Analyse

Bolsonaro heeft de Brazilianen veel beloofd; wat kan hij waarmaken?

Een aanhanger van Jair Bolsonaro viert diens overwinning. Beeld REUTERS

Jair Bolsonaro is verkozen tot president van Brazilië na een campagne vol keiharde retoriek. Hoeveel daarvan kan hij omzetten in praktische politiek?

De aanstaande president hield zich aan het script, nadat hij zondag te horen kreeg dat hij met 55 procent van de stemmen de Braziliaanse verkiezingen had gewonnen. De politicus die tijdens de verkiezingscampagne nog had voorgesteld om de aanhangers van de concurrerende Arbeiderspartij met een geweer neer te maaien, veranderde in een staatsman die plechtig beloofde dat hij de Braziliaanse grondwet zou verdedigen.

Zijn tegenstanders maken zich echter geen illusies: als Jair Bolsonaro op 1 januari beëdigd wordt, breekt er een periode van intense politieke strijd aan. Bij tegenkandidaat Haddad kon er geen felicitatie vanaf. Hij beloofde stevige oppositie tegen de man die radicale maatregelen heeft beloofd om het land, dat verscheurd wordt door misdaad en een economische crisis, er weer bovenop te helpen.

Wie die maatregelen op een rijtje wil zetten, stuit wel op een probleem. Want Bolsonaro heeft tijdens zijn campagne heel veel beloofd, maar zelden in de vorm van een concreet beleidsvoorstel. En in veel gevallen zei hij bij de ene gelegenheid het een, en bij een volgende het ander.

Misdaad

Wat centraal lijkt te staan in de plannen van Bolsonaro is de strijd tegen de misdaad. In Brazilië worden meer dan 60.000 moorden per jaar gepleegd. Bolsonaro’s belangrijkste oplossing is hard optreden. Niet alleen moet de politie op criminelen kunnen schieten zonder dat daar achteraf lastige vragen over gesteld worden, Bolsonaro wil ook dat gewone burgers een wapen kunnen dragen. Bovendien wil hij dat 16- en 17-jarigen als volwassenen berecht worden.

Op economisch gebied begon Bolsonaro als een rechts-populist die een grote rol voor de staat in de economie ziet weggelegd. Maar hij is opgeschoven in de richting van de vrije markt, mede onder invloed van zijn adviseur en de toekomstige minister van economie, Paulo Guedes. Die is opgeleid aan de Universiteit van Chicago, een broedplaats voor liberale economen, en zijn recepten weerspiegelen zijn opleiding. Om de economie aan te jagen moet Brazilië de staatsuitgaven verminderen, staatsbedrijven privatiseren en de belastingdruk verlagen. 

Het grootste hoofdpijndossier is ongetwijfeld de hervorming van het dure pensioenstelsel: Bolsonaro wil overschakelen naar een soort individueel pensioensparen, maar wat hij er ook over besluit, het zal geen populaire maatregel zijn.

En dan is er nog het milieu. Internationaal werd met afgrijzen gereageerd op Bolsonaro’s voornemen om, in navolging van de Verenigde Staten, uit het klimaatakkoord van Parijs te stappen. Daar lijkt hij van teruggekomen, maar hij wil wel graag het Amazone-oerwoud ontginnen. De rechten van de oorspronkelijke volkeren zijn daarbij een sta-in-de-weg waar hij korte metten mee wil maken.

Coalitie

Zal dat ook allemaal gebeuren? Een president is geen alleenheerser. Om zijn agenda door te zetten moet Bolsonaro een paar hordes nemen. Te beginnen met het Braziliaanse parlement. Al geven veel analisten hem een goede kans om daar een coalitie te smeden waarop hij kan bouwen.

Dat is voor elke Braziliaanse president een uitdaging, want de volksvertegenwoordiging is een mierenhoop van allerlei kleine partijtjes die soms wel in een ideologische hoek te plaatsen zijn, maar vaak een vehikel zijn voor de ambities van individuele politici. Dat laatste is ook een beetje aan de hand met de partij waar Bolsonaro zich bij aansloot, de PSL. Die behaalde eerder deze maand prompt 11 procent van de stemmen bij de parlementsverkiezingen. Dat lijkt weinig, maar voor Braziliaanse begrippen was het een triomf: de partij werd in één klap de grootste. 

Grondwet

Lastiger zal het zijn om de grondwet te omzeilen. Die is in 1988 aangenomen als een reactie op de militaire dictatuur en garandeert zowel individuele Brazilianen als oorspronkelijke volkeren veel sociale rechten, die soms in tegenspraak zijn met wat Bolsonaro wil. Sommige van zijn plannen kunnen dus bij het Hooggerechtshof sneuvelen. Bolsonaro heeft alvast wat inleidende beschietingen gedaan: wat hem betreft kan het Hooggerechtshof wel uitgebreid worden van elf naar 21 rechters. Die tien nieuwe benoemt hij dan uiteraard zelf.

Dat Hooggerechtshof maakt zich dus alvast op voor de strijd. Nadat hij op zondag gestemd had, las opperrechter Jose Dias Toffoli met enig gevoel voor theater een deel van de grondwet voor. “De toekomstige president moet de instituties, de democratie, de rechtsorde, de rechterlijke macht, het congres en de wetgevende macht respecteren”, verklaarde hij.

Lees ook:

Zwarte kiezers in Brazilië voelen zich verwaarloosd door links

Ook veel zwarte kiezers stemmen op de rechts-populistische Jair Bolsonaro, omdat links de bewoners van arme wijken heeft verwaarloosd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden