Bokser Sjaron deelt uit

Voor het eerst in de geschiedenis heeft een Amerikaanse president formeel erkend dat Israël geannexeerde delen van de Westelijke Jordaanoever mag houden. Wat drijft Bush? Misschien is de verklaring wel simpel: Bush en Sjaron zijn het in veel zaken gewoon eens.

In het diplomatieke jargon heet het de koffertruc. President Anwar Sadat van Egypte paste hem 25 jaar geleden in Camp David toe, toen hij de muggenzifterij beu was van de Israëlische premier Begin. Sadat gaf zijn adjudant opdracht de koffers te pakken en ze buiten te zetten om duidelijk te maken dat hij terug naar huis zou vliegen -

dan maar zonder akkoord. President Carter moest Sadat lijfelijk tegenhouden. Uiteindelijk rolde er het historische vredesakkoord tussen Israël en Egypte uit.

Sindsdien is de koffertruc in velerlei vormen toegepast. Zo stond de Palestijnse leider Arafat tien jaar geleden stampvoetend bij de ondertekening van de interim-akkoorden. Hij had willen opstappen. De Egyptische president Moebarak, gastheer, zette hem onder druk, zou hem achter de coulissen zelfs voor hond hebben uitgescholden. Arafat tekende.

Een paar jaar later was het de beurt van de Israëlische premier Netanjahoe om tijdens overleg met de Palestijnen de koffers buiten te zetten. De Amerikaanse minister Madeleine Albright struikelde erover, maar deed of ze ze niet zag. Het overleg mondde uit in een akkoord.

De Israëlische premier Sjaron besloot maandagnacht de vliegtuigvariant toe te passen. Het toestel dat hem naar de VS moest brengen stond gereed. In Washington was weken onderhandeld over de formuleringen waarin Bush zijn steun zou gieten voor Sjarons plan tot eenzijdige terugtrekking uit de Gazastrook én het behoud van de Israëlische bevolkingscentra op de Westoever.

Maandag bleek dat de VS enkele punten wilden afzwakken. President Moebarak van Egypte was net bij Bush langs en waarschuwde voor de te eenzijdig pro-Israëlische stellingname. De Britse premier Tony Blair, de EU, VN-baas Kofi Annan -allen trokken aan de bel. En binnen de Amerikaanse regering verzetten ook minister Colin Powell en sommigen van Bush' eigen adviseurs zich tegen de overeengekomen tekst. De VS zouden hun rol als bemiddelaar op het spel zetten en het zou de positie van de VS in het Midden-Oosten en met name Irak nog verder schaden.

Sjaron sloeg terug en dreigde zijn reis af te zeggen. Drie uur later dan gepland steeg het vliegtuig alsnog op. Sjaron had gewonnen, tot hij landde en opnieuw bleek dat er nog aan de formules werd gesleuteld. De Amerikaneneisten van Israël een duidelijk schema voor de terugtrekking uit de Gazastrook en een tijdschema voor de ontmanteling van illegale buitenposten.

Sjaron gaf toe en kreeg waar hij voor gekomen was: een warme omarming van zijn terugtrekkingsplan en veel presidentiële liefde, die hem thuis moet helpen zijn plannen uit te voeren.

Woensdagavond, meteen na het gesprek met Bush en de gezamenlijke persconferentie in het Witte Huis, belde de Israëlische premier met zijn ministers. ,,We hebben garanties gekregendie we nog nooit van Amerikanen hebben gekregen & (null);, verkondigde hij. Voor het eerst in de geschiedenis had een Amerikaanse president formeel erkend dat Israël in een uiteindelijk vredesakkoord delen van de Westelijke Jordaanoever zou houden; Bush verwierp ook openlijk het recht van miljoenen Palestijnse vluchtelingen om naar hun land in Israël terug te keren.

En dat alles in ruil voor iets waar de meeste Israëliërs toch al vanaf willen: de nederzettingen in de Gazastrook en een handjevol geïsoleerde nederzettingen op de Westoever.

Alle internationale druk ten spijt moet ook voor Bush het thuisfront, met name de komende verkiezingen, de doorslag hebben gegeven. Zijn warme relatie met Israël zal de conservatieve christelijke stemmers zeker aanspreken. De zogeheten Joodse stem is een ingewikkelder verhaal, omdat die traditioneel in overgrote meerderheid naar de Democraten gaat. Maar tegelijkertijd zijn Joodse stemmen geconcentreerd in een paar belangrijke staten. Bijvoorbeeld in Florida, waar elke stem telt. Enkele gezaghebbende Joodse organisaties zijn bovendien wél Republikeins getint. Hun steun is van belang in de verkiezingscampagnes.

Het was dan ook geen toeval dat Sjaron zijn gastheer bedankte door een uitnodiging voor een ontmoeting met de Democratische presidentskandidaat John Kerry vriendelijk af te slaan. 'Te druk', zei Sjaron.

Druk was het programma eigenlijk niet, Sjaron vliegt gewoon zo snel mogelijk terug naar Jeruzalem. Die stad is de afgelopen dagen al volgeplakt met grote posters. De tekst luidt: 'Sjaron we houden van je, maar we stemmen tegen terugtrekking uit Gaza'. Sjaron heeft nu twee weken de tijd om zijn Likoed-achterban te overtuigen. Die stemt op 2 mei in een referendum over het terugtrekkingsplan, dat inmiddels verpakt is in een glinsterend cadeaupapier met Amerikaanse vlaggetjes. Volgens eerste peilingen is er nu een meerderheid voor Sjarons plannen.

Bush heeft Sjaron willen helpen om het terugtrekkingsplan te verkopen. Maar misschien is er nog een veel simpeler uitleg voor de warme verstandhouding tussen beide heren: ze zijn het in bepaalde zaken gewoon eens.

Bush heeft van het begin af aan gedeweigerd Jasser Arafat te ontmoeten. Net als Sjaron ziet Bush in de Palestijnse leider een obstakel voor de vrede, een terroristenleider. En sinds die fatale 11de september bekijkt Bush junior de wereld via dat ene allesbepalende prisma van de strijd tegen terreur.

Dertien jaar nadat Bush senior de Palestijnen aan de onderhandelingstafel noodde in Madrid, houdt Bush junior ze buiten de deur. Zoals hij zelf woensdag zei: ,,Tot er een Palestijns leiderschap opstaat dat bereid is de terreur te bestrijden & (null);.

Toen hem woensdagavond werd gevraagd of hij de nederzettingen niet als een obstakel voor de vrede ziet, antwoordde de Amerikaanse president: ,,Het probleem is dat er terroristen zijn die mensen doden om het proces tegen te houden. & (null); Sjaron had het zo gezegd kunnen hebben.

Want meer nog dan de inhoud, lijkt de essentie van alle plannen, dat er geen Palestijn aan te pas is gekomen. De Palestijnse premier Aboe Ala, die gisteren al dreigde er de brui aan te geven, vergeleek het niet zomaar met de Balfourdeclaratie uit 1917. Toen beloofde de Britse minister van buitenlandse zaken Balfour in een schrijven aan Lord Rothschild 'de oprichting van een nationaal tehuis voor het Joodse volk in Palestina' - over de hoofden van de bestaande bewoners heen. Rothschild was indertijd de voorzitter van de zionistische wereldfederatie. De vergelijking gaat in tal van opzichten mank, behalve op dat ene voor de Palestijnen zo vernederende punt: ook toen stonden de Palestijnen buitenspel.

Groter nog dan de woede, was gisteren de verwarring in Palestijnse kring. Binnen de kleine minderheid van intellectuelen - de zogeheten Ramalla-intellectuelen - die al langer pleiten voor het staken van de strijd, klonk opnieuw de roep de gelegenheid aan te grijpen en naar de onderhandelingstafel terug te keren. Maar veel luider klonk de oproep tot méér verzet en nieuwe aanslagen.

De Palestijnse ontreddering over het Amerikaans-Israëlische één-tweetje komt Sjaron goed van pas. Hij is er zelfs mee in zijn nopjes. ,,Zij begrijpen de betekenis van de woorden van Bush beter dan vele Israëliërs”, stelde Sjaron in een ontmoeting met de Israëlische media. Hij vervolgde: ,,Ik heb gezegd dat we ze een knock-out zouden uitdelen. Dat hebben we gedaan. & (null); Toch valt er in een grondige tekstanalyse nog best wat af te dingen op de uitgesproken pro-Israël-houding van de Amerikaanse president. Ook de Israëlische analisten gingen gisteren niet voorbij aan de fijne nuances in de woorden van Bush, die uiteindelijk een heel ander traject voor ogen heeft dan Sjaron.

Bush houdt nog altijd vast aan het internationale vredesplan voor het Midden-Oosten, de zogeheten routekaart. Sjaron bewijst er slechts lippendienst aan. Bush heeft het over een levensvatbare Palestijnse staat. Sjaron wil hooguit vijftig procent van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook opgeven. Bush wil de partijen uiteindelijk (zonder Arafat) terug aan de onderhandelingstafel. Sjaron wil eenzijdig een regeling opleggen. In een duurzame oplossing gelooft hij niet.

Wie de woorden van Bush onder de loep houdt, ziet dat hij in feite niet veel afwijkt van teksten zoals die ook al vier jaar geleden in Camp David en later in Taba op tafel lagen. Het grootste verschil met toen is wat Bush niet gezegd heeft en de totale afwezigheid van een Palestijnse kant. In de zogeheten Clinton-voorstelllen van toen, hoefde Israël ook niet terug te keren naar de grenzen van 1967. Alleen stond er een landruil van Israëlisch gebied met de Palestijnen tegenover. Dat laatste komt niet in de tekst van Bush voor, maar is ook niet uitgesloten. En wie echt wil zeuren, kan zelfs terug naar 1969, twee jaar na de Israëlische bezetting van Gaza en de Westoever. Toen al ging de Amerikaanse regering in het zogeheten Rogersplan akkoord met 'niet-substantiële grenscorrecties'.

Ook Bush' uitspraken over het Palestijnse recht op terugkeer zijn minder revolutionair dan ze lijken. In de Clinton-voorstellen wordt al gesproken van een terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen naar de nieuw op te richten Palestijnse staat. Alleen werd er toen aan toegevoegd dat een klein aantal Palestijnen in het kader van de familiehereniging naar Israël zou kunnen terugkeren.

Het is een element dat bij eventuele onderhandelingen altijd weer kan opduiken. Bush heeft het niet uitgesloten. Hij weigerde zelfs de Israëlische formule te hanteren dat de Palestijnen níet naar Israël terugkeren, maar zei heel voorzichtig dat de Palestijnse vluchtelingen hun plaats moeten vinden in de Palestijnse staat 'eerden dan' in Israël.

En misschien moet Sjaron ook rekening houden met de Amerikaanse visie dat de Israëlische terugtrekking uit Gaza een eerste stap is. Bush betoonde namelijk woensdagavond nog altijd trouw aan de resoluties van de Veiligheidsraad, die voorzien in een Israëlische terugtrekking.

Wat zal er over een jaar nog over zijn van de 'knock-out' die de bokser Sjaron deze week heeft uitgedeeld? Een Palestijnse hoofdredacteur merkte onlangs op - nog voor de top in Washington - dat Sjaron zo vaak als hij wil de overwinning kan uitroepen. ,,Het moment dat Israël uit Gaza wegtrekt, zullen wij Palestijnen dat als een overwinning vieren. & (null);

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden