Bonaire is een paradijs. Maar voor wie?

Het proces dat van Bonaire een een nieuwe ’gemeente’ van Nederland moet maken, verliep voorspoedig. Het eiland heeft onverwacht een nieuwe regering. En die eist nieuwe onderhandelingen met Nederland.

Wie de zonnige toekomst van Bonaire wil zien, klopt aan bij Ronella Croes. Ze is hoofd van het toerismebureau en altijd bereid tot een rondrit over het eiland. Croes stopt de auto bij kale stukken grond. ’Divi Bonaire, all inclusive. Luxe appartementen, driehonderd meter strand’, belooft een groot reclamebord. „Over een paar jaar is Bonaire weer een groot vakantieresort rijker”, vertelt Croes enthousiast. Daar in de buurt moet ook een hotel van de familie Hilton verrijzen. Het contract is nog niet rond, maar Ronella Croes is hoopvol. „Eigenlijk gaat het heel goed met Bonaire.”

De cijfers bewijzen haar gelijk. Vorig jaar namen 75.000 toeristen het vliegtuig naar Flamingo Airport. De cruiseschepen zorgden voor nog eens 200.000 bezoekers. Het zijn recordaantallen voor het eiland met 14.000 inwoners. Door de economische crisis verwacht het toerismebureau dit jaar een kleine krimp. Maar, voorspelt Croes, de komende jaren zal de markt weer aantrekken. „Bonaire moet naar 100.000 vliegtoeristen. Dat is realistisch.”

Wie verlangt naar nog meer optimisme, loopt binnen bij Harbour Town, Real Estate, een makelaarskantoor in het centrum van Kralendijk. Daar zegt de eigenaresse dat er op de huizenmarkt meer vraag dan aanbod is. De zaken gaan goed. Vooral Nederlanders zijn op zoek naar een tweede huisje onder de tropische zon.

Bonaire is in trek. Zeker nu het eiland de banden met de voormalig kolonisator weer aantrekt. Terwijl Curaçao en Sint Maarten een autonome status binnen het koninkrijk krijgen, worden Saba, Sint Eustatius en Bonaire (de zogenoemde BES-eilanden) overzeese ’gemeenten’ van Nederland. Of, zoals het officieel heet: openbare lichamen.

Dit staatkundig proces is een bijzondere, benadrukt Henk Kamp. Hij moet als regeringscommissaris de omwenteling van de drie kleine eilandjes in goede banen leiden. „Besef wel dat het voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog is dat ons land wordt uitgebreid. Dat is voor Nederland mooi, dat is voor de eilanden mooi.”

De voormalig minister van vrom en defensie houdt kantoor in het nieuwe Regionaal Service Centrum in Kralendijk. Het gebouw is een van de eerste zichtbare gevolgen van de operatie. Hier kunnen de inwoners van Bonaire terecht met vragen over de staatkundige veranderingen.

„Ik heb lol in Bonaire”, vertelt Kamp. Op zijn tafel liggen grote schelpen, souvenirs van strandbezoeken. De VVD’er is fervent duiker, maar deze baan laat voorlopig geen ruimte voor hobby’s, vertelt hij. Het is hard werken. Van elke twee maanden verblijft hij een maand op Bonaire, een week op Saba, een week op Sint Eustatius en twee weken in Nederland. Daar rapporteert Kamp aan Ank Bijleveld, de staatssecretaris van koninkrijkrelaties.

De grote winst is dat het land ’De Nederlandse Antillen’ ophoudt te bestaan, zegt Kamp. Een hele bestuurslaag, met de bijbehorende bureaucratie, verdwijnt. De drie BES-eilanden krijgen nieuwe rijkswetten, die 1 januari 2011 ingevoerd moeten zijn. De basis blijft voorlopig de Antilliaanse wetgeving, maar er verandert wel degelijk veel.

De Antilliaanse gulden maakt als officiële munteenheid plaats voor de Amerikaanse dollar. Nederland voert straks een publieke zorgverzekering en studiefinanciering in. De belastingwetgeving wordt totaal vernieuwd.

Vooral het niveau van het onderwijs en de gezondheidszorg op de eilanden laat te wensen over. Daar moet Nederland veel in investeren. Ziekenhuizen, scholen en het huis van bewaring krijgen een opknapbeurt.

De drie nieuwe Nederlandse gebieden hebben straks een gezamenlijk politiekorps, onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse minister van justitie.

Het College Financieel Toezicht zal toezien op een gezonde overheidsbegroting. Om het eiland een verse start te geven, neemt Nederland het grootste deel van de staatsschuld over.

De Nederlandse ministeries sturen nu zogenoemde kwartiermakers naar de Cariben voor analyses en verkennende gesprekken met de Antillianen. Het proces is te behappen, vertelt Henk Kamp. „We hebben veertien goed lopende ministeries. En ik ken de politieke leiders op het eiland, ik ken de cultuur en de gebruiken. Het gaat me goed af.”

Een van die politieke kopstukken, is Jopie Abraham. Wie ook de schaduwzijde van alle ontwikkelingen wil horen, moet bij hem zijn. Abraham is de leider van de Democratische Partij Bonaire (PDB), de afgelopen tien jaar de enige oppositiepartij in de eilandraad (gemeenteraad). Hij ligt al jaren overhoop met zijn eeuwige rivaal Ramoncito Booi van de Union Patriotiko Boneriano (UPB), sinds jaar en dag de enige regeringspartij.

Abraham beschuldigt de UPB van Booi van corruptie en zelfverrijking. „Het is geen partij aan wie je de toekomst van het eiland overlaat”, zegt Abraham. Hij zwaait met een nieuw rapport van de Algemene Rekenkamer Nederlandse Antillen over het verlenen van erfpacht op Bonaire. In het document wordt het college beschuldigd van vriendjespolitiek, partijdigheid en onbehoorlijk bestuur bij het uitgeven van erfpachtgronden op het eiland. Een van de gelukkigen was een familielid van een toenmalig lid van de regering.

Over de staatkundige toekomst denken Booi en Abraham hetzelfde. Beiden zijn voor een directe band met Nederland. Ook de meerderheid van de eilandbewoners heeft in 2004 in een referendum voor gekozen voor een status van ’gemeente’. Het ging fout tijdens de onderhandelingen met Nederland, vindt Abraham. „Mijn partij is buitenspel gezet. Alleen regeringspartij UPB zat aan tafel, terwijl dit een taak van de eilandraad had moeten zijn.”

Abraham vreest dat Nederland straks het beleid op het eiland gaat bepalen. Dat brengt gevoelige thema’s als homohuwelijk, abortus en euthanasie dichterbij. De meeste eilandbewoners moeten daar weinig van hebben. De UPB heeft daar niet goed over onderhandeld, vindt de PDB. Abraham noemt Booi ’het braafste jongetje van de klas’. „Hij is veel te toegeeflijk naar Nederland geweest.”

Een groot discussiepunt op het eiland is ook de levensstandaard die de Bonairianen straks krijgen. Volgens Abraham zou het eiland voorzieningen ’op Nederlands niveau’ krijgen. „Dat is ons beloofd.” Henk Kamp noemt dat onzin. „Je kunt hier, gezien de inkomens op Bonaire, niet dezelfde uitkeringen en minimumlonen verstrekken als in Nederland. Dat zou gek zijn natuurlijk”, zegt Kamp.

Abraham is bezorgd over de groeiende aantrekkingskracht die het eiland op Nederlanders heeft. „De huizenprijzen stijgen enorm. Bonairianen kunnen straks geen fatsoenlijke woning meer betalen. Dit wordt de tropische achtertuin van Nederland. Ja, Bonaire wordt vast een paradijs. Maar voor wie?”

De PDB van Abraham stond lange tijd aan de zijlijn te roepen. Het tij is onverwacht gekeerd. Eind vorige maand stapte UPB-lid Anthony Nicolaas uit de regering en verklaarde zich onafhankelijk. De man is ongelukkig met het verloop van de staatkundige vernieuwingen. Met zijn steun heeft de PDB de regering tot aftreden kunnen dwingen.

Ramoncito Booi noemt deze situatie ’inherent aan de politiek hier’. „Mij bekruipt een gevoel van verraad. Nicolaas heeft het proces altijd gesteund.” Verder doet hij geen mededelingen.

Afgelopen maandag is de nieuwe regering geïnstalleerd, bestaande uit alleen leden van de Democratische Partij Bonaire. Abraham wil op zo kort mogelijke termijn met staatssecretaris Bijleveld praten over het staatkundige proces. Of de nieuwe regering nog veel kan veranderen aan de gemaakte afspraken, is onduidelijk.

Henk Kamp geeft aan dat het besluit om bij Nederland te horen al genomen is. De voorbereidingen om van Bonaire een ’gemeente’ te maken, gaan gewoon door. Maar de zorgen over de instabiele politieke situatie op Bonaire zijn er wel degelijk. Ook in Den Haag. Tweede Kamerlid Cynthia Ortega-Martijn van de ChristenUnie wil van Ank Bijleveld weten wat de Caribische machtwisseling voor gevolgen kan hebben.

Bonaire koerst in ieder geval af op een nieuw referendum. Daarin moeten de eilandbewoners aangeven of ze achter de gemaakte afspraken met Nederland staan. Curaçao hield vorige maand eenzelfde volksraadpleging, voor of tegen het akkoord voor zelfstandigheid van het eiland. Een nipte meerderheid stemde uiteindelijk vóór het akkoord. De verwachting is dat de verdeeldheid bij de buren net zo groot is. Bonaire is even geen voorbeeld-eiland meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden