Opinie

Bonus voor goede leraar is weggegooid geld

Beeld ANP XTRA

In de Verenigde Staten is het idee toegepast. Het leidde tot een golf aan fraudeschandalen. Investeer liever in betere scholing.

De lat moet hoger, vindt onderwijsminister Marja van Bijsterveldt en zij wil daarom prestatiebeloning voor leraren invoeren. Het idee komt overwaaien uit de Verenigde Staten waar het No child left behind-programma scholen financieel beloont of bestraft als hun toetsscores verbeteren of verslechteren. De overheid stelde vooraf vast hoeveel vooruitgang er geboekt moest worden. Veel schoolbesturen hebben tegelijkertijd prestatiebeloning ingevoerd.

Dat leek te werken totdat deze zomer een golf van cheating scandals aan het licht kwam. De teller staat nu op 22 staten waar onder druk van het bonussysteem voor scholen en leraren in meer of mindere mate werd gefraudeerd. In de New York Times zei de lokale hoofdinspecteur dat hij de enorme toename van fraude wel begreep.

"Wanneer je de beoordeling van scholen laat plaatsvinden op basis van de resultaten, is dat een stimulans voor leraren om hun leerlingen het beter te laten doen, zelfs met onacceptabele methoden." Er woedt nu een verwoed debat tussen twee stromingen. De eerste wil van de toetsdruk en prestatiebeloning af, de tweede pleit voor nog meer controle.

Ondanks deze ervaringen wil dit kabinet ook in Nederland toetsprestaties en beloning van leraren of teams koppelen. Officieel gaat het om experimenten, maar de uitkomst daarvan staat bij voorbaat vast: er wordt straks 250 miljoen euro besteed aan bonussen voor leraren of schoolteams. Want zo is het afgesproken in het regeerakkoord en bovendien is het kabinet behept met een modern maakbaarheidsgeloof dat werkt met prikkels en straffen.

In Nederland is de toetscultuur nog niet doorgeschoten. De eindtoets basisonderwijs en het eindexamen voortgezet onderwijs zijn belangrijke instrumenten om te bepalen hoe leerlingen er voor staan. Met die gegevens kunnen scholen zichzelf ook een spiegel voorhouden. Maar het is verkeerd om op basis van de toetsresultaten leraren of schoolteams een bonus te geven in de verwachting dat dan de leerlingresultaten omhoog gaan.

Dat zal ook hier onvermijdelijk leiden tot fraude en bedrog. We hebben dat al gezien bij de InHolland-affaire. Kansloze studenten werden via een makkelijke route aan een diploma geholpen, simpelweg omdat een afgestudeerde de hogeschool geld oplevert en een uitvaller niet.

De 250 miljoen die het kabinet structureel wil uitgeven aan prestatiebeloning kan veel beter gebruikt worden om de 9000 leraren aan het werk te houden die eind dit schooljaar op straat komen te staan vanwege bezuinigingen op passend onderwijs.

Wetenschappers, onderwijskundigen en economen zijn het er over eens hoe de onderwijskwaliteit zichtbaar beter kan worden: door te investeren in het opleidingsniveau en nascholing van leraren. Laten we dat doen in plaats van geld weggooien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden