Reportage

Bosnië was altijd leverancier van vluchtelingen, maar moet ze nu ineens opvangen

Een vrouw valt flauw als asielzoekers urenlang wachten om naar de Bosnische stad Mostar te worden gebracht voor opvang.Beeld AP

Nu de meeste begaanbare grenzen op de Balkan streng worden bewaakt, probeert een groeiend aantal vluchtelingen via Bosnië West-Europa te bereiken.

De afschuw is van de gezichten van twee vrouwen van middelbare leeftijd af te lezen. Ze hebben op weg naar het historische centrum van Sarajevo zojuist halt gehouden bij een parkje. Ze kijken naar twee jochies die met een speelgoedvrachtwagen in een plas regenwater plonzen. Een van de vrouwen doet haar hand voor haar mond en laat een traan. De ander geeft haar een arm en trekt haar zachtjes verder.

Normaal vergapen toeristen zich vanaf hier aan het schitterende, na de oorlog herstelde negentiende-eeuwse stadhuis van de Bosnische hoofdstad. Maar het is half mei, het is dagenlang slecht weer geweest, en nu zitten er in het centrum van Sarajevo honderden vluchtelingen in een geïmproviseerd tentenkamp. Dat wordt zo goed en zo kwaad als het kan gerund door tien vrijwilligers in wisselende samenstellingen. Overheid en hulporganisaties zijn afwezig.

Balkanroute

Het is omschakelen voor een land dat jarenlang leverancier van vluchtelingen was, maar nu ineens een bestemming is. Bosnië is een zijtak op de Balkanroute aan het worden, nu het door strenge controles en hekken steeds lastiger is vanuit Griekenland via Macedonië en Servië naar West-Europa te komen. Meer dan drieduizend migranten werden dit jaar al aangehouden nadat ze de Bosnische grens waren overgestoken, volgens de autoriteiten in Sarajevo. In heel 2017 waren dat er 754. De aantallen zijn inmiddels opgelopen tot meer dan honderd per dag.

De overheid lijkt totaal onvoorbereid op de komst van de vluchtelingen. Het enige asielzoekerscentrum van het land, op een uur rijden van Sarajevo, biedt plaats aan 165 mensen en zit allang vol. In steden op de grens met Kroatië bivakkeren honderden vluchtelingen zonder enige voorziening in de open lucht of in verlaten gebouwen.

Zwakke overheid

Bosnië is niet alleen arm, het heeft sinds het einde van de oorlog in 1995 ook een uiterst complexe bestuursstructuur van gemeenten, kantons, twee deelrepublieken en een zwakke centrale overheid. Er is een veelvoud aan regeringen, parlementen en presidenten die elkaar niet zelden bestrijden. Dat maakt snel en effectief ingrijpen lastig. "Heel snel, zo niet dringend, zullen we adequaat en humaan onderkomen voor de migranten vinden", beloofde de premier van het land, Denis Zvizdic. Hij verwees naar het traumatische verleden van zijn land. Ook zei hij hulp uit het buitenland te verwachten, 'in het bijzonder financiële'.

Maar de regering van de Servische deelrepubliek heeft al gezegd geen enkele landelijke beslissing te zullen accepteren. Premier Zeljka Cvijanovic waarschuwt voor risico's op het gebied van veiligheid en volksgezondheid die de vluchtelingen met zich mee zouden brengen. De enige hulp die ze van de EU verwacht is het openen van de grenzen, aangezien de meeste vluchtelingen daarheen willen. "Elke andere hulp is zinloos. We hebben geen faciliteiten om ze te huisvesten." Ze eist juist dat Bosnië op slot gaat.

De grenspolitie is inmiddels versterkt, maar een makkelijke opgave is het niet: de grenzen met Servië en Montenegro lopen door uitgestrekt en moeilijk begaanbaar bos-, berg- en riviergebied.

Blaren

"Met mijn twee broertjes heb ik twintig uur gelopen", zegt Abdul Qudsi (23) uit de Afghaanse hoofdstad Kaboel. En dat was dan alleen in het grensgebied tussen Montenegro en Bosnië. Daarvoor trokken ze vanuit Griekenland door Albanië, deels per bus, deels te voet. "We hebben wolven gezien, slangen. Kijk, zo zagen mijn voeten er op het eind uit."

Opgezwollen en vol blaren, valt te zien op de foto's op zijn telefoon. Qudsi vertelt dat hij en zijn broers in Sarajevo willen blijven, mits ze werk kunnen vinden. Ze hebben enkele dagen geleden asiel aangevraagd. Dat geluid valt opvallend vaak te horen onder vluchtelingen, ondanks de beroerde omstandigheden. "De Bosniërs zijn veel aardiger dan de Grieken, die scholden alleen maar op ons", zegt Qudsi. Behalve het eigen vluchtverleden van veel Bosniërs speelt ook de uitstraling van Sarajevo een rol. Het grootste deel van de inwoners is moslim, en dat zie je in het straatbeeld aan moskeeën en hoofddoeken, ook al draagt een minderheid van de vrouwen die.

Maar veel vluchtelingen in Sarajevo maken het niet lang mee: dit weekeinde werd hun kampje ontruimd door de autoriteiten. Met vijf bussen werden zo'n 270 migranten naar een nieuwe plek in de buurt van de stad Mostar gebracht. Maar niet zonder problemen: de bussen werden urenlang tegengehouden aan de grens van het kanton waar Mostar de hoofdstad van is, op instructie van de premier van het kanton die zei niet op de hoogte gesteld of geraadpleegd te zijn. De landelijke minister van veiligheid sprak van een 'zwaar misdrijf' en sleept het kanton nu voor de rechter.

Qudsi was er niet meer bij: hij heeft met zijn twee broers een woning in Sarajevo gevonden.

Lees ook: Op de Balkanroute heeft hoop plaatsgemaakt voor uitzichtloosheid

Fotograaf Piet den Blanken keerde onlangs terug naar de plekken waar hij in 2015 vluchtelingen volgde op hun reis naar Europa.

Lees ook: Erdogan zoekt een Europees podium en vindt het in Bosnië

Drie Europese landen wilden de Turkse president niet op bezoek. Maar in de Bosnische hoofdstad wordt hij met open armen ontvangen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden