Opinie

Boete voor illegalen is de wereld op zijn kop

Beeld ANP

Juist de mensenhandelaren, tussenpersonen en malafide werkgevers profiteren van het strafbaar stellen van illegaliteit.

Als minister Leers zijn zin krijgt, stemt de Eerste Kamer vandaag in met een ernstige verzwakking van de positie van slachtoffers van uitbuiting. Wie straks illegaal in Nederland verblijft kan rekenen op een boete van 3800 euro of zes maanden cel. Voor mensenhandelaren een kolfje naar hun hand.

Organisaties met dagelijkse aandacht voor uitbuiting en mensenhandel bezien de komst van de strafbaarstelling met zorg. Zo zal angst voor arrestatie en detentie die slachtoffers van uitbuiting nu al vaak weerhoudt om naar politie of hulpverlening te stappen, alleen maar toenemen. Want met naar buiten treden riskeren zij nog meer dan nu een forse boete of een celstraf.

Opvallend in het debat hierover is dat Kamerleden strafbaarstelling mede lijken te steunen uit zorg om slachtoffers van uitbuiting en mensenhandel.

In de woorden van CDA-Kamerlid Knops: 'Het (illegaal verblijf) is ook niet goed voor de mensen zelf, omdat zij het risico lopen te worden uitgebuit, slachtoffer te worden van mensenhandel, in de prostitutie terecht te komen, enzovoorts (..)'.

VVD-Kamerlid Cora van Nieuwenhuizen-Wijbenga vulde dit als volgt in: 'Ik noem het risico op het in aanraking komen met criminaliteit, op uitbuiting door malafide uitzendbureaus en op het in handen vallen van mensensmokkelaars of types die mensen tot prostitutie dwingen. Al die gevaren zijn levensgroot aanwezig. Dat sterkt ons erin dat we iets moeten doen aan illegaliteit'.

De wereld op zijn kop. Want het zijn juist mensenhandelaren, tussenpersonen en malafide werkgevers die profiteren van strafbaarstelling. Zij zullen hun slachtoffers nog meer onder druk kunnen zetten, omdat die uit angst contacten met de 'buitenwereld' zullen vermijden. De maatregel ondermijnt de weerbaarheid van irreguliere migranten verder, bevordert hun isolement en afhankelijkheid van profiteurs.

Dit creeërt een veld van 'dagelijkse' uitbuiting­­: lage lonen, lange werkdagen, geen vakantie of vrije dagen, geen aandacht voor gezondheid of veiligheid op de arbeidsplek, geen ziektekosten, ziektegeld of reiskosten.

In 2005 wees toenmalig minister voor vreemdelingenzaken en integratie a.i. Donner mede hierom strafbaarstelling van illegaal verblijf af. 'Het zal leiden tot een verdere marginalisering van de illegale vreemdeling en daardoor mogelijk verdere criminalisering. (..) Bovendien is het aannemelijk dat het zal leiden tot een toename van andere strafbare feiten zoals identiteitsfraude en mensensmokkel.'

Wat is er nu dan anders? De minister is in de Kamer terecht gevraagd naar de verwachte effectiviteit van het beleid. Is hier onderzoek naar geweest? Nee, stelt de minister, het beleid moet immers nog uitgevoerd. Wel veronderstelt hij: 'Het moet pijn doen, want anders heeft het instrument geen enkele waarde.'

De redenering is dus dat door de afschrikkende­­ werking er geen migranten­­ zonder papieren meer zullen zijn. Dan kunnen ze ook geen slachtoffer meer zijn.

Deze redenering mag én kan natuurlijk geen motivatie zijn voor de strafbaarstelling. Twee weken geleden zei de vice-Hoge Commissaris voor Mensenrechten van de VN, Kyung-Wha Kang, dat er geen empirisch bewijs is dat detentie irreguliere migratie afschrikt. Dit ondanks de grote bedragen die staten steken in het in stand houden van een infrastructuur daartoe. Ze deed een oproep aan staten, in Europa en daarbuiten, om irreguliere binnenkomst of verblijf niet te onderwerpen aan strafrechtelijke sancties.

Daarnaast merkte ze op dat het beleid rond irreguliere migratie nog al eens is gebaseerd op onnauwkeurige veronderstellingen, op een houding van intolerantie en stigmatisering. Ze wil dat de discussie hierover met betere bewijzen en met meer respect voor de normen wordt gevoerd.

We sluiten ons daar graag bij aan. Wanneer in de Kamer wordt aangevoerd dat uitbuiting en mensenhandel tegengegaan kunnen worden met strafbaarstelling van de potentiële slachtoffers, dan is dat strijdig met zowel feiten als normen. In termen van de Raad van State: om uitbuiting tegen te gaan is dit beleid niet doeltreffend, afschrikkend of evenredig. Het is nog niet te laat voor heroverweging van de maatregel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden