Bouwen is frutselen en friemelen

'Architectuur in bouwplaat' loopt nog tot 15 juli. Techniek Museum Delft, Ezelsveldlaan 61, Delft. Entree gratis.

De expositie geeft aan de hand van 55 gebouwde miniaturen een overzicht van de kartonnen architectuurbouwplaat. Zo valt de klassieke villa La Rotonda van Andrea Palladio te bezichtigen, maar ook de rebelse paalwoningen van de Rotterdamse architect Piet Blom.

De geschiedenis van modelbouwen gaat terug tot het negentiendeeeuwse Frankrijk. Uitgeverij Pellerin verspreidde toen onder de titel 'Le petit architecte et le petit constructeur show' bouwpakketten waarmee ze de kinderen spelenderwijze de wereld wilde laten ontdekken. Een voorloper op de legoblokken zou je kunnen zeggen.

Een eeuw later werd de bouwplaat voor minder fraaie doeleinden gebruikt. Als propagandamiddel financieerde de Westduitse kernenergie een bouwplaat van de centrale. Deze werd later, bij wijze van ironisch protest, door de Stuttgartse Grunen gebruikt als ecologische kerstkaart. Fanatieke nazi's fabriceerden zelfs een bouwpakket van het vakantiehuis van Adolf Hitler.

Toen de Amerikaan Alan Rose, een grafisch ontwerper, in 1979 voor het eerst het Empire State Building in miniatuur vastlegde, was de bouwplaat-rage begonnen. Al snel volgde in New York de tentoonstelling 'The world at your feet' met maquettes van de Eiffeltoren, de Brooklyn Bridge en het Chryslergebouw. Tegelijkertijd nam in Nederland de belangstelling voor de architectuur toe. "In de jaren zestig en zeventig is er veel gebouwd in Nederland. Tien jaar later is er echter sprake van een recessie. De nietuitgevoerde ontwerpen van enthousiaste architecten stapelden zich op. Een aantal van hen kwam toen met het idee om van de tekeningen bouwpakketten te maken." Vervolgens brachten in 1982 P. Groenendijk en P. Vollaard een maquette op de markt van de 'directiekeet', een ontwerp van J. Oud. In diezelfde periode liep de architect Victor van Veldhuyzen van Zanten rond met het ambitieuze plan het Rietveld-Schroderhuis in bouwplaat vast te leggen. De constructieproblemen bezorgden hem slapeloze nachten. Bovendien heeft het gebouw uit 'De Stijl-periode' minstens vijf verschillende kleuren grijs.

Desondanks slaagde het project; de replica sloeg in als een bom. Ruim 30 000 stuks gingen over de toonbank. Overmoedig geworden, wilde van Veldhuyzen van Zanten zijn grote droom waarmaken. In Taiwan liet hij het Rietveld-Schroderhuis in plastic vervaardigen. Maar het experiment werd een flop. Misschien omdat plastic toch erg kil is. Of omdat de traditie van bouwen in karton zich niet makkelijk liet doorbreken. De architect die inmiddels internationale faam heeft gekregen - hij heeft opdrachten lopen van de Frank Lloyd Wright Foundation tot het nabouwen van het Gugenheimmuseum - heeft inmiddels met Cees Dam een computergestuurde bouwplaat ontwikkeld. Compleet met lipjes en scheurstrips.

Wat beweegt iemand toch om maandenlang geduldig te frutselen en te friemelen? "Ik ben een gedreven architect. Door het bouwen van maquettes krijg ik meer gevoel voor een bepaald gebouw en de stijl waarin het gebouwd is."

Aline van der Meulen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden