Reportage

Boeren in China zijn nog niet klaar voor het stadsleven

Een bergdorpje in het arme gedeelte van de provincie Guizhou. Beeld Getty Images

Ook de laatste arme Chinezen moeten delen in de welvaart, vindt Peking. De centrale overheid helpt de provincie Guizhou daarbij. Slot van een tweeluik: gedwongen verhuizen.

In Qiangdaodong, een mooi gelegen bergdorp in het westen van de Chinese provincie Guizhou, wordt het leven steeds beter. Er is elektriciteit, stromend water, en sinds enkele jaren eten de dorpelingen dagelijks gekochte witte rijst in plaats van zelfverbouwde mais.

Maar het dorp, gelegen in een van China's armste gebieden, heeft nog altijd geen weg. Reden voor de overheid om de inwoners naar een dichtbij gelegen stad te verhuizen, als deel van een campagne om voor 2020 China's ergste armoede uit te bannen.

Volgens president Xi Jinping is het uitroeien van armoede op het platteland China's grootste obstakel op weg naar een 'relatief welvarende samenleving', het einddoel dat de Communistische Partij zich aan de start van de economische hervormingen eind jaren zeventig stelde. Sinds die tijd werkten zo'n 700 miljoen mensen zich boven de armoedegrens uit, goed voor driekwart van de wereldwijde armoede-afname sinds 1980.

Voor de overgebleven 60 miljoen mensen onder de armoedegrens zijn op maat gemaakte oplossingen nodig. 'Met de precisie van borduurwerk', zo luidt het motto. Vrijwillige verplaatsing naar de stad, waar de betere infrastructuur boeren moet helpen een nieuw leven op te bouwen, is een centraal onderdeel van de plannen. In Guizhou, met zo'n 5 miljoen de provincie met de meeste armen, moeten dit jaar 750.000 mensen worden verplaatst. 7600 dorpjes worden in hun geheel opgedoekt.

Tekst loopt door onder kaart.

Beeld Trouw

Kippen of varkens

Toch is het afgelegen Qiangdaodong niet verlaten. Sinds het beleid een jaar geleden door lokale ambtenaren werd aangekondigd, verhuisden sommigen naar de door de overheid gebouwde splinternieuwe appartementen in de stad. Anderen deden er langer over om de eigen bijdrage - die tijdens het jaar omhoog sprong van zo'n 200 naar 350 euro per persoon - bij elkaar te schrapen. Weer anderen twijfelen, nu sommige dorpelingen terug de berg opkomen, onder andere vanwege problemen met de wateraanvoer in de nieuwe behuizing.

"Wij zijn een maand gebleven", vertelt Zou Xingqun (53). Zou, die met haar versierde haarband en armbandjes opvalt tussen haar eenvoudig geklede dorpsgenoten, had geld voor de verhuizing.

Maar eenmaal in de stad kon ze niet wennen aan een bestaan waar alle levensbehoeften gekocht moesten worden, in plaats van ze zelf te verbouwen. "We hebben al betaald dus het is wel zonde. Maar we kunnen niet van de wind leven."

Voor elk verplaatst huishouden belooft de overheid tenminste één baan te regelen, maar daar heeft men in Qiangdaodong niets over gehoord. "Op televisie zeiden ze dat mensen leningen konden krijgen om kippen of varkens te houden", zegt Zou. "Maar voor ons werd niets geregeld." Ze zegt dat ze niet was teruggekomen als ze een stabiele bron van inkomen had kunnen vinden.

Problemen rond de sprong van platteland naar stad komen veel voor bij deze methode van armoedebestrijding, legt Mark Wang uit, een onderzoeker van China's ruimtelijke ontwikkeling aan de Universiteit van Melbourne. De Chinese overheid combineert het aanpakken van armoede met de verstedelijking, die economische groei voor het land moet genereren.

Maar, aldus Wang, boeren zijn vaak niet klaar voor het stadsleven. "Uit mijn onderzoek blijkt dat veel boeren willen verhuizen als ze zelf kunnen beslissen waarheen. 70 procent van hen blijft graag in de buurt van hun dorp."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

In de nieuwbouwwijk van Zhuzang komen veel dorpsbewoners terecht. Beeld Tabitha Speelman

Nieuwbouwwijk

Dat het vaak anders loopt, is zichtbaar in de witgeschilderde nieuwbouwwijk in het stadje Zhuzang. Hier komen verhuisde bewoners uit Qiangdaodong terecht. Veel staat er leeg en de veelal ouderen en kinderen die hier wel wonen hebben moeite om rond te komen.

Inwoner Yang Shengguang wacht het volgende plantseizoen af om weer terug naar zijn akkers te gaan. In zijn vrijwel lege, nieuwe huis herinnert alleen een klein altaar aan zijn voorouders en aan de plek die hij enkele maanden eerder achterliet. Zelf een ervaren bouwvakker, wijst hij de gaten in de muren aan. 'Broddelwerk', dat hem doet afvragen hoe de lokale overheid omgaat met de fondsen voor armoedebestrijding.

Volgens Wang is dat de grote test voor de komende fase in China's zelfverklaarde oorlog tegen armoede, die de groeiende kloof tussen rijk en arm in het land moet verkleinen en waar dit jaar een recordbedrag van meer dan 100 miljard yuan (143 miljard euro) heen gaat.

Lokale ambtenaren moeten worden afgerekend op hoe mensen als Zou en Yang het doen in de stad. Wang: "In plaats van het ene jaar mensen boven de armoedegrens te tillen en ze het jaar erop weer te vergeten."

China's volksverhuizingen

China is een wereldleider als het gaat om het grootschalig verhuizen van haar inwoners. Sinds het oprichten van de Volksrepubliek in 1949 maakten zo'n 80 miljoen mensen plaats voor infrastructuur, nieuwbouw en milieubeschermingsprojecten.

Vanaf de jaren tachtig worden al dan niet vrijwillige verhuizingen ook ingezet als armoedebestrijdingsmaatregel: inwoners uit arme gebieden worden overgeplaatst naar een modernere omgeving.

Gedwongen verhuizingen, zoals de 1,4 miljoen verplaatsingen voor de enorme Drieklovendam, trekken de meeste aandacht. Maar veel andere projecten vallen in een grijs gebied. Meer dan met dwang kampen inwoners dan vaak met een gebrek aan alternatieven om hun levensomstandigheden te verbeteren.

Lees ook deel 1 van dit tweeluik: Rijke Chinezen besteden vakantiegeld in arme regio's

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden