Borsten hebben allerlei rollen in een vrouwenleven. Daarom is er nu een borstenbiografie.

Beeld Nanne Meulendijks

Verleidster, voedster, vernietigster: nadat de linkerborst van Corien van Zweden werd verwijderd, realiseerde ze zich hoeveel verschillende rollen het lichaamsdeel heeft in een vrouwenleven. Het inspireerde haar tot een borstenbiografie.

“Ik weet nog precies hoe ze ontstonden, mijn borsten. Ik was twaalf en wilde een bibliotheekboek onder mijn bed vandaan pakken. Het was in de verste hoek bij het raam gerold. Ik kroop op mijn buik onder het bed en strekte mijn arm uit. Plotseling voelde ik pijn op de twee plekken waar mijn borsten zouden gaan groeien. Opgewonden wurmde ik mij zo snel mogelijk onder het bed vandaan en rende naar de badkamer.

“In de spiegel zag ik dat er kleine verdikkingen rond mijn tepels waren ontstaan. Ik herinner mij een soort overwinningsroes: het gaat beginnen! Ik ben een vrouw! Tegelijk dacht ik: help, wat gaat dit allemaal betekenen? Ik voelde schaamte. Meteen stonden al die tegenstrijdige gevoelens die bij borsten lijken te horen, paraat.

“Toen ik een jaar later met mijn moeder over Hoog Catharijne liep, trok ze mij en mijn jongere zus mee in een bh-winkel. Het was in mijn herinnering een soort overval. Ook in die winkel voelde in een mengeling van opwinding – ik ben nu groot! – en schaamte, want ik had toen nog hele kleine borstjes: het allerkleinste bh’tje wat ze hadden, had nog vulling nodig.

Illustratie Beeld Nanne Meulendijks

“Voor mijn boek interviewde ik een aantal vrouwen en meisjes, onder wie Hasse van twaalf over haar borsten. Ik vond dat er groot verschil zat tussen hoe ik indertijd bezig was met borsten krijgen en hoe dat bij haar was. Zij was voor het begon al aan zo veel beelden van borsten blootgesteld. Wij zagen amper borsten, nou ja, je keek naar die van je tante en het mooiste meisje van de klas.

“De meisjes van nu vergelijken zich met meestal gefotoshopte beelden, waardoor ze een precies beeld hebben van hoe we willen dat hun borsten worden. Hasse zei in een bijzin: ‘Ik hoop niet dat ze heel klein blijven, want dan moet ik er iets aan laten doen’. De gedachte van borsten als maakbaar lichaamsdeel, speelt nu veel meer een rol dan in mijn jeugd.”

Verleidster

“Ik voelde mij erg vervelend over het feit dat ik kleine borsten had, dus verstopte ik ze tijdens mijn tienertijd in zo wijd mogelijke bloesjes. Andere meisjes van mijn leeftijd lieten ze juist zien. In mijn klas zat één meisje met hele grote en opvallende borsten, die maakte er een kleine show van in de kleedkamer na het schoolzwemmen. Ik zie dat nog voor mij, ­omdat ik er waarschijnlijk verschrikkelijk jaloers op was. Niet alleen op die borsten, maar ook op het plezier en de vrijheid waarmee ze die borsten toonde.

“Ik ben zelf pas laat uitgegroeid, toen ik ging studeren werd het toch nog wat. Mijn borsten speelden een vrolijke, fijne en opwindende rol tijdens de seks. Je hebt vrouwen die al kunnen klaarkomen als een partner alleen de tepels aanraakt, en je hebt vrouwen die niet zo veel voelen van hun tepels. Ik was gezegend met een grote gevoeligheid.

“Per tijd en cultuur verschilt de betekenis van de borst. Aan de Suriname­rivier, waar ik een serie interviews maakte, liep iedereen met ontblote borsten. Daar waren heupen en bovenbenen juist aanstootgevend. Of denk aan de vruchtbaarheidsbeeldjes uit de prehistorie, die hadden enorme borsten en dat mocht iedereen zien.

“Dat borsten in de ene periode meer beladen zijn dan in de andere, zie ik al binnen de spanne van mijn leven. Toen ik net twintig was, lag er niet zo verschrikkelijk veel nadruk op. Ik had kleine borsten en ik denk niet dat ik de enige was die geregeld zonder bh liep. Topless zonnen was niet zo’n heel groot issue, dat kon gewoon.

“Dat is veranderd, merkte ik toen ik dochters kreeg. Doorschijnende truitjes, hoog uitgesneden broekjes, diepe decolletés; het is allemaal prima, als de tepels en het stukje daaromheen maar niet zichtbaar zijn. Het valt mij op dat deze ontwikkeling parallel loopt met de komst van de plastische chirurgie, waardoor de bolle pornoborst aan een opmars kon beginnen.

“Door kussentjes met siliconen in je borsten te zetten, neemt de kans af dat je borstvoeding kan geven als vrouw. Ook zet je de neurale gevoeligheid van je borsten op het spel. Het is een vreemde tegenstelling: het zien en gezien worden van borsten wordt belangrijker gevonden dan het voelen en gevoeld worden van borsten.”

Voedster

“Ik heb mijn twee dochters allebei zo’n veertien maanden gevoed. Wij woonden met de oudste in de tropen, dus het was ontzettend handig. Ik reisde veel en zo had ik de voeding altijd bij de hand. Ik was tijdens mijn zwangerschap helemaal niet met borstvoeding bezig, meer met mijn buik die groeide. Dus ik was een beetje onvoorbereid en verrast.

“Nu zijn vrouwen soms obsessief gericht op borstvoeding. Het is een symbool voor perfect moederschap geworden, dat zie je in de Verenigde Staten nog meer dan hier. Daar is borstvoeding echt iets van de hogere klassen geworden, van de mensen die het zich kunnen permitteren om flexibel te werken.

“Heel fascinerend, want vroeger hoorde borstvoeding bij de armere klassen. Als je eraan kon ontkomen, dan deed je dat als vrouw van stand. Toen er nog geen kunstmelk was, kon je een min inhuren. En toen er wel kunstvoeding kwam, aan het eind van de negentiende eeuw, konden alleen mensen van stand dat betalen. Het was een luxegoed.

“Omdat we nu veel minder nageslacht krijgen dan vroeger, is er in onze opvoedcultuur een verlangen naar perfectie geslopen. Borstvoeding past hierin omdat we met elkaar geloven dat dat het beste is voor ons kind. Het wordt ons voorgeschreven door de Wereldgezondheidsorganisatie. En zeker, in landen waar slecht drinkwater en ondervoeding zijn, redt het geven van borstvoeding levens. In onze westerse wereld, waar prima flesvoeding voorhanden is, is het de vraag of borstvoeding zo heel veel beter is.

“Doordat de nadruk in onze samenleving zo sterk ligt op de borst als verleidster, is de overgang naar de rol van voedster soms moeizaam. Er zijn vrouwen die denken: laat maar zitten die ­hele borstvoeding, ik wil aantrekkelijk en sexy blijven. Er zijn andere vrouwen die hun borsten niet als seksueel object kunnen zien zo lang ze voeden, omdat ze zich soms bijna een koe voelen.

“Er is een wijdverbreid misverstand dat borsten lelijk worden door het geven van borstvoeding. Je borsten ­groeien tijdens de zwangerschap en daarna krimpen ze weer. Dat ze slapper worden – daar ontkom je niet aan door geen borstvoeding te geven. En er is ­tegenwoordig een hausse aan cos­metische operaties nadat vrouwen klaar zijn met kinderen krijgen, de zogenaamde mummy-make-over. Dat het lijf dat gebaard en gevoed heeft, er anders uitziet, daar hebben veel mensen moeite mee.”

Vernietigster

“Toen de arts tegen mij zei dat mijn borst eraf moest – het was mijn tweede confrontatie met borstkanker – maakte ik mij in één keer emotioneel los van het lichaamsdeel. Eraf graag, dacht ik. En het liefst snel! Dat mijn borsten, die altijd onderdeel van mij waren, in één keer zo’n bedreiging voor mijn leven vormden, was een radicale rolwisseling.

“Een andere chirurg vertelde mij later dat meer vrouwen na het slechte nieuws hun borst direct objectiveren. Ze praten dan opeens over ‘dat ding’. Ik ging mijn lichaam heel instrumenteel bekijken. Er was een onderdeel van de machine kapot, en dat moest logischerwijs weg. Anders dan veel andere vrouwen, wilde ik liever geen reconstructie.

“Het verbaasde mij dat het ziekenhuis waar ik behandeld werd, automatisch een pakket aanbood voor zowel verwijdering als reconstructie van de borst. Dat die reconstructie zo belangrijk wordt gemaakt, heeft alles te maken met dat wij borsten zo heftig belangrijk vinden voor het zien en gezien worden, denk ik.

“Een reconstructie wordt ook wel een nieuwe borst genoemd. Maar het is natuurlijk geen nieuwe borst. Het is een nepheuveltje van weefsel of siliconen. Het is meestal gevoelloos, vaak koud, er zijn littekens die dof en doof voelen. De gevoeligheid in de borst, die je altijd voelde tijdens de seks, verdwijnt.

“Na de verwijdering van mijn linkerborst moest ik mijzelf in het ziekenhuis in een grote spiegel bekijken, dat was het protocol. Je moet namelijk wel in de gaten houden of de wond toevallig niet ontstoken raakt of gaat wijken. Dus als je het niet aankan om het litteken te zien, is dat gevaarlijk.

“De uitvoering van dit alles vond ik achteraf wel erg pontificaal. Er kwam een enorme passpiegel op wieltjes, zoals je die in een lingeriewinkel verwacht, ik moest uit bed en in volle lengte voor de spiegel gaan staan, met mijn man erbij, want het is zo belangrijk voor jullie samen, benadrukten ze. Je wordt erg heftig geconfronteerd met het gemis van je borst.

“Spiegels zijn essentieel om ons lichaam te kennen, realiseerde ik mij bij het schrijven van het boek. De spiegel komt ook al in mijn allereerste borstenverhaal voor. Ik vind mijn voorkant nu nog steeds lelijk als ik in de spiegel kijk. Als ik geen bh draag met mijn uitwendige borstprothese erin, is het scheef.

“Hoe ik mij voel over de afwezig­heid van dat lichaamsdeel dat ik zo lang bij mij droeg, fluctueert. De ene dag besef ik dat mijn lichaam beschadigd is, en dat dat mij minder vrouwelijk maakt, minder aantrekkelijk – dat ligt ook aan mijn stemming, hoe ik dat ervaar. De andere dag voel ik mij prima als ik de borstprothese ’s avonds afleg. Soms als ik het litteken zie, ben ik zelfs dankbaar dat ik zo veel plezier van mijn borst heb gehad, in al haar verschillende rollen.”

Corien van Zweden, Borsten. D­e levensloop van een intiem lichaamsdeel, 240 blz., € 21,99

Lees ook: 

Borstimplantaat komt met een groter risico op lymfeklierkanker

Net nu Nederland onderzoekt of het bepaalde im­plan­taten moet verbieden, laten cijfers zien dat de risico’s op een zeldzame vorm van lymfeklierkanker na een siliconen borstimplantaat groter zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden