Bouwwoede en internet funest voor winkels

Lege panden, dichtgekalkte ramen: crisis in de winkelstraat. Daar is niet alleen de zuinige burger debet aan.

De snel groeiende leegstand in de winkelstraat – in een jaar tijd met negen procent – verbaast de Raad voor de Nederlandse Detailhandel in het geheel niet. „Tussen 1996 en 2007 is er 13 miljoen vierkante meter vloeroppervlakte voor winkels bijgebouwd”, zegt Jelger Zee van de raad die de belangen van de winkeliers vertegenwoordigt. „In elf jaar tijd is daarmee de totale vloeroppervlakte in Nederland verdubbeld. En dat eist elders zijn tol.”

De bouwwoede leverde vaak grootschalige complexen op. „In 1980 hadden we vier woonboulevards. Nu meer dan tachtig”, zegt Zee. En daar is het natuurlijk niet bij gebleven. Autoboulevards, winkelcentra, megawinkels voor de doe-het-zelver; en allemaal lekker gemakkelijk bereikbaar. „We horen ook van onze winkeliers hoe dat in de praktijk vaak gaat”, zegt Zee. „Projectontwikkelaars maken gemeentebesturen lekker met mooie plannen. Die vinden dat mooi, zo’n nieuw winkelcentrum. Veel verder wordt in de praktijk niet gekeken. En provincies houden in de regel nauwelijks toezicht op deze plannen, hoewel ze dat natuurlijk wel zouden moeten doen.”

Zo kan het gebeuren dat nabij gelegen dorpen of steden tegelijkertijd investeren in nieuwe winkelcomplexen, terwijl voor de regio in feite één nieuw centrum genoeg is. „Beide gemeenten zitten dan met de brokken”, zegt Zee.

De bouwwoede vond bovendien plaats in een tijd dat eigenlijk nog maar weinig mensen doorgrondden hoe internetshopping ons leven zou veranderen, zegt Cor Molenaar, hoogleraar e-marketing aan de Erasmus Universiteit. Hij voorspelt een verdere toename van de leegstand. „Let maar op: binnen vijf jaar wordt een derde van de non-food consumentenartikelen via internet verkocht. Dat heeft grote gevolgen voor het winkelbestand.” Nu is de internetverkoop inclusief Marktplaats al goed voor pakweg tien miljard euro. In totaal zette de Nederlandse detailhandel 80 miljard euro om.

Maar dat veel winkeliers het anno 2010 niet meer kunnen bolwerken, hebben ze volgens Molenaar toch vooral aan zichzelf te danken. „Winkeliers praten wel veel, maar luisteren weinig. Ze denken dat het wel goed komt als hun locatie en prijzen kloppen.” Zo is het immers decennialang geweest. Maar internetwinkels zijn bijvoorbeeld altijd open, kennen geen parkeerproblemen en worden steeds ’persoonlijker’ in benadering van de klant. Ze geven steeds slimmere aankoopadviezen, op basis van klantprofielen en eerdere aankopen. „De meeste winkeliers kennen je naam niet eens meer en voor een deskundig advies kan je vaak beter terecht op internet”, zegt Molenaar.

Volgens hem gaan stadscentra dan ook een andere functie krijgen; ontspanning gaat voorop staan. Cafeetjes, restaurants, bioscopen, afgewisseld met exclusieve winkels van het P.C. Hooftstraat-niveau: dat wordt de toekomst. „En onze noodzakelijke boodschappen doen we aan de rand van de stad, net zoals je al in Duitsland en Spanje ziet.”

Lang niet iedere winkelier zal in staat zijn de overstap naar internet te maken. Nu zijn het vooral de grote ketens die daar hun kansen ruiken en die weten te combineren met winkelverkoop, zegt Molenaar. „Bij de Hema bestel je bijvoorbeeld via internet een taart met eigen foto. Die moet je dan vervolgens wel weer afhalen in een filiaal. En dat is slim: zo regelt de Hema ook zijn eigen winkelbezoek.” De Hema kiest bovendien vaker voor kleinere winkellocaties, in de buurt van de consument. „Wat je daar niet aantreft, kan je via internet bestellen en later afhalen.”

Die zichtbaarheid is ook belangrijk voor een internetwinkel, leert Amazon.com, aldus Molenaar. „Want klanten komen meer op internet als ze de winkel ook fysiek kennen. Vandaar dat Amazon in de VS echte winkels opent.” Maar ook Molenaars kapper is inmiddels op internet te vinden. „Dat doet hij heel slim: hij is gespecialiseerd in kaalheidsproblemen voor man en vrouw. Hij heeft daarmee zijn eigen niche. En veel hoeft het niet te kosten. Mijn kapper heeft namelijk een handige zoon die zelf websites bouwt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden