Borsten gaan hangen. Punt.

Jetty Mathurin (r) is de oudste in 'BH'. 'Ik ben Jetty en ik blijf Jetty, of ik nou 25 of 58 ben. Maar ik vervál wel.' (FOTO JEAN VAN LINGEN )

Zes actrices gaan, onwennig, zonder make-up de bühne op in de voorstelling ’BH’. Daar was veel vertrouwen voor nodig. Hoe komt dat?

Jetty Mathurin krijgt kippevel als ze aan het repetitieproces van ’BH’ terugdenkt. Mooi, maar heftig, aldus de actrice. „Pas met de eerste try-out kon ik denken: ik wil geen strakke bh waarin je mijn tieten niet kunt zien. Het zijn tieten van 58 jaar die drie kinderen hebben gezoogd. Ze mogen er zijn!”

Confronteren, blootgeven, letterlijk soms. Er was veel vertouwen nodig om de zes actrices zonder make-up de bühne op te krijgen, vertelt regisseur Marjorie Boston. „Alleen dat idee al triggerde van alles. We hadden het ineens over: kún je als vrouw wel zonder make-up op toneel gaan staan? Hoe pijnlijk is dat, en waar komt die pijn vandaan?” Volgens Mathurin kregen de repetities daardoor het karakter van een ’zoektocht naar binnen’. „We begonnen met ’denk maar niet dat we bloot gaan’, en eindigden met ’ik vind dat we meer lijf moeten laten zien’.”

Regisseur Marjorie Boston en schrijver Mariëlle van Sauers lieten zich inspireren door de documentaire ’Beperkt houdbaar’ van Sunny Bergman, waarin de documentairemaakster de vinger legt op een zere plek: vrouwen spiegelen zichzelf aan een niet-realistisch schoonheidsideaal. Boston: „Als ouder wordende vrouwen, moeders van jonge meiden, vroegen Mariëlle en ik ons af: hoe staan wij zélf in de ’plastic perfectie’ waartoe de media ons in toenemende mate dwingen? Mijn puberende, prachtige dochter is lang en dun, toch vindt ze dat ze ’dikke benen’ heeft. Daarom wilden we het in deze voorstelling ook hebben over overdracht, en hebben we er verschillende generaties vrouwen bij betrokken.”

Na een research van twee jaar (Boston: „Stapels glossy’s zijn erdoorheen gegaan”) werden zes vrouwen gecast, van verschillende culturele achtergronden en leeftijden. Het repetitieproces begon met hen te interviewen. „We wilden veel eigen beleving, dus vonden de gesprekken plaats in de eigen leefomgeving. We hebben de actrices alle hoeken van de kamer laten zien, ze moesten met de billen bloot: hoe sta jíj in je eigen lichaam? We leggen geen mechaniek bloot, zoals Sunny Bergman dat zo goed deed, wij presenteren hoe dat mechaniek op deze zes verschillende vrouwen heeft ingewerkt.”

Gedurende de repetities werd het basisscript verder ontwikkeld. Mariëlle van Sauers zat in de repetitieruimte naast Marjorie Boston met een laptop op haar schoot. Gaandeweg kwamen de makers erachter dat het de angst voor verval is wat de vrouwen bindt. Boston: „Angst voor de dood is iets van alle tijden, en gaat het tijdsbeeld voorbij dat in Bergmans documentaire wordt geschetst. Als motief fungeert de roman ’Frankenstein’ die Mary Shelley als 18-jarige schreef. Een jonge vrouw in de 19de eeuw, die zich vragen stelde over maakbaarheid en vergankelijkheid: een wetenschapper die op zoek is naar het eeuwige leven en daarin mislukt. Ons productieproces vond ook plaats in een laboratoriumsituatie; zes vrouwen die midden in het thema gaan staan.”

Jetty Mathurin (Paramaribo, 1951) vond het prettig om op zo’n manier theater te maken. Voor ieders ervaring en mening was er plek. De confrontatie lag voor Mathurin aanvankelijk in de verschillen. „Ik ben niet van kinds af aan onderhevig geweest aan westerse media-invloeden. Mijn borsten zijn altijd bedoeld geweest om mijn kinderen mee te voeden. Dat ze gaan hangen, was nooit een punt voor mij. Maar in het proces had ik de gelegenheid te vergelijken hoe anderen daarnaar kijken. Ik ben Jetty en ik blijf Jetty, of ik nou 25 of 58 ben. Maar ik vervál wel. Ik kan in mijn hoofd 19 zijn, maar niet met mijn lijf. De confrontatie als ik met de jonge actrices ga paaldansen, en besef: dat kan ik dus niet meer.”

Mathurin fungeert als geweten van de voorstelling. Zo heeft iedere actrice haar eigen rol. De Hindoestaanse Wandana Biekram heeft een lichaam dat niet als ideaal wordt gezien, maar ze gaat daar zo gêneloos mee om, dat de perceptie kantelt van hoe we naar het fysieke kijken. Hilarisch als ze haar vetrolletjes via haar borsten aan haar billen tapet. Terwijl Isabelle Berenos met haar atletische modellenfiguur tijgerachtig paaldanst, met een monstrueus verwrongen gelaat. Wat bepaalt wat we mooi vinden, en wat niet?

Mathurin is blij dat ’BH’ over het ’vrouwenprobleem’ heen is getild. „We hebben samen diep gegraven. Dan kom je als vrouw uiteindelijk toch uit bij je vader. Hij heeft mij aan de hand genomen van meisje tot vrouw. Ik kan niet zijn wie ik ben zonder mijn vader, zoals een man er niet is zonder zijn moeder. Als je de essentie bereikt, spelen man-vrouwverschillen geen rol.” Boston: „Ook bij de andere actrices bleek de vader belangrijk te zijn als het gaat om zelfacceptatie. In positieve zin. De vader is meestal degene die zegt: ’je bent een schitterende meid’.”

Actrice Marit van Bohemen staat voor het mooiste meisje van de klas. Blond, grote blauwe ogen, zelfbewust. Aan het einde van de voorstelling legt ze haar valse wimpers en rode lippen af , in close-up op scherm te volgen voor het publiek. Tranen biggelen van haar naakte, gelouterde gezicht. Het is voor het eerst dat Boston dit ziet. „Ik heb nooit tegen Marit gezegd: en dán ga je janken. Dat kan alleen als je het helemaal vanuit jezelf doet. Wat je ziet is echt.”

Is ’BH’ een pleidooi voor de authentieke mens? Nee, zegt Jetty Mathurin beslist. „We laten je de keuze. Wij mensen zijn dualistische wezens. De ene keer vinden we zus, de andere keer zo. Ik heb een buikcorrectie ondergaan, jazeker. Overtollige huid verwijderd. Als ik roep hoe tevreden ik ben met mijn lichaam – en dat is oprecht – kom ik daarnaast ook meteen mezelf tegen: hoe tevreden bén ik eigenlijk?”

Mathurins slotmonoloog is even prachtig als kernachtig: ’Elk verval van mijn lichaam is mij dierbaar / omdat het iets over mijn leven vertelt / Alleen jammer dat niemand het meer streelt / Wil je voelen?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden