Column

Botsing tussen Samsom en partijcongres is een prachtige testcase

Partijleider Diederik Samsom na afloop van het partijcongres van de PvdA. Beeld anp
Partijleider Diederik Samsom na afloop van het partijcongres van de PvdA.Beeld anp

Verdere democratisering van politieke partijen en meer invloed van het individuele partijlid op besluitvorming van een partij en praktische politieke stellingname zijn nog volop in ontwikkeling.

Sinds het begin van deze eeuw is het vertrouwen in de partijleider verdwenen. In door het rookverbod niet meer zo rokerige achterafzaaltjes wordt door partijafdelingen van willekeurig welke partij intensief gedebatteerd over willekeurig welk onderwerp dat in de landelijke politiek de actualiteit bepaalt, in de wetenschap dat het er meer dan ooit toe doet.

Directe democratie
Geen partij kan zich aan die trend onttrekken. Zelfs de VVD, van oudsher meer een gezelligheidsvereniging dan een politieke partij, moet als landelijke partij rekening houden met mogelijke opstanden van de achterban, zoals de onvrede over de inkomensafhankelijke ziektekostenpremie leerde. Het partijlid heeft nieuwe platformen, via de media, opiniepeilingen en via internet. De ontwikkeling naar meer ledendemocratie is onomkeerbaar.

De PvdA loopt daarin tegenwoordig voorop. Afgelopen zaterdag, ironisch genoeg op hetzelfde congres waar partijleider en partijbasis frontaal met elkaar in botsing kwamen, stond een rapport op de agenda over meer invloed van individuele partijleden van een partijcommissie onder leiding van oud-senator Han Nooten. Dat rapport hanteert als uitgangspunt dat het zelfs, vanuit democratisch oogpunt, niet meer voldoende is dat congresafgevaardigden uit gewest of afdeling het vertrouwen hebben namens een groep partijleden te praten. Nee, directe democratie moet het doel zijn. Elk individueel lid kan voor zichzelf spreken. Congressen dienen nog wel ergens fysiek plaats te vinden, maar elk partijlid kan meediscussiëren en -stemmen via internet.

De Groningse politicoloog Gerrit Voerman ziet in die neiging het individuele partijlid het primaat te geven de oorzaak van de mogelijke ondergang van de politieke partij. Het partijlid krijgt dan weliswaar meer invloed, wat is uiteindelijk zijn macht? En gesteld dat invloed zich in macht kan vertalen, als met andere woorden het partijlid uiteindelijk beslissend wordt voor wie de partij representeert en welke standpunten hij dient uit te dragen, wat betekent dat voor de in Nederland per definitie noodzakelijke politiek van samenwerking en compromissen?

Betekenis van Samsoms mandaat
Ironisch genoeg kan het eerste antwoord op de zorg van Voerman wellicht volgende week zondag door diezelfde PvdA gegeven worden. De partij koos massaal voor Diederik Samsom als de partijleider en steunde massaal de door hem met de VVD in het regeerakkoord gemaakte compromissen, inclusief de strafbaarstelling van illegaal verblijf in Nederland.

Samsom heeft een krachtig mandaat van de partij en gebruikte dat ook om de partij om te vormen en terug te brengen in het politieke centrum.

Nu wordt de vraag hoe het mandaat van de rechtstreeks gekozen politiek leider er precies uitziet. Hij is gekozen en zijn programma is aanvaard. Heeft een politiek leider in de ledendemocratie de ruimte daarmee politiek te bedrijven, of dient hij voor elk controversieel onderwerp terug te komen bij hen, die hem dat mandaat gaven?

Voor de jongste ontwikkelingen in interne partij-ideologie is de clash tussen Samsom en zijn partijcongres een prachtige testcase.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden