Bouwen, werken, zorgen, zingen

Uitgetreden priester, klusjesman, zorgverlener en pompbediende - maar nooit op zondag, want dan ging hij voor.

MONIC SLINGERLAND

Die aardige pompbediende bij tankstation Q8 langs de A1 bij Deventer was er nooit op zondag, merkten vaste klanten. De pompbediende was een oudere man en vol belangstelling. Als er buitenlandse klanten kwamen was hij blij dat hij Engels kon spreken. Het werk bij het benzinestation was voor Leo Kuijpers nodig om zijn levenswerk te kunnen betalen. Hij was na omzwervingen op boerderij Stobbenweerd komen wonen, in de uiterwaarden aan de IJssel bij Deventer. Die boerderij, eigendom van het IJssellandschap, stond op de nominatie om gesloopt te worden. Als boerenzoon ging hem dat aan het hart.

Belangrijker nog was, dat hij op die boerderij een leefgemeenschap met opvang voor jongeren wilde vestigen. Leo Kuijpers had tien jaar in Leeuwarden gewerkt als directeur van een opvanghuis voor zwakbegaafde jongens. Veertig van hen had hij daar uiteindelijk onder zijn hoede. Hij had er een technische werkplaats opgezet, waar de jongens aan auto's konden sleutelen. Hij had, na een brand in het oorspronkelijke herenhuis waarin de opvang gevestigd was, nieuwbouw geregeld, en steeds meer personeel aangenomen. Leo Kuijpers was niet alleen handig in het bedenken van plannen en het organiseren van de uitvoering ervan, hij vond zichzelf ook handig genoeg om een vervallen en uitgewoonde hoeve buitendijks aan de IJssel op te knappen.

Die handigheid had hij van huis uit meegekregen. Op het landbouwbedrijf van zijn vader hadden Leo en zijn broers genoeg meegeholpen.

Als een na jongste van negen kinderen had hij op velerlei gebied de kunst af kunnen kijken. Maar op het bedrijf gaan werken, daar voelde hij als jongen niet voor. Vanaf zijn twaalfde ging hij naar het kleinseminarie en daarna volgde hij de priesteropleiding. Eerst in Urmond, daarna in Würzburg: in Duitsland was de studie goedkoper. Hij bleef daar tot zijn priesterwijding in 1963. Eerst gaf hij les aan een meisjesschool in Heerlen, daarna ging hij in een parochie in Amsterdam-Noord werken. Leo Kuijpers hoorde tot de conventuelen, een Franciscaanse orde. Hij woonde met een andere priester, die deken was, en een huishoudster vier jaar in de pastorie in Nieuwendam. In zijn volgende parochie in de Haarlemmermeer bleef hij weer vier jaar. Daarna besloot hij uit te treden.

Het was 1973. Huub Oosterhuis had al stappen gezet waarmee het priesterschap een nieuwe vorm kreeg. Geen celibaat meer, een priester was ook maar een mens. De bedoeling was, om door het uittreden een signaal af te geven aan de rk kerk, waardoor die weer de goede kant op zou gaan. Een groep van zeventig (een bijbels getal) priesters zou in één keer uittreden. Achteraf had Leo Kuijpers er spijt van dat hij uitgetreden was. Het had niets uitgehaald. De kerk was zeventig priesters armer, en verder gebeurde er niets.

Als priester was Leo Kuijpers voorzien geweest van onderdak, eten en huiselijk gezelschap. Na zijn uittreden moest hij daar zelf voor zorgen. Hij solliciteerde op een baan in Leeuwarden, bij een instelling voor gezinsvoogdij. 's Avonds volgde hij de sociale academie in Groningen. Vrij snel na zijn uittreden trouwde hij een vriendin die uit een eerder huwelijk twee kinderen had. Andere vriendinnen zeiden later dat het niet zo verstandig geweest was, om zonder veel ervaring met een gezinsleven in een huwelijk te stappen. Na vier jaar kwam de scheiding.

Zo'n hechte vorm, daar waagde hij zich daarna niet meer aan. Vriendinnen kwamen en gingen. Hij woonde in een leefgemeenschap, met genoeg gezelschap om zich heen. Een droomlocatie daarvoor was boerderij Stobbenweerd, in de uiterwaarden van de IJssel. Een juweel, maar wel met tientallen jaren achterstallig onderhoud. Leo Kuijpers trok er meteen in. Hij had zelf geld, de stichting IJssellandschap legde ook wat bij. Zijn broers en neven hielpen mee, en er waren altijd wel vrienden en vriendinnen die van Stobbenweerd weer een comfortabel huis maakten - wel een huis dat buitendijks lag, en met hoogwater op een eilandje kwam te liggen. Dan moest Leo met een bootje boodschappen doen in Deventer. Hij was er gaan wonen met Clement, zijn pleegzoon van vijf. De moeder van Clement had aids en was verstandig genoeg om in te zien dat ze niet goed voor een kleuter met het Downsyndroom kon zorgen. Ze droeg die zorg over aan Leo Kuijpers.

Hij wilde Clement zo opvoeden dat de jongen met fatsoen mee kon naar een restaurant bijvoorbeeld, of naar een bijeenkomst. Duizendmaal herhaalde Leo dat Clement zijn tong binnenboord moest houden. Zelf zei hij, jaren later, dat de ontmoeting met Clement een keerpunt in zijn leven was geweest. Door Clement was hij weer bij de mensen gekomen. De zorg voor de jongen, het dagelijkse leven samen op boerderij Stobbenweerd, het gaf aan Leo Kuijpers een soort zekerheid. Hier wilde hij blijven, voor Clement wilde hij zich blijven inzetten. De verbouwing vorderde, er kwamen medebewoners op de boerderij. Toen Clement dertien was, ging hij doordeweeks naar de Michielshoeve, een antroposofisch tehuis in Brummen. Elk weekend was Clement in Deventer. Leo was, omdat het geld opraakte, gaan werken bij tankstation van Q8 aan de A1 bij Deventer.

De zorg voor Clement bracht Leo in aanraking met stichtingen voor gehandicaptenzorg en met scholen. Natuurlijk kwam hij meteen ook in het bestuur en zo verzeilde hij weer bij de kerk, na een lange omzwerving. Hij ging zingen in het kerkkoor. De liturgiecommissie was maar wat blij met de kennis en ervaring van de ex-priester. Binnen de kortste keren ging hij voor bij uitvaarten, en ook bij de zondagse vieringen. Bij het tankstation hielden ze daar voortaan rekening mee. Op zondag werd hij nooit ingeroosterd. Hij zette in Deventer het Volkshuis op, een restaurantje waar verstandelijk gehandicapten werkten, en de Voedselbank. In de geest van Geert Grote, de beroemde inwoner van Deventer, kwam er een meester Geertshuis, waar iedereen kon binnenlopen voor advies of aandacht. Er kwam een oecumenische gespreksgroep, er kwamen plannen voor een kookclub, een toneelclub. In de Titus Brandsmakerk, waar Leo kwam, zou een nieuwe keuken komen. Dat inspireerde hem tot vele plannen en ideeën. Om Clement na diens schooltijd meer in de buurt te laten wonen, zorgde Leo Kuijpers er ook voor dat er een zorgboerderij kwam, de Grote Modderkolk, waar de jongen onderdak kreeg.

Bouwen, werken, zorgen, zingen. Dat leven paste Leo Kuijpers. Elke maandag ging hij eten bij het gezin van zijn goede vriend, predikant Ivo de Jong. Ze kenden elkaar al uit de tijd dat Leo in Leeuwarden woonde. Leo Kuijpers had Ivo ooit in contact gebracht met een van de juffen van pleegzoon Clement en inderdaad, dat was een goede combinatie gebleken. Na het eten namen de mannen samen de preken door die ze de dag ervoor gehouden hadden.

Thuis, in de grote boerderij, woonde altijd wel een vriendin die van koken en gezelligheid hield. Elk weekend trok hij met Clement op. Pensioen bestond niet voor hem. Leo Kuijpers had genoeg plannen om door te werken tot zijn 85ste.

In april werd hij ziek, een kwalijk groeisel in zijn hoofd. Hij vond het moeilijk dat hij nu buitenspel kwam te staan bij de uitvoering van al zijn plannen, maar berustte erin dat hij niet beter zou worden. Het inspireerde hem tot andere plannen: een feestelijke ziekenzalving. Het eerste weekend van oktober leek het wel zomer, zo zonnig. Op Stobbenweerd was het gezellig vol. Een priester zalfde zijn hoofd en zijn handen, dominee Ivo de Jong zalfde zijn hartstreek en zijn voeten en speelde fluit.

Volgens zijn eigen plan moest Leo Kuijpers snel daarna overlijden. Het ging anders. Een van zijn broers overleed. Dan moest hij de week erna maar, vond hij. Nog weken lag hij vanuit zijn bed te kijken naar het prachtige landschap van de uiterwaarden van de IJssel. Op de schoorsteenmantel, recht voor hem, het portret van Clement, alweer 28 jaar. Af en toe liep de buurvrouw binnen met zelfgebakken cake. Het einde ging niet volgens de planning. Hij moest het ermee doen en gewoon maar eens rustig afwachten.

Leo Kuijpers is geboren op 23 mei 1937 te Helmond en overleed op 11 december 2011 te Deventer.

Leo Kuijpers 1937-2011

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden