Borstvoeding / Het geheim van de langvoeders

Langdurige borstvoeding is gezond, blijkt uit een studie van Britse epidemiologen. Ook voor de móeder. Toch kent Nederland maar weinig langvoeders. Het aantal moeders dat tandemt, met aan elke borst een kind, is nog kleiner. In hun omgeving kunnen zij hun verhalen moeilijk kwijt. Zeker als hun zogende peuters al twee of drie zijn, blijft dit een geheim dat de slaapkamer niet uit komt.

De meeste studies naar borstvoeding gaan over de voordelen voor het kind, het onlangs in The Lancet gepubliceerde Britse onderzoek beschrijft juist de beschermende werking van borstvoeding voor de moeder. Als vrouwen elk kind een halfjaar langer zouden voeden, schrijven de Britse onderzoekers, scheelt dat jaarlijks 25000 gevallen van borstkanker in de westerse wereld. In Nederland zou dat neerkomen op 500 borstkankers per jaar.

Unicef en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseren het liefst volledige borstvoeding voor baby's tot zes maanden. Daarna krijgt het kind geleidelijk steeds meer vaste voeding, die volgens Unicef en de WHO tot het kind twee jaar is het beste met borstvoeding kan worden gecombineerd. In Nederland zijn er relatief weinig moeders die hun kind zo lang zelf voeden. Met 3 maanden krijgt nu 32,4 procent van de kinderen als melkvoeding uitsluitend moedermelk, met zes maanden is dat 18,5 procent, met 9 maanden 15 procent.

Voor oudere kinderen zijn geen cijfers bekend, het aantal langvoeders en tandemers wordt nergens in Nederland geregistreerd. Wel gaan vrouwen die hun kind 9 maanden de borst geven, volgens Adrienne de Reede van de Stichting Zorg voor Borstvoeding meestal zo lang mogelijk door. ,,Als je het negen maanden hebt volgehouden, is het daarna alleen maar makkelijk om de borst te blijven geven. Het kind drinkt niet vaak meer, je bent eraan gewend, het is gewoon routine. Dat is juist het gekke: terwijl de omgeving, en zeker ook de hulpverleners, denken dat langvoeden zo moeilijk is, vinden de langvoeders het reuze makkelijk.''

'Zitten betekent drinken'
Marjan Bosman (39), moeder van Abel (4,5) en Jort (22 maanden)
,,Toen ik zwanger was van de eerste, was ik vastbesloten borstvoeding te gaan geven. Achteraf heb ik daar te lichtvaardig over gedacht: toen Abel werd geboren, merkte ik algauw dat zowel Abel als ik dit moesten leren. Dat was een schok, ik dacht dat het net iets was als ademen, iets dat je vanzelf kunt en doet. Alles wat mis kan gaan, ging ook mis: borstontstekingen, tepelkloven, een baby die niet groeide, noem maar op. Iedereen gaf me adviezen, die vaak haaks op elkaar stonden. Weg met al die regeltjes en raadgevingen dacht ik toen, ik ga voeden op verzoek, ik houd me niet meer aan uren, ik voed als het kind er zelf om vraagt.''

,,Vanaf dat moment ging het goed. Toen Abel drie maanden was, ben ik weer gaan werken, drie dagen per week. Eerst was ik van plan na zes maanden te stoppen, maar toen ik me in het afbouwen van borstvoeding ging verdiepen, dacht ik 'waarom eigenlijk?' Borstvoeding is toch het beste voor mijn kind? Als het nu zo goed gaat, waarom houd ik dan op? Ik besloot het afbouwen op een natuurlijk manier te laten verlopen: Abel moest zelf maar aangeven wanneer hij niet meer aan de borst zou willen drinken.''

,,Abel is nu 4,5 jaar en krijgt nog steeds de borst. Borstvoeding geven aan een kleuter is natuurlijk anders dan aan een baby: sinds hij kan praten, maak ik met Abel afspraken over hoe vaak en hoe lang hij drinkt. Nu is dat hooguit twee keer per dag, hij neemt dan drie, vier of vijf slokjes voor en na het slapen. 'Lekker even bij mama', het hoort bij het ritueel van het naar bed gaan.''

,,Jort, ons tweede kind dat nu 22 maanden is, drinkt natuurlijk meer. Hoe vaak? Als ik eerlijk ben, weet ik dat niet, ik ben al lang opgehouden met tellen. Voor de buitenwereld is dit moeilijk te snappen, maar dat hoort nou eenmaal bij voeden op verzoek: de baby mag drinken wanneer hij wil en daarom kan het aantal keren per dag variëren. Het kan vijf keer zijn, zes keer, vaker kan ook.''

,,Hoeveel hij drinkt, varieert ook. Soms ligt -of beter gezegd: zit- hij nog wel tien minuten aan elke borst, dan hoor ik hem echt klokken. Een andere keer houdt hij het bij vijf slokjes, net hoe zijn pet staat. Daarnaast krijgt hij natuurlijk zijn boterhammen en zijn hapjes; hij eet met alles mee, alleen de verhouding tussen de vaste hapjes en de moedermelk bepaalt hij zelf. 's Nachts drinkt hij meermalen, maar daar merk ik weinig van, omdat ik slaap terwijl hij drinkt. Hij begint elke avond in zijn eigen bed, als wij naar bed gaan, komt hij bij ons. Hij ligt dan naast me en vindt mijn borst als hij dat wil.''

,,Als ik niet thuis ben, kan hij zonder mij. Ben ik er wel, dan zegt hij 'zitten' als hij wil drinken. Andere mensen snappen natuurlijk niet dat 'zitten' betekent dat hij de borst wil, maar ik weet dan al dat hij tegen me aan komt hangen en op mijn schoot kruipt. Zowel Abel als Jort zitten op mijn schoot als ze drinken, dat is het meest comfortabel. Je ziet de kinderen dan ontspannen, ze tanken bij, de batterijtjes laden op. Overigens voed ik de jongens niet gelijktijdig: toen Jort geboren werd, heb ik het geprobeerd, maar ik kon het gewoon niet. Waarom vind ik moeilijk te omschrijven, het was te overweldigend denk ik.''

,,Toch ben ik niet onbeperkt 'beschikbaar', ik geef wel degelijk mijn grenzen aan. Als ze aan mijn kleren frummelen of zo, grijp ik in. Vooral in het openbaar vind ik dat gênant. Of als ze gaan knijpen, of haren trekken. Ik heb mijn grenzen, die moeten ze leren te accepteren. Dat gaat natuurlijk geleidelijk en wordt steeds makkelijker naarmate ze beter kunnen praten. Met Abel kan ik al onderhandelen, Jort is in een overgangsfase, tegen hem kan ik al wel goed zeggen dat hij even moet wachten als het mij niet uitkomt.''

,,Toen ze drie maanden oud waren, gingen ze naar de crèche. Ik had het geluk dat deze vlakbij mijn werk is. Ik heb negen maanden gebruik gemaakt van mijn voedrecht: als de créche belde dat de baby honger had, liep ik ernaar toe. Daarna, tot de leeftijd van 14, 15 maanden, gebruikte ik de lunchpauze om hen te voeden. Vooral bij Abel moesten ze daar op mijn werk wel aan wennen. Zelf voelde ik me kwetsbaar: je bent op het werk en daar beschouwen ze borstvoeding als iets privé's. Bij Jort ben ik er daarom van het begin af aan duidelijk in geweest en ging het beter.''

,,Ik vind het niet erg dat ik niet mag drinken. Sinds kort drink ik nu af en toe een glaasje wijn, dat is lekker, maar ik heb het niet erg gemist. Het hoort er gewoon bij, zolang je zwanger bent en voedt, drink je gewoon niet. Totdat ze één jaar waren, was ik ook elke avond thuis. Nu kan ik wel eens weg, ze kunnen ook zonder borst naar bed.''

,,Dat Abel nog de borst krijgt, weet alleen een heel klein groepje mensen. Hij krijgt nooit de borst bij anderen, dat is met hem afgesproken, ik wil hem en mezelf beschermen. Daarom wil ik - helaas - alleen met gefingeerde namen in de krant: mensen kunnen er zo gechoqueerd van raken, of verkeerde gedachten bij krijgen, dat wil ik mijn kinderen besparen. Jort voed ik nog wel bij anderen, dat is vooral moeilijk bij mensen die ik zo half ken. Goede vrienden weten het en in een anonieme omgeving, zo tijdens een dagje uit, kunnen rare reacties van vreemden me niets schelen. Bovendien doe ik het altijd heel discreet: ik heb veel borstvoedingskleren en als hij dan op schoot zit, hoeft niemand het te zien, omdat er een soort lap overheen hangt.''

,,De -verkeerde- gedachten zijn dat langvoedende moeders niet kunnen loslaten, of een overdreven sterke band met hun kind willen, of dat er seksuele aspecten aan kleven. Maar waarom zijn mensen wél gechoqueerd als ik mijn borsten gebruik waarvoor ze zijn bedoeld en níet als ik topless op een terras aan het strand zit? Door lang te voeden krijgen mijn kinderen de meest optimale voeding en het vertrouwen dat ik er ben als ze me nodig hebben. Ze voelen zich veilig en geborgen. Ik geloof echter niet dat de moeder-kind band bij borstvoeding altijd beter is dan bij flesvoeding: de dag heeft veel andere, mooie momenten, het is niet alleen de borst.''

'Madonna-houding bevalt het best'
Flora Koning (39), moeder van Derk (3,5), Else (2) en Tristan (4 weken).
,,Voor de geboorte van Derk was ik niet van plan lang borstvoeding te geven. Ik had me alleen voorbereid op de bevalling, niet op het geven van borstvoeding en alles wat daarbij hoort. Twee weken voor de uitgerekende datum, besloten de artsen echter tot een keizersnee, omdat Derk verkeerd lag. Ineens werd het dus geen bevalling! Als een haas ben ik me toen in de keizersnee gaan verdiepen. In een folder en een boek las ik over borstvoeding geven aan baby's die met de keizersnee geboren zijn: als ik het kind niet zelf geboren kan laten worden, dacht ik toen, dan wil ik het in elk geval zelf voeden.''

,,De begeleiding in het ziekenhuis was goed, behalve bij het voeden. Volgens de verpleegkundigen zou de baby in het begin niet langer dan drie minuten per borst mogen drinken -nu weet ik dat dat onzin is. Ook gaven ze snel bijvoeding uit de fles, terwijl dat juist verkeerd is, omdat het vraag-aanbod mechanisme dan niet goed op gang komt. Door de bijvoeding vraagt de baby minder gauw om de borst, zodat de melkproductie bij de moeder niet goed op gang komt, waardoor de baby weer eerder bijvoeding zou moeten krijgen, enzovoort.''

,,Na vijf dagen was ik weer thuis en ging het al gauw beter. Borstvoeding geven moet je leren, bij elke baby opnieuw. Derk was geen natuurtalent en ik ook niet, maar toen we het eenmaal samen hadden geleerd, ging het vanzelf. Op een gegeven ogenblik wordt het gewoon een tweede natuur. Door alles wat ik er inmiddels over gelezen had, wist ik dat borstvoeding het beste is voor het kind. Daarom besloot ik Derk zelf te laten beslissen wanneer hij de borst niet meer zou willen: Derk is een doorzetter, hij ging door tot hij 3,5 was ....''

,,Derk is allergisch, wie weet verklaart dat ook wel waarom hij zolang doorging. Het is bekend dat borstvoeding beschermt tegen allergieën: zou het kunnen dat Derk dat heeft aangevoeld? Dat borstvoeding ook beter is voor de moeder omdat het de kans op borstkanker verkleint, weet ik pas sinds kort. Ik denk dat de voordelen van borstvoeding veel groter zijn dan wij nu weten, over de positieve kanten van borstvoeding, zowel voor de moeder als voor het kind, worden vast nog veel 'ontdekkingen' gedaan.''

,,Derk dronk nog aan de borst toen onze tweede, Else, ruim twee jaar geleden werd geboren. Er was een tijd dat hij meer dronk dan de baby: melk had ik genoeg, dat regelt de natuur vanzelf. Naarmate hij ouder werd, dronk hij natuurlijk steeds minder. Met een twee-jarige kan je afspreken hoe vaak, hoe lang en waar hij drinkt. Op het 'eind' sprak ik met Derk af dat hij alleen nog een paar minuten in zijn slaapkamer de borst kreeg. Een ander kind krijgt een nachtkus, hij een slokje.''

,,Op een dag, hij was toen 3,5, zei Derk ineens 'ik wil niet meer aan de borst'. Vrij snel daarna stopte hij ook met tuitbekers en luiers, ineens was hij groot, wij vonden dat heel grappig. Else, die vlak voor haar tweede verjaardag met borstvoeding is gestopt, kondigde dat niet van tevoren aan. Zij sloeg gewoon steeds vaker een voeding over en na een paar weken hield ze het allemaal voor gezien.''

,,Toen Else stopte, was ik drie maanden in verwachting. Dat kan een verklaring zijn, omdat de borstvoeding dan terugloopt. De melk verandert dan ook van smaak, Derk proefde dat toen ik van Else zwanger was. 'Het is minder lekker', zei hij. 'Je kunt ook stoppen', antwoordde ik, maar hij ging liever door.''

,,Ik heb Else en Derk ook tegelijk aan de borst gehad, vooral toen Else net geboren was en Derk het moeilijk vond dat Else aan mijn borst lag. Later deed ik het vlak na elkaar, altijd de jongste eerst. Aan Derk kon ik dat uitleggen: 'de baby eet niets anders, jij wel'. Dat het een raar gezicht is om een groot kind aan de borst te hebben, merk je pas als je weer een baby hebt. Toen Else pasgeboren was, was Derk ineens een reus. Als ze één jaar zijn, proberen ze bij het drinken allerlei houdingen uit, dat vinden ze kennelijk spannend. Daarna zitten ze weer gewoon op schoot: de klassieke madonna-houding, die bevalt het best.''

,,Borstvoeding is makkelijk. Je hebt het altijd bij je en 's nachts hoef je er niet uit. Derk werd 's nachts heel vaak wakker, hij sliep bij ons in bed tot hij anderhalf was. De nachtvoedingen deed ik slapend: het is dan zelfbediening voor de baby's. Dat ik nu jarenlang weinig alcohol drink, vind ik niet erg. Sinds ik zwanger was van Derk, ben ik, zonder problemen, drastisch geminderd met drank.''

,,Tijdens mijn werk -ik werk vier dagen in de week- heb ik voor Derk 18 maanden en voor Else 14 maanden gekolfd. Op mijn werk werden daar wel grapjes over gemaakt, vooral door mannen van middelbare leeftijd, dat hoorde ik via-via. Ik heb me daar nooit aan gestoord.''

,,Ik doe er zelf altijd heel gewoon over, dan vallen de reacties meestal wel mee. Ik herinner me nog één keer toen Derk twee was, hij was ontzettend gevallen in het zwembad. Om te troosten, gaf ik hem de borst. Mensen stoorden zich daaraan, daarna heb ik Derk niet meer in het openbaar gevoed. De kraamhulp die kwam toen Else werd geboren, vond het weerzinwekkend dat ik Derk nog zelf voedde. 'Hij drinkt toch niet meer aan je borsten?', vroeg ze. Alleen al zo'n opmerking laat zien dat tegen langvoeden nog heel vreemd wordt aangekeken: om de kinderen te beschermen, wil ik daarom niet met mijn echte naam in de krant.''

,,Ik heb hele gezonde kinderen, ze zijn bijna nooit ziek. Ik denk dat ik ze gezonder heb gemaakt door lang zelf te voeden. Toch zal een lieve moeder die haar kind de fles geeft, eenzelfde band met haar kind kunnen hebben als een lieve moeder die lang de borst geeft. Vergelijk het maar met een natuurlijke bevalling: vaak hoor je dat het voor het moedergevoel goed is als je de baringspijnen hebt doorstaan. Nou, ik houd van Derk met de keizersnee net zoveel als van Else en Tristan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden