' het meest boze.

Innemend warm

Ze wilden iets nieuws doen, Visconti en Bowie. Dat wilden ze eigenlijk ook al met 'The Next Day', dat uiteindelijk toch een behoorlijk rechtlijnige rockplaat werd waarop het verleden - vooral rock uit de jaren zeventig - om de hoek kwam kijken. Niet op Blackstar, ten minste, niet in de zin van het jazzrandje dat eraan kleeft, waar Bowie zich niet eerder aan waagde. Wat wel uit het verleden stamt, is zijn voorliefde voor het ongrijpbare, beklemmende en avant-gardistische. Dat is hij op zijn 69ste nog niet kwijt, hoewel Blackstar wordt afgesloten met twee behoorlijk rechtlijnige popnummers.

Eerst het lieflijke 'Dollar Days', dat begint met een zwoel pianootje, waarna de jaren zeventig toch even aankloppen, voor op te gaan in een theatraal refrein. Een dergelijk nummer had je zo in zijn musical kunnen tegenkomen. Op afsluiter 'I Can't Give Everything Away' horen we een innemend warme Bowie boven weidse synthlandschappen, waarna uiteindelijk de gitaar en sax samen met Blackstar zachtjes wegsterven.

Nu zijn Bowie's teksten behoorlijk cryptische excercities, een overkoepelend thema bevat Blackstar niet. Zou er echter toch een boodschap uit dat afsluitende nummer te halen zijn? Hij kan, of wil, niet alles weggeven. Waarmee de kunstenaar die prangende vraag of hij ooit weer het podium zal beklimmen misschien wel vrij direct beantwoordt.

JAZZ/POP

David Bowie H (ISO/Columbia)

****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden