Bosniërs moeten zonder 'baas' kunnen

Vandaag wordt Paddy Ashdown de 'baas' van Bosnië. Na Carl Bildt, Carlos Westendorp en Wolfgang Petritsch wordt hij, zoals dat officieel heet, de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger. Zijn voornaamste taak: zichzelf overbodig maken.

AMSTERDAM - Net na het vredesakkoord van Dayton eind 1995, was Bosnië een verdeeld land, waar mensen zich niet vrij konden bewegen. Een zwaar bewapend land ook, met drie legers en talrijke paramilitaire groepen. Een ontheemd land bovendien, waar honderdduizenden vluchtelingen geen uitzicht hadden op terugkeer naar huis.

,,Sterker nog: de inkt onder het Dayton-akkoord was nog niet droog of 60000 Serviërs uit Sarajevo en omgeving zagen zich gedwongen alsnog hun biezen te pakken'', zegt de Duitse Balkandeskundige Gerald Knaus.

En Bosnië nu? ,,We zijn een heel eind gekomen'', meent Knaus, directeur van het European Stability Initiative, een gerenommeerde denktank in Berlijn, die zich bezighoudt met Zuidoost-Europa. De econoom weigert mee te huilen met de wolven die klagen 'dat daar toch nooit iets verandert'. ,,Je kunt nu zonder problemen het hele land door reizen, er is nauwelijks nog geweld, en velen zijn naar huis teruggekeerd.''

Er wonen weer Serviërs in Drvar en Gorazde in de moslim-Kroatische federatie, er wonen weer moslims in Doboj en Visegrad in Republika Srpska. ,,En er gaan weer moslimkinderen naar school in Stolac, waar in 1998 nog tweehonderd explosies werden geteld en Kroaten rellen organiseerden om de terugkeer van moslims te voorkomen''.

De internationale gemeenschap heeft daarbij een belangrijke rol gespeeld. In de persoon van de Hoge Vertegenwoordiger (HV) heeft ze een vrijwel onbeperkte macht in Bosnië. ,,Aanvankelijk waren daar ook goede redenen voor: er was immers veel verzet tegen Bosnië als eenheidsstaat, vanuit zowel Bosnisch-Servische als Kroatische hoek, gesteund door Belgrado en Zagreb'', aldus Knaus.

Het was de HV die besliste over de vlag van Bosnië en over nummerborden. En hij haalt kandidaten van kieslijsten als ze hem niet bevallen, en ontslaat ambtenaren als hij dat nodig acht.

Juist die absolute macht is nu het grote probleem, is de analyse van Knaus. Daarmee is de Bosniërs alle verantwoordelijkheid en autonomie ontnomen. ,,Bosniërs lobbyen niet bij hun eigen politici om iets gedaan te krijgen, maar bij de HV. En de politici zelf doen het ook, in plaats van te proberen met elkaar tot overeenstemming te komen''.

Volgens hem is de grote uitdaging voor Paddy Ashdown, die vandaag de Wolfgang Petritsch opvolgt als baas van Bosnië, een manier te vinden om de Bosniërs duidelijk te maken dat ze weer zelf de touwtjes in handen moeten nemen.

Nogal wat buitenstaanders hebben niet zo'n hoge pet op van de 'zelfredzaamheid' van de Bosniërs. Dan wijzen ze er bijvoorbeeld op dat de 'oude' partijen, die destijds Bosnië in het ongeluk hebben gestort, nog altijd een belangrijke rol spelen.

Knaus vindt die analyse echter veel te oppervlakkig: ,,De mensen die destijds aan de touwtjes trokken, zijn van het toneel verdwenen. Ze zitten in Den Haag of zijn op de vlucht, zoals Karadzic en Mladic.''

Bovendien, meent Knaus, zijn SDS en HDZ veranderd. ,,Natuurlijk speelt nationalisme nog een rol. Maar eisen dat dat allemaal verdwijnt, is zoiets als Noord-Ieren vragen de godsdienst af te schaffen. Van belang is hoe mensen problemen willen oplossen, vreedzaam of met geweld.''

Wie nu door Bosnië reist, betoogt de Duitser (die dat zelf zeer geregeld doet), merkt dat vrijwel niemand zich meer zorgen maakt om zijn veiligheid. Des te meer zorgen zijn er over de economie. De werkloosheid is en blijft hoog, en buitenlandse investeerders kijken nog altijd de kat uit boom.

Knaus heeft een hoge pet op van de Britse Ashdown, die onlangs nog in Den Haag optrad als getuige tegen Slobodan Milosevic. ,,Hij kent de regio goed, is al een tijd bezig om een goed team samen te stellen, is zelf politicus''. Maar de liberaal-democraat weet zich afhankelijk van de internationale gemeenschap, die Bosnië zo langzamerhand zat is, en al bezig is haar financiële steun af te bouwen.

Knaus: ,,Hij moet de Bosniërs meer beslissingsmacht geven, ze de tijd geven om compromissen te sluiten. Maar de verleiding is groot om, als de Bosniërs er zelf niet snel uitkomen, toch maar weer de knoop door te hakken. Maar een staat waarvoor mensen zich verantwoordelijk voelen en waarvan ze zich deel weten, bouw je nu eenmaal niet op per decreet''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden