Botha's blij met Volkstaat als een 'veilige haven' 'Had Mandela die communistische molensteen maar niet om zijn nek'

MIDDELBURG - 'Ek is 'n konservatief. En ek wil die dinge hou soos die is.' Voor alle duidelijkheid vat de 50-jarige veeboer Marius Botha zijn politieke opvattingen nog maar eens samen. We zitten rond de keukentafel en drinken koffie op Botha's boerderij bij Stoffberg in de Oost-Transvaal. De avond valt. Buiten regent het zachtjes. 'Winterregens,' mompelt Botha. Het gesprek loopt ten einde.

FRED DE VRIES

Maar plotseling zegt zijn vrouw Johanna: 'Mijn broer is uiterst links. Maar zelfs hij is tegen al te radicale veranderingen.' Verbazing. Is die broer een ANC'er? Marius en Johanna moeten hartelijk lachen. 'Welnee,' zegt Johanna, 'Hij steunt de Nationale Partij van president De Klerk.'

Dan pas daagt het: het gehele blanke politieke palet in en rond Stoffberg bestaat uit schakeringen van rechts. Zelfs liberalen komen hier niet voor. Gematigd rechts betekent hier 'uiterst links'. Echt rechts betekent de fascistische Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB). En de ironie wil dat al die rechtsen vanaf volgende week vrijwel zeker onder het ANC zullen dienen, autobommen in Johannesburg ten spijt.

Johanna vervolgt haar indeling. 'Wij zelf zijn huiverige nationalisten.' Zij en Marius steunen generaal Constand Viljoens Vrijheidsfront dat, in tegenstelling tot de AWB en de Conservatieve Partij, op legale wijze (door deelname aan de verkiezingen) een Volkstaat voor de Afrikaners wil afdwingen. 'Viljoen is geen politicus. Hij is een eerlijk man. Naar hem zullen we luisteren,' zegt Marius.

Stoffberg ligt zo'n 220 kilometer ten oosten van Johannesburg. Bij Middelburg moet je van de rijksweg af. In dat stadje, waar rechts een van de eerste verkiezingsbijeenkomsten van het ANC onmogelijk maakte, zijn de straten gedecoreerd met verkiezingsposters van de Nationale Partij en het Vrijheidsfront.

Vanaf dat moment weet je dat je in het hart van conservatief Afrikanerdom bent. Negentiende eeuwse sociale verhoudingen en vooroorlogs denken gaan hier gekleed in een jasje uit de jaren tachtig, dankzij elektriciteit en televisie, die een jaar of tien geleden op het Transvaalse platteland hun intrede deden.

Een onverharde weg voert langs bruinige velden en verscholen boerderijen met windmolens. Posters met 'Hierdie is ons Volkstaat' zijn door onbekenden beklad. Ergens aan de linkerkant van Stoffbergweg ligt het 'geloftefeesterrein', waar de Afrikaners ieder jaar in december de beroemde Slag bij Bloedrivier herdenken.

Het lokale radiostation Radio Jacaranda wisselt Afrikaner schlagers af met oude hits van Elton John en Cliff Richard. 'Goodbye Sam, Hello Samantha,' klinkt het vrolijk. Tussen de liedjes door worden tot vervelens toe verkiezingsspotjes uitgezonden. De Nationale Partij raadt kiezers aan 'met hun verstand en niet met hun hart' te stemmen. Het Vrijheidsfront zegt dat een stem op generaal Viljoen het enige alternatief voor emigratie is.

Eindelijk, bijna zestig kilometer buiten Middelburg, waarschuwt een bord met een gehoornde stierenkop dat je bij 'Bothasberg Boerdery' bent aangekomen. Marius Botha en vier van zijn zeven honden staan te wachten. Het huis ziet er Hollands gezellig uit, met veel donker hout, een comfortabel bankstel en een piano. Op de koffietafel ligt een boek met reproducties van Cezanne. Aan de muur van de televisiekamer hangen jachttrofeeen en prijzen voor Botha's koeien.

Aanvankelijk is Botha (khaki en snor) argwanend. “Wil je met je verhaal laten zien hoe slecht die Afrikaner boeren zijn? ” Maar na thee met zoete 'melktert' verdwijnt die argwaan. Marius Botha vertelt dat zijn zoon het zesde geslacht Botha's is dat hier woont. Zijn voorvaderen hebben zich hier rond 1860 gevestigd, na de Grote Trek vanuit de Kaap. Het land is sindsdien opgedeeld tussen de verschillende zonen en neven. Er wonen nu acht Bothagezinnen in de buurt. 'Vandaar de naam 'Bothasberg',' zegt Johanna.

Marius heeft hier 1100 hectare grond met 1200 koeien. Zo'n honderd hectare worden bepland met mais. Zestig kilometer verderop heeft hij nog 5000 hectare 'bosveld', waar de koeien 's winters grazen als het gras op Bothasberg te hard en droog is. Ondanks die weelde aan grond, gaat het niet goed met het boerenbedrijf. “Vrot”, gromt Johanna. “De sancties hebben de economie kapot gemaakt”, zegt Marius. “De boeren kampen met hoge inflatie en moeten veel belasting betalen. In het Afrikaans zeggen we: 'Die gewillige perd krijg die slaag'. In 1981 hebben we voor het laatst een nieuwe trekker gekocht. Toen kon dat nog met het geld voor 28 koeien, nu kost het honderd koeien.”

Botha heeft tien zwarte gezinnen op zijn twee erven wonen. Die landarbeiders met hun schamele salaris van 125 tot 250 gulden per maand, blijken een gevoelig gespreksonderwerp. “Jullie zullen wel vinden dat ik ze onderbetaal”, mort hij. “Contant lijkt dat weinig. Maar het hele pakket is goed. Mijn mensen zijn beter af dan de meeste anderen. Ze krijgen van mij eten en medische voorzieningen. Ze hebben onderdak, eigen vee, een eigen stukje land om mais te verbouwen. Als ze een koe willen verkopen doe ik dat voor hen, zodat ze niet bedonderd worden. De oudjes krijgen pensioen en mogen hier blijven wonen. Ze zijn al geslachten lang bij ons.”

De landarbeiders mogen van de 'baas' gerust gaan stemmen. “Maar sommigen willen helemaal niet”, beweert Botha. “Ze vroegen mij of ze per se moesten gaan stemmen. Ik zei van niet. Maar als ze willen mogen ze. Ze hebben geen kiesles gehad. Ik zal ze uitleggen hoe ze moeten stemmen. De meesten zullen waarschijnlijk ANC stemmen.”

We lopen wat rond op de boerderij. De prijskoe jaagt de honden op. Een zwarte arbeider vraagt de baas om raad. Regen druppelt zwaar uit de bomen. De ibis schreeuwt in de verte. Generaties lang, met droogte en regens als ijkpunten, gaat het al zo. Het is hier nog steeds vrij veilig. Tralies voor de ramen van de boerderij ontbreken.

Maar ook in Stoffberg veranderen de tijden. Een van Botha's 'bakkies' is pas gestolen, en een buurman twee boerderijen verderop is niet zo lang geleden vermoord. De familie Botha (“We zijn niet angstig maar wel voorzichtig”) is inmiddels op alles voorbereid. Er is sinds begin dit jaar een buurtwacht en radiocontact met de andere boerderijen. Botha: “We hebben allemaal een geweer, eigenlijk om te jagen. Ook mijn zoon van negen. Dat is onze cultuur.” Hij lacht. “Dat is ons traditionele wapen.”

Ondanks die veranderende tijden beweren Marius en Johanna niet bang te zijn voor de toekomst, ook al komt er een door het ANC gedomineerde regering. Marius: “Ik ken genoeg nette zwarten. Ik ben geen racist. Ik houd alleen niet van opgepoetste barbaren. Maar ach, die heb je onder alle rassen.” De Botha's hamsteren ook niet, zoals vele blanke stedelingen wel doen. “We hebben hier eten genoeg”, zegt Johanna. “Wat helpt het je om bang te zijn. God bepaalt jouw weg. Daarom ben ik ook niet bevreesd voor de verkiezingen. De Heer zal de uitslag bepalen.”

Maar er zijn wel degelijk zorgen. Nelson Mandela is nog wel te vertrouwen. Het probleem ligt volgens het echtpaar bij de communisten. “Ik zou van Mandela kunnen houden”, zegt Marius, “als hij maar niet die communistische molensteen om zijn nek had.” Johanna vult aan: “Ik vind het niet erg als er zwarte kinderen naar onze scholen komen, als dat de standaard maar niet verlaagt en als dat maar niet ten koste gaat van het echte christelijk onderwijs. De communisten willen dat afschaffen, hoorde ik gisteren.”

Daarom is het idee van een Volkstaat, waarover zaterdag overeenkomst werd bereikt tussen het ANC, de regering en het Vrijheidsfront, zo belangrijk. Het geeft goedwillende maar huiverige Afrikaners als de Botha's een houvast. “Ik zal heel blij zijn met een Volkstaat, ook al zal ik er niet meteen naar toe trekken”, legt Marius uit. “Ik wil een veilige haven hebben voor het geval de communisten rare trucs gaan uithalen. Wij willen doorleven, zonder oorlog. But don't push us too far.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden