'Boetroes-Ghali fungeert als kop van Jut'

AMSTERDAM - Je moet wel gek zijn om deze functie te ambiëren, schijnt Boetroes Boetroes-Ghali te hebben gezegd toen hij, begin 1992, net secretaris-generaal van de Verenigde Naties was. De Egyptenaar hield toen ook nog stug vol dat één ambtstermijn meer dan genoeg was.

Inmiddels is hij, in ieder geval wat betreft het laatste, van gedachten veranderd. Verbeten vecht de diplomaat, die volgende maand 74 wordt, voor zijn herverkiezing. Zijn belangrijkste argument: continuïteit. De crisis waarin de volkerenorganisatie momenteel verkeert, zo zei hij onlangs in een interview met de Britse krant The Independent, hangt niet samen met een persoon. “De crisis heeft meer te maken met het feit dat we in een overgangsperiode verkeren, dan met het gezicht van de secretaris-generaal.”

Bob Dole, de Republikeinse presidentskandidaat, is het daarmee volstrekt oneens. En Bill Clinton van de weeromstuit ook. Een paar maanden geleden al sprak de Amerikaanse president zijn veto uit over een eventuele herbenoeming van Boetroes-Ghali.

“Clinton moest wel”, zegt Dick Leurdijk, VN-deskundige bij het Haagse Instituut Clingendael, “de kans was groot dat de Republikeinen van de herbenoeming van Boetroes-Ghali anders een verkiezingsitem hadden gemaakt.”

Voor de Republikeinen is Boetroes-Ghali synoniem voor alles wat er mis is met de VN. De volkerenorganisatie is in hun ogen een geldverslindend, inefficiënt orgaan, waaraan de VS ook nog eens veel te veel moeten bijdragen.

Officieel bedraagt de Amerikaanse 'contributie' 25 procent van de normale begroting. In de praktijk is het inmiddels al stukken minder, want de VS zijn de grootste wanbetaler binnen de VN. Verschillende lidstaten staan voor in totaal 2,9 miljard dollar bij de organisatie in het krijt. Meer dan de helft daarvan kan op het conto van de VS worden geschreven. Het betekent dat de VN nagenoeg failliet zijn.

“Als het gaat om de financiële problemen van de VN, hebben de VS nogal wat boter op hun hoofd”, concludeert Leurdijk, die daaraan toevoegt dat het paradoxale is dat juist Boetroes-Ghali er, veel meer dan zijn voorgangers - de klachten dat de VN geld verspillen, zijn immers al zo'n twintig jaar oud -, in is geslaagd iets te doen aan de topzware structuur van de VN.

Hoe lastig dat is bleek echter weer enige weken geleden, toen de zogeheten Groep van 77 (een samenwerkingsverband van ontwikkelingslanden) dwars ging liggen toen Boetroes-Ghali 37 werknemers wilde ontslaan. Voor de critici van de huidige secretaris-generaal was dat het zoveelste bewijs dat nieuw bloed hoog nodig is.

Volgens Leurdijk ligt het echter niet zo simpel. Achter de discussie over wie wat moet betalen gaat een ander, veel wezenlijker meningsverschil schuil. “Wat kunnen en moeten de VN, wat kan en mag de secretaris-generaal?” Daarover lopen de meningen sterk uiteen, tussen landen, binnen landen, zelfs in de Amerikaanse Republikeinse Partij. Voor het uiterst rechtse deel van de partij hoeven de VN überhaupt niet. In die kringen roept de organisatie associaties op met een 'wereldregering' en wordt gesuggereerd dat ze de soevereiniteit van de VS wil ondermijnen.

Elders wordt juist weer geklaagd over het gebrek aan daadkracht van de VN. Zoals destijds in Somalië, toen voor het oog van de camera een aantal Amerikaanse soldaten door de straten van Mogadishu werd gesleurd. Leurdijk: “De VN is wat de lidstaten er van maken. En zolang er geen overeenstemming is over middelen en over verantwoordelijkheden van de VN, fungeert de secretaris-generaal als kop van Jut.”

Wie zich de komende jaren daarvoor mag lenen is onduidelijk. Boetroes-Ghali kan weliswaar rekenen op de steun van in ieder geval drie permanente leden van de Veiligheidsraad (Frankrijk, Rusland en China), maar bij een 'nee' van de VS houdt alles op. Madeleine Allbright, de Amerikaanse gezant bij de VN, maakte half september duidelijk dat Boetroes-Ghali nergens op hoeft te rekenen. Zelfs het eerdere 'compromis-voorstel' van minister van buitenlandse zaken Warren Christopher om de secretaris-generaal nog één jaar te laten zitten is van tafel. Of de Amerikanen een alternatief hebben, is onduidelijk.

China heeft laten weten dat als de herverkiezing van Boetroes-Ghali geen haalbare zaak blijkt, het dan een andere kandidaat uit een ontwikkelingsland wil, bij voorkeur uit Afrika. Daarmee vallen bijna alle vrouwen af die als eventuele kanshebbers worden gezien, zoals de Ierse president Mary Robinson, de Noorse premier Gro Harlem Brundtland en de Hoge Commissaris voor Vluchtelingen van de VN, de Japanse Sadako Ogata. Alleen Leticia Ramos Shahani, zus van de Filippijnse president Fidel Ramos, blijft dan over. Vaker genoemd worden Kofi Annan, VN-ondersecretaris-generaal voor peace-keeping, en Salim Salim, voorzitter van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid.

Duidelijk is dat er tot 5 november, de dag van de Amerikaanse verkiezingen, geen besluiten zullen worden genomen. Leurdijk durft geen voorspelling te doen over wie er daarna uit de bus zal komen. “Het is een onvoorspelbaar proces met onduidelijke regels. Er is immers geen bureau waar kandidaten zich kunnen melden voor een sollicitatiegesprek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden