Boekrecensie

Borgman werkt op 'schaamteloos theologische' wijze een katholiek uitzicht op de samenleving uit

Beeld Meinema

Leven van wat komt
Erik Borgman
Meinema, 192 blz., € 16,99
***

De auteur

Onze vaste spits Erik Borgman is niet alleen lid van het Theologisch Elftal van Trouw, maar ook hoogleraar publieke theologie aan de Universiteit van Tilburg en lekendominicaan. Hij scoort regelmatig met zijn verzet tegen valse ideeën van maakbaarheid in kerk en maatschappij.

De thematiek

In dit boek werkt Borgman op 'schaamteloos theologische' wijze een katholiek uitzicht op de samenleving uit. Een uitzicht dat we, zo meent Borgman, door de tijd heen zijn kwijtgeraakt, maar dat het waard is om te herontdekken. Let wel: het is een katholiek uitzicht en geen programma. Er is geen kant en klare katholieke maatschappijvisie die enkel uitgerold hoeft te worden. Meer gaat het om een manier van kijken, een 'contemplatief standpunt' dat probeert hoop te ontwaren in de werkelijkheid. En ja, daar is volgens Borgman absoluut geloof voor nodig. Maar dan kunnen we wel leren accepteren dat we geen grip hebben op onze toekomst, en dat we moeten leren open te staan voor de schatten die daarin schuilen.

Borgman bespreekt een heel scala aan voorbeelden en probeert zo stukje bij beetje dat katholieke uitzicht helder te maken. Via de vluchtelingenproblematiek en Merkels 'Wir schaffen das' tot een kritische bespreking van de encycliek Laudato Si, langs getuigen van de hoop zoals Dorothy Day of Thomas Merton, naar de hardnekkige problemen in de Nederlandse zorgindustrie. Steeds laat hij zien dat wij mensen uiteindelijk niet niet zoveel grip hebben op onze omgeving. We tasten als blinden in het duister en we weten niet waar we naartoe gaan. Maar dat hoeft geen reden tot angst te zijn: want juist in controleverlies, zegt Borgman, dient zich werkelijke vernieuwing aan.

Belangrijke stelling

Borgman analyseert hoe Barack Obama in zijn presidentscampagne het thema 'hoop' expliciet maakte. En hoe deze president zijn retoriek van hoop vaak verwarde met het optimisme van de Amerikaanse droom, waarin iedereen met hard werken en Gods zegen zijn doel zou kunnen bereiken. Maar optimisme is iets anders dan hoop, volgens Borgman. Optimisme biedt een positieve kijk op de zaak. En hoop is het vertrouwen op een goedheid die juist nog niet zichtbaar is geworden in deze wereld. Hoop heeft, kortom, alles te maken met geloof: er is moed en durf voor nodig, en geduld om te wachten op wat komt.

Kenmerkende zin

'Weten hoe onze situatie precies ten goede kan worden gekeerd, gaat niet alleen onze macht, maar ook ons voorstellingsvermogen te boven. Wij kunnen er alleen maar op hopen, ernaar verlangen en ervoor bidden en ja, ons er uiteindelijk ook voor inzetten dat wat wij nodig hebben maar ons nu niet voor kunnen stellen, ons niettemin ten deel kan vallen. Wij kunnen ons erop toeleggen het te herkennen wanneer het gebeurt, om er ons vervolgens bij en in te voegen.'

Reden om dit boek niet te lezen

Erik Borgman leest als een trein: maar wel een trein die voortraast zonder even bij een station halt te houden. Het ene verhaal is nog niet klaar of er komt weer een gedicht, een anekdote of een recente gebeurtenis overheen gebuiteld.

Reden om dit boek wel te lezen

Maar misschien past dat ook wel bij wat Borgman wil. Hij wil geen stevig beredeneerde maatschappijkritiek geven met een helder omschreven nieuwe weg, maar hij wil de lezer leren om anders naar de werkelijkheid te kijken. Aan het einde van het boek wordt duidelijk wie hij als eerste lezers op het oog had: al die mensen die werken in instituten die ooit christelijk waren, in zorg, politiek of onderwijs. En tegen hen wil hij maar zeggen: werkelijke katholieke identiteit is niet het hebben van een helder omschreven katholieke maatschappijvisie. Het is allereerst een houding, die oog heeft voor waar hoop zich aandient. Een boek dat het waard is om ter harte genomen te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden