Bosnische moslims eisen een 'neutrale' school

Ouders houden kinderen thuis uit protest tegen eenzijdig onderwijs

KONJEVIC POLJE - Vehid Dedic kijkt rond over het schoolplein. Hij heeft hier zelf op school gezeten en stuurde zijn kinderen er ook heen. Niet langer: "Mijn zoon heeft hier nauwelijks een woord Engels geleerd. Duits al helemaal niet. Ze horen niets over de Bosnische cultuur, zelfs de moedertaal die ze leren is Servisch, geen Bosnisch."

Al het hele schooljaar houdt Dedic zijn kinderen thuis, zoals vrijwel alle ouders in Konjevic Polje, een Oost-Bosnisch dorp vlak bij Srebrenica. Ze zijn Bosniaks, of moslims, maar de school staat onder bestuur van de Servische deelstaat in Bosnië, en dat betekent Servisch onderwijs.

De talen verschillen nauwelijks van elkaar, maar nationalistische sentimenten hebben de tegenstellingen vergroot. Kinderen hier leren lezen in het Servisch-cyrillische schrift, en leren het accent dat traditioneel aan de oostkant van de grensrivier de Drina wordt gesproken: Servisch. Ook geschiedenis en cultuuronderwijs is sterk op Servië georiënteerd, en de belangrijkste vreemde taal op school is Russisch.

Voor Bosnische Serviërs zijn dat grote verworvenheden van hun eigen deelstaat, die ze na de oorlog van 1992-1995 verkregen. Maar in Konjevic Polje wringt het. Hier zijn grote aantallen moslims teruggekeerd naar de huizen waar ze voor de oorlog woonden, een zeldzaam succes van het terugkeerbeleid waar de internationale gemeenschap zich sterk voor heeft gemaakt. Een bord naast de plaatselijke moskee verkondigt: geloof: islam, nationaliteit: Bosniak, taal: Bosnisch. Dat is ook de identiteit die de ouders voor hun kinderen willen.

"Mijn kinderen leren hier dat wij het waren die genocide op de Serviërs hebben gepleegd", zegt Dedic. "Die kinderen zijn onze toekomst, en dit onderwijs bedreigt ons voortbestaan."

Lokale Serviërs voelen zich ongemakkelijk bij de kwestie. "We begrijpen elkaar prima", zegt een jongeman. Hij zit in een café te kletsen met Bosniak-vrienden: "Het zijn de politici die de problemen maken."

Het lang sluimerende conflict kwam tot uitbarsting toen het schooljaar begon. Dedic en andere ouders eisten invloed op het onderwijs en begonnen een staking. Sindsdien zitten de kinderen thuis. Ze studeren zo goed en zo kwaad als het gaat met lesboeken uit de Federatie, de andere deelstaat van Bosnië, waar Bosniaks in de meerderheid zijn.

Als eind deze maand het tweede semester begint, kunnen de kinderen naar een tijdelijk schooltje een paar kilometer verderop, in Nova Kasaba, vertelt Dedic. "We kunnen daar een gebouw gebruiken, en de leraren komen uit Sarajevo."

Maar de ouders van Konjevic Polje zien dat vooral als een tijdelijke oplossing. Wat ze echt willen, is hervorming van de school. Om die eis kracht bij te zetten kamperen ze al maandenlang bij toerbeurt voor het kantoor van de hoge vertegenwoordiger van de internationale gemeenschap, de OHR, in Sarajevo. Dat orgaan, geleid door de Oostenrijker Valentin Inzko, houdt toezicht op de uitvoering van het vredesakkoord van 1995.

De ouders willen dat de OHR ingrijpt in de schoolstrijd, maar die kwestie ligt juridisch gecompliceerd. In plaats daarvan probeert de OHR de ouders en de autoriteiten van de Servische deelstaat te steunen in het vinden van een oplossing, maar compromissen sluiten valt beide partijen moeilijk.

De houding van de internationale gemeenschap kan bij de kampeerders op weinig sympathie rekenen. Als 's ochtends de OHR-medewerkers zich bij de poort melden, klinkt snerpend gefluit uit de tenten tegenover de ingang. Een van de demonstrerende vaders houdt een bord op: "Mensenrechtenvrije zone".

"We komen ons recht halen", zegt hij. "En desnoods stappen we naar het Hof in Straatsburg. Ik ben tien jaar vluchteling geweest en nergens was ik welkom. Nu ben ik terug in mijn eigen dorp en er is echt geen kans dat ik me zo laat behandelen."

Ieder zijn eigen geschiedenis
Bosnië worstelt al jaren met onderwijs. Scholen zijn grotendeels opgedeeld naar etniciteit en het curriculum past daarbij. In de Servische republiek worden vooral schoolboeken uit Servië gebruikt, scholen voor etnische Kroaten importeren vaak boeken uit Kroatië.

Een leraar uit Sarajevo die anoniem wil blijven, noemt het systeem '3-apartheid': "Alle lesboeken versterken de etnische deling. De huidige generatie kinderen groeit op met leugens."

Hervorming van het gescheiden schoolsysteem staat al jaren hoog op de agenda. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa noemt de onderwijshervormingen "essentiëel voor de stabiliteit van Bosnië en Herzegovina op de lange termijn."

De affaire in Konjevic Polje leidt tot nieuwe discussie over hervorming, maar de barrières zijn hoog. Bosnië telt een dozijn ministers van onderwijs met eigen bevoegdheden, zowel op deelstaatniveau als ook in de regio's.

Al zou er consensus kunnen worden bereikt over politiek neutrale lesstof, dan nog heeft het nationale ministerie van onderwijs niet de macht om die op te leggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden