Boven het hoofd gegroeid

Op kinderdagverblijf Honki Ponk in Schiedam kan de rust nu terugkeren. Vrijdagavond maakten de twee, vanwege hun voorliefde voor de 'iatrosofie' omstreden, bestuursleden bekend dat ze zich terugtrekken. Eerder in de week bepaalde de rechter al dat er drie niet-omstreden leden in het bestuur moesten. Maar hoe heeft de rel in het Schiedamse kinderparadijs nu eigenlijk kunnen ontstaan? Een reconstructie.

De hoofdrolspelers willen niet praten. Bel de oermoeder van kinderdagverblijf Honki Ponk op, directeur Marja van Wolferen (53), en je krijgt chronisch geen gehoor. Bel het kantoor van haar geestverwante bestuurslid, de iatrosofisch angehauchte advocaat mr. P. de Bruin, en vraag om een gesprek met haar of met hem, of met de iatrosoof Peter de Kok, die sinds afgelopen voorjaar Van Wolferens adviseur was, en de secretaresse klinkt of haar een oneerbaar voorstel wordt gedaan: ,,U wéét toch dat we niet met de pers praten!''

Wie Van Wolferen, De Bruin of De Kok de afgelopen tijd wél heeft gesproken, heeft daar op z'n minst rillerige herinneringen aan. Maar ook zij wasemen een atmosfeer uit van oppassen, van op je tellen passen: heel wat Honki Ponk-ouders willen hun verhaal alleen vertellen als hun naam er in de krant niet bij hoeft. Waarom niet? In het antwoord hoor je vrees: omdat De Bruin je zomaar een proces wegens smaad kan aandoen! Omdat ze zoveel persoonlijke dingen van de betrokkenen weten, en het nietsontziende lieden zijn! Echt hoor! De kramp regeert, in het dossier-Honki Ponk.

Terwijl het toch ooit het aangenaamste kinderdagverblijf van Schiedam was. Tenminste, volgens Stella van Veen. Toen zij en haar man Peter van der Wurff een paar jaar geleden in Schiedam kwamen wonen gingen ze alle kinderdagverblijven langs, maar bij Honki Ponk klikte het 't best. ,,Je hebt met crèches nooit veel keus, maar des te leuker is het wanneer het dan ook nog klikt.''

Marjan Tenk, die tot de affaire bevriend was met Marja van Wolferen, bevestigt dat. ,,Het was een kinderdagverblijf met een visie. Marja was altijd heel gedreven. Ze heeft ook gewoon veel bereikt. Ze is destijds bij haar thuis begonnen met één groep kinderen. In ruim 25 jaar is haar kinderdagverblijf uitgegroeid tot een organisatie met een heleboel vestigingen, honderden kinderen, zeventig man personeel, maar vooral: met een goede naam. Goede kwaliteit, duidelijke visie, warme manier van omgaan met de kinderen. In de tijd dat onze kinderen de leeftijd kregen om naar een kinderdagverblijf te gaan, had je er in Schiedam drie. We zijn bij alle drie gaan kijken. Overal zeiden ze dingen als: 'het kind staat hier centraal', want dat zeggen alle kinderdagverblijven. Maar bij Honki Ponk was het ook echt waar.''

Het betekende bijvoorbeeld, dat een kind zich niet met alle macht hoefde aan te passen aan het ritme van het kinderdagverblijf - omgekeerd mocht ook. Als een kind nog sliep wanneer het etenstijd was, dan was dat geen probleem: een kind heeft recht op z'n eigen ritme, was een van de uitgangspunten bij Honki Ponk. Dan kon het ook wel wat later eten.

Maar praten met Marja van Wolferen was eigenlijk altijd al een lastige onderneming. Ilana Ifrah, die haar dochter sinds zes jaar bij Honki Ponk onderbrengt: ,,Je hebt natuurlijk weinig met de directeur te maken; in het dagelijks leven heb je alleen contact met de leidsters. Die werkten er allemaal al erg lang, tien jaar of zo, en dat vond ik een goed teken. Zelf heb ik Van Wolferen pas afgelopen voorjaar voor het eerst gesproken. Maar wat me wel opviel: de ene keer belde zij jou zeer langdurig op, om uit te leggen wat je tegen hoofdluis moet doen - zo lang dat je dacht: nou snap ik het wel. Maar als jij de volgende keer zelf een vraag had, was ze drukdrukdruk. Ze had iets wisselvalligs.''

,,Het was er helemaal niet zo ideaal'', zegt een moeder die sinds vijf jaar met twee kinderen klant is bij Honki Ponk. ,,Marja van Wolferen verzamelde makke schapen om zich heen. En als je dat niet was, dan was je onmiddellijk het zwarte schaap. Ik heb me een paar jaar geleden nogal verzet toen ze van het ene moment op het andere de tussenschoolse opvang schrapte. De subsidie daarvoor zou op termijn stoppen, maar Van Wolferen was er liever vandaag dan morgen van af. De kinderen moesten voortaan maar op school overblijven. Daar was ik niet voor, want lunchen op Honki Ponk was veel huiselijker en bovendien hadden ze er de uitstekende gewoonte om geen zoet broodbeleg te geven. Die zaak is hoog opgelopen, ik deponeerde een klacht bij de klachtencommissie en kreeg gelijk: de communicatie met de ouders had veel opener moeten zijn, terwijl dit een voldongen feiten-beleid was geweest. Maar Van Wolferens straf was dat ik me later niet eens kandidaat mocht stellen voor de oudercommissie, omdat ik het pedagogisch beleid zogenaamd niet zou onderschrijven.''

,,Je moest vriendinnen zijn, je moest van haar houden. Personeel dat zich niet schikte, moest weg. Maar daarover schreef ze in de nieuwsbrief dan niet: 'We verschilden van inzicht', maar 'Ze gaat haar vleugels nu wijder uitslaan', of een ander eufemisme. De kinderen hadden het op Honki Ponk goed naar hun zin en daarom heb ik op zeker moment tegen mezelf gezegd: laat maar. Maar Marja van Wolferen was altijd al iemand die moeite had met open, democratisch overleg.''

Hoe Van Wolferen precies in contact kwam met iatrosoof Peter de Kok weten de ouders niet. Maar op zeker moment was hij er. Niet dat je hem zag wanneer je 's morgens vroeg je kinderen kwam brengen, of ze na half vijf kwam ophalen. En niet dat er bewijsbaar iets gebeurd is. Stella van Veen: ,,Er is het beroemde verhaal dat een leidster, als een kind in een boom geklommen is en een ouder bezwaar maakt omdat dat gevaarlijk is, zegt: 'Een kind heeft recht op z'n eigen dood', maar ik ben daar niet bij geweest. Ik weet wel dat de leidsters naar een Gordon-cursus moesten, en dat een van hen mij vertelde dat ze de kinderen voortaan wat minder moesten troosten, en wat minder moesten ingrijpen als er ruzie was. 'Eigen ondervinding' werd belangrijker, en de leidster die ik sprak had daar moeite mee.''

Marja van Wolferen begon ook lange verhandelingen in de Honki Ponk-krant te schrijven over de pedagogen die ze waardeerde: Korczak, Steiner, Gordon. De moeder die zich al langer het zwarte schaap voelde temidden van een kudde makke ouders: ,,Ze waardeerde Steiner om het creatieve, Korczak om het respect voor kinderen, Gordon om het open luisteren. Daar is niks mis mee, en op veel kinderdagverblijven is dat zo. Maar Van Wolferen begon ze te citeren alsof het Bijbelteksten waren, en ze begon extremer te worden. In het beleidsplan van 1995 stond nog een zinnetje dat de vrijheid van de kinderen natuurlijk nooit zo ver mocht gaan dat het gevaar zou opleveren. In een latere versie was dat zinnetje verdwenen. En ze begon in gesprekken steeds meer met het woord 'respect' te schermen. Als je iets vroeg op een moment dat haar niet uitkwam, dan had je geen respect voor haar. Als je het oneens was met de oudercommissie had je geen respect voor de oudercommissie. Als je het niet eens was met een plan dat ze had, dan had je geen respect voor de tijd die ze erin gestoken had.''

Erik Pasveer en zijn vriendin hadden er afgelopen zomer al genoeg van. Ze haalden hun twee oudste kinderen bij Honki Ponk weg na een briefje van Van Wolferen aan de ouders van de oudere kinderen. In een park in Schiedam was een kind vermoord, in het briefje legde Van Wolferen uit dat Honki Ponk voorlopig geen uitstapjes naar dat park zou maken, ,,maar op een toon alsof de ouders eigenlijk maar heel vreemde angsten hadden, of ze om niks bang waren. Het briefje had iets onbenaderbaars dat ons helemaal niet zinde.'' Alleen hun jongste kind bleef op Honki Ponk.

Wie Peter de Kok, sinds afgelopen voorjaar Van Wolferens adviseur, eigenlijk was ~ iatrosoof, in 1994 veroordeeld tot twee jaar cel omdat hij de oorontsteking van een volgeling had laten oplopen tot een longontsteking die bijna fataal werd ~ was bij de ouders niet bekend. Het was pijnlijk genoeg juist Marjan Tenk, die zich 'vriendin van Marja van Wolferen' voelde, die dat eind november ontdekte. Ze stapte ermee naar de oudercommissie, omdat ze vond dat dat niet iets is dat je onder vriendinnen oplost, en binnen een paar dagen was de rel compleet. Van Wolferen bleek al die tijd te weten wie De Kok is en waar hij voor staat. Voor iemand met een voorgeschiedenis als De Kok is in een kinderdagverblijf geen plaats als adviseur, vonden de ouders. En ook het nieuwe bestuurslid De Bruin, geestverwant van De Kok, die begin november kans had gezien met zijn onaangename stijl van overleggen de ouder-leden het bestuur uit te jagen, moest het bestuur uit.

Erik Pasveer was een van de twee ouders die eind december met De Bruin en Van Wolferen praatten, toen die het Schiedamse politiebureau waren ingevlucht omdat ze zich bedreigd voelden door een groep verontruste ouders die bij de ingang van een van de Honki Ponk-filialen wachtten op een gesprek met de twee. Het kinderdagverblijf zelf was inmiddels al dagenlang dicht.

Pasveer: ,,Dat was een vreemd gesprek. Het was helemaal geen gesprek. Ik maak in m'n werk wel vaker conflictsituaties mee, en dan ben je gewend dat je naar elkaars kant van de zaak luistert. Dat deden ze helemaal niet. Achteraf dacht ik: misschien is het wel een gewoonte bij die iatrosofen, om de ander voortdurend tot een soort psychologische overgave te dwingen. Weet je eigenlijk wel waarom De Kok er bij is gehaald, wat voor uitstekende pedagogische visies hij heeft, zeiden ze de hele tijd. Je hebt pakken papier volgeschreven over pedagogische visies, zeiden wij tegen Van Wolferen, maar dat is niet ons punt. Wij willen iemand met zo'n verleden niet in de buurt hebben van een kinderdagverblijf. Hoe kan je zo iemand in de arm nemen, en zonder ons te vertellen wie hij is? Maar op onze vraag om De Bruin en De Kok allebei te laten vertrekken was het antwoord dus gewoon: nee.''

Drie weken en een uitspraak van de rechter later is dat alsnog het geval. Van Wolferen trekt zich terug als directeur, De Kok verdwijnt van het toneel, De Bruin is weg uit het bestuur. Het nieuwe bestuur gaat om te beginnen uitzoeken welke betalingen er aan De Kok of De Bruin gedaan zijn, want goedkoop is de iatrosofie ook al niet: als organisatie-adviseur kostte De Kok naar verluidt 500 gulden per uur.

,,Ik vind De Kok ook als organisatie-adviseur eigenlijk niet zo handig'', zegt Pasveer achteraf droog. ,,Hij heeft wel erg goed aangevoeld dat Marja van Wolferen de groei van Honki Ponk tot een enorme organisatie, met een miljoenenomzet, niet aankon. Je ziet dat ook wel in familiebedrijven: iemand begint iets leuks en voelt dat als 'Dit is van mij, hier moet iedereen afblijven'. Maar dan wordt het te groot, dan wordt het moeilijk. Dan moet je leren om een organisatie zakelijker te leiden. En juist op dat moment komt Van Wolferen iemand tegen die haar taal spreekt, die haar sterkt in haar gevoel dat Honki Ponk haar levenswerk is, die enorm kan kletsen over allerlei pedagogen en het respect voor het kind enzo. En dan begint ze allerlei zakelijke vraagstukken te beargumenteren vanuit de zuiverheid van de leer. Wie haar idealen niet onderschrijft, die kon gaan.''

,,Wat De Kok heel slecht heeft aangevoeld, is dat hij weliswaar met Van Wolferen te maken had, die reuze bevattelijk voor hem was, maar deze keer ook met een hele organisatie: personeel, en ouders. Dat zijn geen mensen die ziek zijn, of die anderszins vatbaar zijn voor een afhankelijkheidsrelatie. Dit zijn weerbare mensen, die absoluut niet op zoek zijn naar een geestelijke herder.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden