Botsing met EU houdt Polen in greep

Bevolking is nog steeds pro-Europees

De botsing tussen Polen en de EU vindt niet alleen plaats in de onderhandelingszaal, maar ook in de harten van de Polen. Die zijn nu nog pro-EU, maar als het aan de nationalistisch-katholieke regering ligt, gaat dat veranderen.

Minister van buitenlandse zaken, Witold Waszczykowski, bevestigde deze week dat de Poolse regering werkt aan een plan 'Plan B' voor het geval de Unie uit elkaar valt. "Er zijn conceptplannen voor een 'kleine Unie' op basis van de eurozone, dus moeten wij nadenken over een plan B", aldus de minister in het regeringsgezinde weekblad wSieci.

Daarbij legde hij de schuld alvast bij West-Europa. "Er heerst daar heimwee naar de goede oude tijd van het IJzeren Gordijn." Hij wees eerder expliciet op Nederland als initiatiefnemer van een 'kleine Schengenzone' zonder Polen.

Voormalige Oostbloklanden, waaronder Polen, zijn sinds mei 2004 lid van de Unie. Tot nu toe golden de Poolse economie en democratie als succesverhaal. Met het aantreden van de nieuwe regering in november is de toon veranderd. Premier Beata Szydlo liet de Europese vlag verwijderen uit haar conferentiezaal. Partijgenote Krystyna Pawlowicz, bekend als iemand die hardop zegt wat anderen stilletjes denken, noemt de EU-vlag steevast 'een dweil'.

De controverse werd deze week serieus. De Europese Commissie onderzoekt of Warschau de principes van de rechtsstaat schendt. De regering wordt verweten de publieke omroep onder politiek toezicht te plaatsen en het Constitutionele Hof te dwarsbomen, zodat het controversiële wetten niet meer kan afkeuren als zijnde strijdig met de grondwet.

Ieder weekeinde protesteren tienduizenden mensen tegen de regering. Ze dragen de Europese vlag als een symbool van protest. De EU is populair in Polen en dus wil de regering niet als anti-Europees te boek staan. Minister Waszczykowski: "Wij willen de EU niet schaden, alleen veranderen. De Unie moet vooral economisch zijn, niet politiek-militair."

Zijn PiS deed de kritiek uit Brussel aanvankelijk af als Duitse bemoeienis en speelde gretig in op anti-Duitse sentimenten. Sinds woensdag verandert de toon. Premier Szydlo haalde uit naar de Commissie: "Commissaris Timmermans komt uit Nederland en daar toetsen rechtbanken wetten helemaal niet aan de grondwet." Eerder suggereerde ze partijdigheid: "Commissaris Timmermans ontving een hoge Poolse onderscheiding van president Bronislaw Komorowski en kan zich dus laten leiden door zijn sympathieën."

Oud-president Komorowski maakt deel uit van de oppositie. Daar vreest men dat PiS-leider Jaroslaw Kaczynski de breuk met Brussel al lang heeft voorbereid. "Kaczynski heeft er heel bewust aan gewerkt het beeld van de Unie te veranderen van iets dat Polen veiligheid en groei garandeert in iets dat Polen bedreigt", aldus de linkse journalist Cezary Michalski in een radiodebat.

Minister Waszczykowski schetste deze bedreiging onlangs in de Duitse krant Bild: "Een mengeling van culturen en rassen, een wereld van fietsers en vegetariërs, die alleen alternatieve energiebronnen wil en elke vorm van religie bestrijdt."

Vooralsnog schrikt dat beeld Polen niet af. Gevraagd of ze tevreden zijn over het lidmaatschap in de Unie, zegt ongeveer 80 procent 'ja'. Geld speelt daarbij een rol. Polen ontvangt jaarlijks zo'n 10 miljard euro aan structuurfondsen. Over vier jaar loopt die steun af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden