Boer Kikkert op Texel: natuurboer of hobbyboer

,,Ik denk dat ik maar koeien in de wei gooi en weer ga boeren zoals hier op Texel gebruikelijk is.'' Mismoedig schudt natuurboer Kees Kikkert van de hoeve De Kroontjes aan de Watermolenweg in Den Hoorn het hoofd. ,,Mijn product is natuur. Daarvoor krijg ik een vergoeding van het ministerie. Nu stuurt de gemeente Texel de ambtenaren op mijn dak voor de onroerendezaakbelasting, omdat ik een hobbyboer zou zijn. Waar doe ik het allemaal voor?''

Kikkert overweegt weer gangbaar te gaan boeren en dreigt zijn weiden te gaan draineren en er weer bloembollen te gaan telen of er rundvee te laten grazen. Hij boert in het Hoornder Nieuwland op weidegrond dat grenst aan 't Stoar, samen met De Petten vogelreservaat van Natuurmonumenten. Ooit was het bollengrond, nu is het een bloemrijke weide van reukgras en hopklaver, boterbloemen, zuring, madeliefjes, orchideeën en nog een enkele pinksterbloem.

Het is een bijzonder weidegebied. Er liggen plassen in het grasland, die gevoed worden door regenwater en zoute kwel. In het brakke water zijn de zeepieren even talrijk als in het wad. Bij een duiker leven zeeanemoontjes en Kikkert heeft voor eigen consumptie manden met oesters in het water neergelaten.

Op de slikkige randen van de plasjes komen zeekraal, schorrenkruid en zeeaster massaal op. Lamsoor en zeeweegbree hebben zich er sinds vorig jaar gevestigd en de roze bloemenbolletjes van het Engels gras wiegelen er op lange stengels in de altijd aanwezige wind.

Onbemest hooiland

Op de 24 hectare, waarover de gemeente onroerendezaakbelasting wil heffen, streeft Kikkert naar de flora van de vroegere onbemeste hooilanden en de bijbehorende vogelwereld. Daarvoor laat hij het gras eenmaal in het jaar maaien en wijst hij drainage en bemesting af. De rotganzen (de laatste vertrekken dezer dagen naar hun broedgebieden in Noord-Siberië) mogen er rustig grazen.

Als resultaat van het verschralende beheer is de hier heel laag blijvende grote ratelaar plaatselijk zo talrijk dat hij het gras overheerst. Ratelaar is een halfparasiet, die ondergronds van graswortels de sappen aftapt. De zeldzame rode ogentroost, familie van de ratelaar, groeit bij een damhek naar 't Stoar. Een andere ogentroost, de stijve, spikkelt met zijn witte bloempjes een minder zilt weiland.

Er verschijnen steeds meer scherpe boterbloemen, veldzuring, rode klaver en smalle weegbree - in tegenstelling tot de grote weegbree een graslandplant - in de plaats van stikstofminnaars zoals akkerdistels, kruipende boterbloemen en harige wilgenroosjes, die aanvankelijk het aan zichzelf overgelaten bollenland koloniseerden.

Orchideeën

Je moet er goed naar zoeken, maar vind je eenmaal de addertong, een varentje met twee blaadjes, dan blijkt het zilte grasland er vol mee te staan. Kikkerts paradepaardjes zijn de orchideeën, die zich hier na vele jaren verschralend beheer thuis beginnen te voelen. Dichtbij de grens met 't Stoar staat het vol gevlekte orchissen, die net in bloei komen. Dichter bij de boerderij is een heel veldje brede orchissen, met donkerviolette bloemtrossen, die net boven het gras uit komen.

Een tureluur baltst bij De Petten, waar kokmeeuwen krakelen. Een velduil wiekt over de weiden, zwerft weg naar het Molwerk en passeert het Licht van Troost aan de Mok. ,,Die jaagt voornamelijk op noordse woelmuizen'', zegt Kikkert. ,,Het land zit er vol mee. Ze zijn het hoofdvoedsel van de ransuilen, die achter het huis een nest met vier jongen hebben.''

Hij wijst mij de oppervlakkige gangen in het gras en holletjes in grasbulten. Tweemaal zie ik een bijna zwart muisje zijn hol in schieten.

Beschermde woelmuis

De noordse woelmuis is in het natuurbeheer even belangrijk als de orchideeën. Hij wordt verdrongen door de veldmuis en bedreigd door ontwatering van zijn leefgebieden. Onlangs bleek hij verdwenen uit Noordwest-Overijssel. Nu komt hij alleen nog voor op Texel, in het Friese merengebied en op schaarse plekken in het westelijke veenweidegebied en de delta. De Nederlandse populatie vormt een aparte ondersoort, waarvoor Nederland op grond van de Conventie van Bern een internationale verantwoordelijkheid heeft. Daarom is de noordse woelmuis nu wettelijk beschermd.

In de verte rennen hazen speels achter elkaar aan. Op een weidepaal staat een grutto te krijten, andere achtervolgen elkaar hoog in de lucht, luid hun naam roepend. Het wordt uitkijken waar we de voet zetten. Kokmeeuwen hebben hun nesten duidelijk afgebakend met strootjes en soms in zeggepollen gebouwd. De legsels van een enkel scholeksterpaar en van de kluten, die zenuwachtig roepend om ons heen vliegen en op afstand doen of ze gewond zijn om ons weg te lokken, zijn beter gecamoufleerd.

Niet volwaardig

Kikkert heeft een beheersovereenkomst met de Dienst Landelijke Gebieden van het ministerie van landbouw, natuurbeheer en visserij. Deze dienst vergoedt inkomsten die agrariërs derven door natuurvijandige agrarische handelingen na te laten. Van productieland wordt geen onroerendezaakbelasting geheven. Omdat Kikkert het land niet op de traditionele manier bewerkt, wordt hij door de gemeente niet als volwaardige agrariër gezien. Texel heft als enige gemeente in Nederland OZB over agrarische natuurgrond.

,,Vergeleken met andere gemeenten is de OZB op Texel laag. Dit jaar is dat voor mij een vijftienhonderd gulden voor de bedrijfsgronden. Elders ligt dat veel hoger. Maar de OZB komt elk jaar terug en is volgend jaar waarschijnlijk hoger. De taxatie OZB werkt door in de waterschapsbelasting en in de vermogensbelasting.''

Bij de rechter

Het gaat Kikkert niet zozeer om het geld, maar om een principe: met de OZB-heffing op agrarische natuurgrond gaat de plaatselijke overheid lijnrecht in tegen het natuurbeheer stimulerend beleid van de rijksoverheid.

De kwestie is nu bij de belastingrechter. Als de gemeente wint, betekent dat niet alleen dat de overige Texelse boeren met beheersovereenkomsten wel kunnen inpakken en dat Texel veel van de natuur kwijtraakt die de VVV zo ijverig als trekpleister gebruikt om toeristen te lokken. Het kan gevolgen hebben voor natuur en landschap in heel Nederland!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden