Boer in Zuid-Afrika zoekt heil in coöperatie

Princess Mogale (links) en Piet Prinsloo tussen de tomatenplanten van het fruitbedrijf ZZ2.Beeld Bram Lammers

Door herverdeling van land ontstaat in Zuid-Afrika meer kleinschalige landbouw. Volgens groente- en fruitgigant ZZ2 schuilt de toekomst in samenwerking.

De tien centimeter hoge naaldhakken van de 24-jarige Princess Mogale zakken diep weg in de rode aarde tussen rijen tomatenstruiken. Ook de rest van haar outfit lijkt meer op die van een jonge, stadse zakenvrouw dan die van een boerin in het hoge noorden van Zuid-Afrika. Ze was, na een razendsnelle studie, drie jaar geleden dan ook eerst financieel analist bij een beurshandelaar in het zakencentrum van Johannesburg. Maar ze merkte dat ze terug wilde naar het platteland, waar ze vandaan kwam. Ze wilde helpen haar provincie Limpopo verder te ontwikkelen.

Mogale leidt het 'Nwanedi New Generation Cooperative' namens de Zuid-Afrikaanse landbouwreus ZZ2. Dit is een op Europese landbouwcoöperaties geënt systeem waarbij een groot commercieel landbouwbedrijf een coöperatie vormt met een aantal kleinschalige, nog lerende boeren. De details van het systeem werden uitgedacht op de Nederlandse Nyenrode Universiteit.

Zulke coöperaties zijn hard nodig, want door het systeem van landherverdeling telt Zuid-Afrika steeds meer kleinschalige boerenbedrijven. De overheid koopt grote lappen land op van veelal witte boeren, om die vervolgens in kleinere partjes te herverdelen onder de zwarte meerderheid van de bevolking.

Zwarte Zuid-Afrikanen mochten tijdens de apartheid in bijna 90 procent van het land geen grond bezitten. De politieke druk om dit historische onrecht via herverdeling sneller recht te zetten, neemt toe. Schaalverkleining levert echter problemen op. Het maakt het moeilijker financiële tegenslagen op te vangen, goede inkoopprijzen te bedingen, leningen af te sluiten en toegang te krijgen tot markten.

Samenwerken

Door samen te werken, kunnen kleinschalige boeren zulke problemen beter opvangen, maar dan nog blijft staan dat zij over het algemeen weinig ervaring hebben. Ook advies en kennisoverdracht zijn essentieel.

De Zuid-Afrikaanse overheid zoekt bij projecten als het Nwanedi New Generation Cooperative daarom ervaren landbouwbedrijven die hun kennis op het gebied van productie, verpakking en marketing willen delen. ZZ2 werkt samen met zeventien boeren in het uiterste noorden van Zuid-Afrika.

"We helpen met hun belastingaangifte", vertelt Mogale enthousiast. "We leggen uit hoe ze een bedrijfsplan opzetten, hoe een budget werkt, hoe zij hun verdiende geld het best in hun bedrijf kunnen investeren en we laten experts langskomen om hen op het land te ondersteunen."

Bij menig Zuid-Afrikaans bedrijf bestaat, vanwege de lelijke apartheidsgeschiedenis vol uitbuiting, nu een bovengemiddeld sterke wil om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Het concept sprak ZZ2 dan ook aan, zegt Piet Prinsloo, de algemeen projectmanager bij het bedrijf. En ZZ2 bulkt van de ervaring. Het merk gaat terug tot 1903 en heeft verspreid over heel Zuid-Afrika 9500 mensen in dienst. ZZ2 is de grootste producent van tomaten op het zuidelijk halfrond en teelt daarnaast ook nog allerlei andere soorten groente en fruit.

"Onze bedrijfsfilosofie is dat symbiose meer winnaars oplevert dan competitie", zegt Prinsloo. "We willen samenwerken. We willen dat andere boeren in Zuid-Afrika ook succesvol zijn. Ook wij hebben er niets aan als het land van onze buren onbewerkt ligt te verpieteren."

Het lijkt een verstandige instelling. Want bij landherverdeling vormt de onervarenheid van nieuwe boeren altijd een risico voor de voedselvoorziening. Afschrikwekkend voorbeeld is buurland Zimbabwe, waar rond de eeuwwisseling de overheid ervaren witte boeren van hun boerderijen verjaagde en hun akkers in kleine kavels uitdeelde aan onervaren Zimbabwanen: de landbouwsector stortte in.

Mentor

In Zuid-Afrika gaat het proces van landherverdeling veel democratischer. Toch meent Mogale dat coöperaties essentieel zullen zijn om alle nieuwe boeren in de toekomst van succes te verzekeren. "De landbouw is complex", benadrukt ze. "Zonder een ervaren mentor als ZZ2, zonder enige sturing, zijn de faalkansen voor nieuwkomers heel hoog."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden