Bonje met de nieuwe buren

Wil de abortuskliniek provoceren door zich in Houten uitgerekend naast een kerk te vestigen? Nee, het is echt louter toeval. Het kerkgenootschap is niettemin in alle staten.

Een onsmakelijk gezicht. De 2500 plastic foetussen die de orthodox-protestantse actiegroep 'Schreeuw om leven' vorige week maandag op de stoep legde van het stadhuis in Houten. De gemeente had toestemming gegeven een leegstaand kantoorpand tot abortuskliniek te laten ombouwen. Vandaar. Over een paar maanden zal het behandelcentrum opengaan. Als het aan Bert van Herk ligt tenminste. De directeur van Casa (Centra voor anticonceptie, seksualiteit & abortus) is van plan zijn zevende vestiging in november te openen. Sinds 1997 is hij directeur van Casa. Van de protesten van de anti-abortusactiegroep kijkt hij allang niet meer op, zegt hij. Er staan wel vaker activisten voor de deur. Soms met folders vol bloederige afbeeldingen. Vervelender is de commotie die is ontstaan vanuit de nabijgelegen Eskolkerk.

Pal naast de toekomstige kliniek staat het kerkgebouw van de gereformeerde gemeente. De gebouwen worden gescheiden door een parkeerplaats met daarachter een lage heg. Even verderop een overdekte fietsenstalling. De kans dat kliniek- en kerkbezoekers die over een paar maanden zullen delen, is 'zeer nihil', volgens Arie van Kranenburg. De voorzitter van de kerk ziet bepaald niet uit naar de komst van zijn nieuwe buren.

Natuurlijk, hij weet heus wel dat abortus legaal is in Nederland. Verhinderen dat het behandelcentrum er komt - dat gaat niet lukken. Maar daar gaat het ook niet om, zegt Van Kranenburg. "Als christenen hebben wij bepaalde principes. Abortus is geen oplossing voor een ongewenste zwangerschap, vinden wij. Dat je als gemeente zo weinig rekening houdt met de gevoelens van de christelijke inwoners, is onbegrijpelijk."

Volgende week gaat Van Kranenburg samen met het bestuur van zes andere kerken uit de omgeving verhaal halen bij de gemeente Houten. Aan steun van de anti-abortusactiegroepen heeft hij geen behoefte, vertelt hij. "Wij willen op een fatsoenlijke manier het gesprek aan gaan, zowel met Van Herk als met de gemeente." Over die laatste: "Heeft er soms iemand zitten slapen toen toestemming werd gegeven die kliniek juist hier neer te zetten?" Van Kranenburg fronst. "Een abortuskliniek naast een kerk, hoe verzin je het? Je zet toch ook geen varkensslachterij naast een moskee?"

Getipt
Van Kranenburg werd eind juni getipt door een gemeentelid van zijn kerk (750 leden). Die had 'een verontrustende aankondiging' gezien in Houtens regioblad 't Groentje. "Hij las dat de gemeente een vergunningaanvraag van de kliniek had ontvangen en heeft direct de christelijke politieke partijen in Houten ingelicht", zegt Van Kranenburg. Ook het kerkbestuur werd op de hoogte gebracht.

SGP-raadslid Peter den Boef stelde namens zijn eigen partij en de ChristenUnie en het CDA schriftelijke vragen aan het college van b. en w. Een van de vijf vragen: 'Is het college bekend met de bij grote groepen inwoners en bij kerken levende gevoelens over abortus en alles wat hiermee samenhangt?' Ja, antwoordde het college vorige maand. Maar de aanvraag van de kliniek had nu eenmaal aan alle eisen voldaan, en dus zou de vergunning verstrekt worden. In diezelfde brief vroegen de drie partijen (met samen negen van de 29 zetels in de gemeenteraad) een debat aan in de raad over de kwestie. Daar wilde het college best in toestemmen, maar het debat zou niet van invloed zijn op de beslissing om een vergunning te verstrekken.

Die vergunning was overigens, zo bleek later, niet eens nodig. Woordvoerder Greetje Santing van de gemeente Houten: "Na het beoordelen van de vergunningaanvraag zagen we dat de kliniek binnen het bestemmingsplan van de gemeente paste. Verder zou Casa bij de noodzakelijke verbouwing geen grote veranderingen aanbrengen in het pand."

In het bestemmingsplan ('Molenzoom' getiteld) is vastgelegd dat kantoren zich mogen vestigen in het gebied van het nu nog lege pand. Dit zijn kantoren die vallen onder 'milieucategorie 1 en 2': artsenpraktijken, klinieken en kinderdagverblijven. Een kliniek waar abortussen worden uitgevoerd, is dus welkom, aldus de gemeente. Wel raadde de gemeente Casa aan vooraf contact op te nemen met de naastgelegen kerk.

Dat zou directeur Van Herk doen, beloofde hij. "Maar 't Groentje was ons voor en toen stond RTV Utrecht op de stoep. Net als het Reformatorisch Dagblad en het AD trouwens. Ik werd er behoorlijk door overvallen." Hij neemt een slok water. Gaat verzitten in zijn stoel in zijn kantoor in Den Haag. Na een wat stroef verlopende mailwisseling heeft hij inmiddels een afspraak kunnen maken met het kerkbestuur. Eind deze maand gaan ze rond de tafel zitten.

Eeuwige leven
Dat de Houtense Casa-vestiging juist op deze plek wordt neergezet, is toeval, zegt Van Herk. "Er is wel eens gevraagd of we hebben willen provoceren. Dat is onzin natuurlijk. Dit was gewoon het enige gebouw dat aan alle eisen voldeed voor een kliniek als de onze. De indeling klopt, de spreek- en behandelkamers zijn grotendeels op de begane grond en er hoeft weinig te worden verbouwd."

In Houten schudt kerkbestuurder Arie van Kranenburg zijn hoofd. Handen diep in de zakken. Zijn sombere blik gericht op het lege kantoorpand. "Het doet echt pijn, weet je dat? Onze kerk staat voor het eeuwige leven, en hiernaast wordt dat leven beëindigd. Kínderlevens worden beëindigd."

Niet dat hij de ethische discussie over abortus nog wil aangaan, zegt hij. Ook straks niet, tijdens het gesprek met Van Herk. "Dat is zinloos. De standpunten liggen veel te ver uiteen. Maargoed, eigenlijk is het zo simpel, hè? Wat ze in deze kliniek weghalen, ís gewoon al een kind. Heb je ooit een zwangere vrouw, in welk stadium van zwangerschap ook, horen praten over haar ongeboren vleesklompje? Het is niet te geloven dat dit soort klinieken gewoon bestáán."

Over hoe dit nu verder moet, heeft Van Kranenburg al nagedacht. "We zullen pastorale gesprekken aanbieden aan de vrouwen die de kliniek bezoeken. Ook nadat ze de abortus hebben laten uitvoeren. We zijn er voor alle mensen in nood." De artsen en verpleegkundigen mogen ook op gesprek komen. "We zullen ze laten inzien dat wat ze doen, niet goed is. Echt, de kerkdeuren staan voor iedereen open."

Van Kranenburg benadrukt dat de kliniek- bezoekers dan wel naar de kerk moeten komen. Voor pastorale gesprekken komt de kerk niet naar de kliniek. "Dat zou ingaan tegen al onze principes. Wij zetten daar geen voet binnen." Hoe hij de vrouwen en Casa-werknemers de kerk in krijgt, weet hij nog niet. "Het is allemaal nog wat prematuur."

Kliniekdirecteur Van Herk ziet het ook nog niet helemaal voor zich, deze gesprekken. Wel staat hij er voor open, zegt hij. "Er zijn ook gelovige vrouwen die een abortus laten uitvoeren. Wellicht hebben zij behoefte om met iemand van de kerk te praten, voor de verwerking achteraf."

Het thema voor de komende catechisatie- lessen voor de jonge kerkbezoekers heeft Van Kranenburg nu in elk geval in de schoot geworpen gekregen. "We zullen psalm 139 behandelen tijdens de bijbelstudie na de zomervakantie. Wel zo passend. Die gaat over David die altijd al heeft geweten dat God zich met hem bemoeide. 'Uw ogen hebben mijn ongevormde klomp gezien', zegt hij daarin."

Van Herk kijkt uit naar het gesprek met Van Kranenburg. "Ik ben wel benieuwd naar wat ze te zeggen hebben. Ze zijn vast best genuanceerd. En een discussie over dit onderwerp is altijd goed." Daarin kan Van Kranenburg zich dan wel weer vinden. Hij geeft een knikje in de richting van de toekomstige kliniek. "Toeval bestaat niet. We moesten dit onderwerp blijkbaar gewoon weer eens ter sprake brengen."

Anti-abortusprotest van de organisatie 'Schreeuw om leven' in Houten op 12 augustus.

Niet unaniem tegen
Als vuistregel geldt: hoe orthodoxer gelovigen, hoe groter hun weerstand tegen abortus.

In de onlangs verschenen 'Christelijke dogmatiek', van de behoudend protestantse VU-theologen Van den Brink en Van der Kooi staat: "God heeft ons bestaan gewild, en zolang Hij ons leven in stand houdt, is het daarom beter er te zijn dan er niet te zijn."

Toch zijn lang niet alle protestanten tegen abortus. De scheidslijn loopt dwars door de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Een deel van de Generale Synode (landelijke vergadering) van de PKN had vorig jaar bijvoorbeeld moeite met de formulering 'bescherming van ongeboren leven' in het beleidsplan van de kerk.

In de rooms-katholieke kerk is geen discussie over abortus: alleen God bepaalt het levenseinde - ook na verkrachting of incest. Dit komt voort uit het vijfde gebod 'Gij zult niet doden', schrijft het Handboek Katholieke Medische Ethiek. Dit verscheen in 2010 onder redactie van aartsbisschop Wim Eijk, gepromoveerd in de medische ethiek. Als er complicaties optreden tijdens een zwangerschap, mag een foetus geopereerd worden. Als deze daarbij sterft, is sprake van een 'willens en wetens toegelaten indirecte abortus als neveneffect'. Alleen als het embryo geen enkele overlevingskans heeft en het leven van de moeder ernstig wordt bedreigd, mag het levenseinde van het embryo worden bespoedigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden