BOUW-RAI REKENT AF MET SAAIE EENTONIGE RIJTJESHUIZEN

ALMERE - Het orientatiepunt van de Filmwijk, de overzichtstoren van Aldo van Eyck, is nog niet klaar voor de opening. Maar opvallend is de woonwijk die is gebouwd als buitenexpositie van de NWR-Bouw-RAI toch wel. Kakelbont en volkomen verschillend in materiaal, vorm en hoogte zijn de 23 experimentele woningbouwprojecten. De modelnieuwbouwwijk ziet er daardoor levendig uit.

INEKE SCHWARTZ

'Haute couture voor een C & A-budget' noemt Hans Laumanns, de project-architect van de gemeente Almere de Filmwijk. Dat geldt niet voor alle projecten op het terrein. De 'woningen van de toekomst' van architect Cees Dam een wit, kasteelachtig complex met halfronde muren en veel glas - moeten krap vierenhalve ton per stuk opbrengen. Ze zijn pas te koop na de opening van de beurs, maar nu wordt al gesproken van collectors items.

'Grensverleggend bouwen' was het toverwoord van deze tweede buitenexpositie van de NWR-BouwRAI, de vakbeurs voor woningbouwverenigingen, projectontwikkelaars en particuliere opdrachtgevers. Met de slogan 'innoverende architectuur van avantgarde architecten' wist Laumanns namens de gemeente Almere een huwelijk tussen opdrachtgevers en architecten te sluiten.

De NWR benaderde opdrachtgevers, Almere selecteerde de architecten die de stad tot innovatief bouwen in staat achtte. Dat zijn veel bekende namen als Wim Quist, Aldo van Eyck en Herman Hertzberger; architecten die hun sporen in de volkswoningbouw verdiend hebben als Theo Bosch, Lafour & Wijk en Atelier Pro, maar ook prestigieuze bouwers als Sjoerd Soeters en Cees Dam. De projecten waren dan ook zeer divers: van jongerenhuisvesting tot luxe appartementen en bejaardenwoningen.

Indachtig de kritiek op de eerste buitenexpositie van 1990, toen de architecten hun ontwerpen binnen de bestaande Muziekwijk moesten realiseren, ontwierp de gemeente een stramien waarbinnen ze alle ontwerpen een plaats gaf. Zo kreeg de wijk het uiterlijk van een oude stad aan een rivier: een halve cirkel met een centrum in het midden en radiaalsgewijs uitwaaierende straten.

Als een van de richtlijnen voor de Filmwijk gold 'innoverende plattegronden'. Het leek de gemeente zinnig om in deze tijd van steeds minder subsidie op volkswoningbouw alternatieven te ontwikkelen voor de standaard-rijtjesnieuwbouwwoning.

Kippenhokken

In de kleinere koop- en huurwoningen is daardoor heel wat afgeexperimenteerd met open keukens, in elkaar overlopende kamers, scheve, schuine en ronde wanden, vides en schuifdeuren. Vermijden dat het ondanks alle ruimtelijke ingrepen toch kippenhokken werden, is echter niet altijd gelukt.

Zo maakte Theo Bosch een fraaie rij woningen met zonnige serres. De benedenkamers zijn mooi licht en hebben van binnen via een glazen wand met openstaande ramen contact met de eerste verdieping, een interessant ruimtelijk idee. Ook de slaapkamers zijn bijzonder; geen muur loopt hier haaks. Ze zijn echter zo klein dat er nauwelijks een bed kan staan, laat staan een kast.

Bij woningen als die van Loof en Van Stigt lopen brede, lichte ruimtes in elkaar over tot aan de climax, een riant dakterras. Hier is nauwelijks ruimte voor privacy. Niet voor niets zijn dit 'herenhuizen', voor gezinnen lijken ze niet bepaald ideaal. Toch zijn het juist dit soort experimenten die de expositie interessant maken.

Veel woningen zijn flexibel ontworpen, zodat de huurder of koper zelf een deel kon invullen. Soms bleef dit beperkt tot de keuze waar de keuken of het bad zou komen, maar in de villa-achtige woningen van architectengroep Mecanoo mocht de bewoner de hele binnenindeling bepalen. En bij de Almeerhuizen' van architectenbureau Gjalt de Jong kon hij kiezen voor een extra aanbouwruimte voor een serre dan wel een garage.

Jammer dat de uitvoering van dit flexibele deel zo ontzettend lelijk is. De vierkante prefab-platen en kozijnen contrasteren veel te sterk met de okergele baksteen en de mooie, hoge vorm van het basisbouwlichaam. Ook de kleurencombinaties zijn afstotend: oker met kanariegeel en turquoise.

Behalve de nu wel heel geijkte pastelkleuren lijden meer projecten aan wancombinaties van kleuren: helroze met poepbruin of zalm met blauw en lila zijn bepaald geen oogstrelende voorbeelden. Projectarchitect Laumanns wilde er 'een echte kermis' van maken en spoorde opdrachtgevers en architecten aan om vooral scheutig met kleur te zijn. Tenslotte was dit een expositie, nu mocht er afgerekend worden met saai en eentonig Nederland.

Wel wordt hier duidelijk dat een boeiende wijk niet ontstaat door alles netjes, evenwichtig en bij elkaar passend te maken. Juist door haar verscheidenheid is de Filmwijk zo levendig. De minder fraaie projecten laten andere juist goed uitkomen en de hoge geven maat aan de lage.

Bovendien zijn de smaken van de bewoners net zo verschillend als hun budgetten en wooneisen. In een van de achtertuintjes draait de eerste molen al, terwijl elders Jan des Bouvrie een woning inricht.

Behalve in de energiezuinige woning van de energieditributiemaatschappij van Gelderland en Flevoland gebeurt nog niet veel met milieubewust bouwen en wonen, ook een van de richtlijnen van de gemeente. Projectontwikkelaars vinden het nog te duur.

Met kleur, ruimte, vorm, plattegrond, lichtinval en indeling is echter des te meer gedaan. Als kasteelmuren geven de spiralende torens met de huurappartementen en de driehoeken van de koopflats vanaf iedere plaats een orientatiepunt. Steeds iets verschoven ten opzichte van elkaar leveren ze net geen symmetrisch beeld op.

Variatie

Dat over de plaatsing van straten en woningen goed is nagedacht, blijkt uit de grote variatie aan uitzichten. Op kleuren, tuinen, op een staalkaart aan Nederlandse architectuur. In de Filmwijk kan iedereen met plezier uit het raam kijken, op stand of in een rijtje, ruim of krap behuisd.

Als modelproject is de buitenexpositie buitengewoon geslaagd. De opdrachtgevers hebben hun nek uitgestoken, het goede voorbeeld is gegeven. De beurt is nu aan nieuwbouwend Nederland.

De buitenexpositie in Almere ligt direct achter het stadhuis. Als deel van de vakbeurs NWRBouwRAI in de RAI is het terrein te bezichtigen van 13 t/m 16 april, entree 40. Tussen beide locaties rijdt dan een gratis pendelbus.

Als publieksmanifestatie 'Bouwen en wonen '92' is de filmwijk daarna te bezichtigen van 17 t/m 26 april, entree 12,50.

Van ieder project zijn dan twee woningen en een ingerichte modelwoning te bezoeken.

Op 16 april organiseren de NWR en Het Parool het symposium 'Volkshuisvesting zonder sociale woningbouw?' Bij de tentoonstelling geeft de NWR het boek 'grensverleggend bouwen' uit, 37,50.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden