Bolletje redt uw leven (eventjes)

Hanna Bervoets steekt in haar zesde roman de dolende, digitale mens een hart onder de riem

Hanna Bervoets


Fuzzie


Atlas Contact;


288 blz. euro 19,99


oordeel


Oprecht, wijs en hoopvol maar niet vrij van clichés


Niemand zal ontkennen dat het lezen van goede boeken de levenswijsheid kan bevorderen, maar de manier waarop dat gebeurt verschilt nogal. Zo is het vaak de psychologie van hoofdpersonen die ons inzicht geeft, maar je hebt ook meer filosofische romans die de klus klaren. En wat te denken van romans waarin personages als het ware hopeloos ronddolen, zoals in het werk van Kafka, en die ons toch iets van de condition humaine bijbrengen? Bij ons is Grunberg een uitgesproken 'levenswijze' schrijver, zij het van de cynische soort, en ik denk dat zijn succes vooral voortkomt uit het wereldbeeld dat hij ons voorschotelt. Zelf heb ik me in mijn jongelingsjaren gelaafd aan de romans van Sartre, verbeelder van existentiële kwesties, "maar laten we niet vervallen in existentiële abstracties, we zijn goddomme Sartre niet, laat me je in plaats daarvan iets vertellen." Dat laatste lees ik in Hanna Bervoets' jongste roman, haar zesde: 'Fuzzie'. Ja, de levenswijsheid verpakt Bervoets anders, niet zo uitgesproken wijsgerig, meer in een verhaaltje.


'Fuzzie' is het verhaal van een pluizig bolletje dat de mens enige tijd bijstaat op zijn levenspad. Enige tijd, zeg ik met nadruk, want het bolletje is eindig. Heel iets anders dan de dystopieën van bijvoorbeeld Dave Eggers, waarin moderne uitvindingen als internet en mobieltjes de mensheid naar de ondergang lijken te voeren. Fuzzie is meer een soort kleine knuffel, zij het eentje die ons daadwerkelijk toespreekt. Een vriend (of vriendin), een kameraad van de zachte krachten in het leven. Met een figuurtje als Fuzzie beschouw ik Hanna Bervoets en haar empathische, hoopvolle, behulpzame wereldbeeld als de tegenpool van Arnon Grunberg, die ons vaak de wanhoop en de zinloosheid van het bestaan inpepert.


Fuzzie, ook wel 'bolletje' of 'beessie' genoemd, spreekt velen aan: het net gescheiden stel Maisie en Florence, de dolende Stephan die nauwelijks meer gevoelens koestert voor zijn Angelica, en ook Diek, een oudere man die het van internetdates moet hebben. Allemaal mensen met moeizame relaties, lijkt het, die wel een steuntje kunnen gebruiken.


Fuzzie helpt die mensen door tegen hen te praten. In zekere zin fungeert het pluizige geval als een soort moderne psychiater. Een greep uit de wijsheden: "Schaamte [is] het resultaat van inleving, het vermogen jezelf te bezien door andermans ogen." "Iedereen is weleens wrakhout; elk van jullie dobbert op een zekere moment in een grote, klotsende oceaan." Of: "Zo is volwassen worden niet zozeer de hoop opgeven als wel wat illusie loslaten; je neerleggen bij de discrepantie tussen wat je zou willen hebben, tussen wie je bent en zou willen zijn." En: "Jaloezie is de angst dat anderen zien wat jij ziet."


Allemaal handzame, mooi geformuleerde wisecracks waarmee Bervoets haar lezers een hart onder de riem lijkt te willen steken: het leven is een heel gedoe, maar we zijn allemaal mensen met zwakheden maar ook met een ziel; wie goed nadenkt en voelt komt er wel. Een blijde boodschap voor de dolende mens van deze tijd.


Bervoets' wijsheden vormen als het ware de ruggegraat van 'Fuzzie', waaromheen zich de diverse geschiedenissen afspelen: Florence die met moeite Maisie probeert te vergeten, Maisie op zoek naar iets nieuws, Diek met z'n rare afspraakjes, Stephan die zijn draai niet kan vinden. Maar het verhaal is Bervoets' kracht niet, het gaat er vooral om wat ze ons duidelijk wil maken. Ze is een geëngageerd schrijver, niet zozeer maatschappelijk als wel existentieel betrokken, en Fuzzie is haar profeet.


Ook ik liet me geregeld meeslepen door de slimme welbespraaktheid van Fuzzie. Tegelijkertijd kwamen Fuzzie's (Bervoets') wijsheden me soms voor als hapklare brokken; dat is kennelijk de consequentie als je geen Sartre wilt zijn. Ik proef er ook de (voormalige) columniste in, met haar voorkeur voor de zachte, wie weet vrouwelijke krachten in het leven.


Bervoets' gestage stroom van wijsheid gaat op den duur ook enigszins vermoeien, en attendeert je erop dat zo'n Fuzzie helemaal niet bestaat. Het is een utopie dat iets of iemand je zo bijstaat in het leven; zelfs je innerlijke stem (die Fuzzie verbeeldt) stagneert geregeld. Maar goed, 'Fuzzie' is dan ook geen realistische roman maar een hedendaags sprookje met een duidelijke boodschap.


Tegen het einde vertelt Fuzzie aan Maisie een symbolisch verhaaltje: "Ik zag ooit een man fietsen. De man had een kussentje onder zijn snelbinders gebonden en toen ik dat kussentje zag dacht ik: wat een geluksvogel. Dit is een man die anderen meeneemt, dit is een man die vertrouwd wordt, die, ook wanneer er niemand achterop zit, rondfietst in de wetenschap dat er anderen zijn die graag hun armen om zijn middel slaan wanneer hij een hoge brug op gaat. Ik werd er overdreven vrolijk van. Vrolijk om de man en om zijn passagiers, vrolijk om de bruggen, vrolijk om dat kleine, zachte kussentje. Maar toen de man mij voorbijreed en ik nog eens goed keek, zag ik dat het kussentje geen kussentje was maar een gestoffeerde laptoptas."


Zo is het: de wereld is niet zacht maar zakelijk, het is aan ons hem te verzachten of, zoals dichter Roland Holst zegt: "Laten wij zacht zijn voor elkander, kind." Dat is Bervoets' boodschap van liefde, goedbedoeld en oprecht, maar niet altijd vrij van schoonklinkende clichés.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden