Bomenkap als natuurverjonging

Vieze Maas nu vol natuur

Bomenkap als natuurverjonging

Veel bomen en struiken in de uiterwaarden langs Rijn, IJssel, Waal en Maas wordt de komende jaren weggehaald. Volgens Rijkswaterstaat veroorzaken ze een langzame doorstroming. Dat heeft direct invloed op de waterstanden (een stijging van enkele centimeters) en kan bij extreem hoog water gevaar opleveren. Vorig jaar moesten honderden bomen in de Millingerwaard eraan geloven. Vorige maand werd 4 hectare ooibos gerooid op de Ewijkse Plaat, een zandeiland in de Waal.

Hoe zit dat? Jarenlang is energie en geld gestoken in natuurlijke oevers. Zandduinen mochten aangroeien en er ontstond weelderig ooibos van zwarte populieren en wilgen. En dan moet de boel opeens weer plat?

Zo heftig als het klinkt, is het niet, sust Johan Bekhuis van natuurontwikkelingsorganisatie Ark. Er is zelfs een mooi woord voor de kap: cyclische verjonging. Bekhuis: „Eigenlijk gebeurt hier wat de rivieren zelf ook zouden doen als ze niet tandeloos waren gemaakt: op zijn tijd de begroeiing ommaaien.” Maar de rivier heeft zijn kracht verloren. Er is nog maar één hoofdgeul voor de scheepvaart en door stenen dwarsdammen concentreert de stroming zich in het midden van de rivier.

Ark is voor de ontwikkeling van ruige natuur, maar Bekhuis beseft dat dat in Nederland aan marges is gebonden – die van de veiligheid. „De kunst is de grenzen van natuurontwikkeling op te zoeken, zonder dijkbreuken. En door mee te denken met Rijkswaterstaat, krijgen we krediet en kunnen we op andere plekken langs de rivier weer duizenden hectare nieuwe natuur realiseren.”

Bovendien staan de natuurkenners erbij als er gerooid wordt. Bekhuis: „Er wordt wel gewerkt met graafmachines en motorzaag, maar vroeger walsten bulldozers alles plat. Nu worden beverburchten en zeldzaam groen ontzien.”

Rijkswaterstaat ziet inmiddels de voordelen van bredere uiterwaarden en meer natuur; als buffer om in natte winters rivierwater op te vangen, maar ook om dat water te zuiveren. Bij Ewijk worden brede geulen gegraven, dwars door het zandeiland. De tussenliggende bomen en struiken blijven staan. En na het kapwerk kan de zandophoping en ooibosgroei gewoon opnieuw beginnen.

Vieze Maas nu vol natuur

Was de Maas in de jaren tachtig nog een ’open riool’, inmiddels is er aan haar oevers spectaculaire natuur ontstaan. De ecologen Gijs Kurstjens en Bart Peters onderzochten 35 plekken langs het hele stroomgebied, waar de afgelopen vijftien jaar 2500 hectare nieuwe natuur is ontwikkeld. Bijzondere soorten zijn terug: bevers, wilde marjolein, vlinder het bruinblauwtje en zelfs de nachtegaal, die een prominente plaats heeft in het Limburgs volkslied.

De komende drie jaar zal de hoeveelheid nieuwe natuur nog verdrievoudigen. In 1926 zijn alle bochten uit de Maas gehaald, nu wil Rijkswaterstaat de dichtgeslibde geulen weer opengraven. Kurstjens spreekt van een kentering. „De Maas was een gifrivier, alleen al daarom werden overstromingsgebieden afgewezen. Je werd voor gek verklaard als je over natuur begon.” Overstromingen en gifschandalen veranderden die zienswijze. De natuur is economisch van belang. Maastricht, Roermond, Venlo en Den Bosch, eerst van de smerige rivier afgekeerd, beginnen zich op de Maas te richten. Ieder dorp wil een jachthaven en een bloemrijk natuurgebied bij het water.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden