Boer en ecoloog hebben elkaar nodig

De bezuiniging van het huidige kabinet op het natuurbeheer ondermijnt niet alleen het vertrouwen in de overheid maar verstoort ook de samenwerking tussen boeren en natuurbeschermers. Dat zigzagbeleid moet veranderen.

Wouter van der Weijden en Adriaan Guldemond

Het kabinet halveert het budget voor aankoop van landbouwgronden voor natuurdoeleinden, zoals het beheer van weidevogels en akkerplanten. Natuurbeheer door boeren laat het kabinet daarentegen ongemoeid. Ecologen protesteren tegen deze verschuiving. Volgens Frank Berendse en André Jansen levert beheer door natuurorganisaties ook meer natuur op dan beheer door boeren (Podium, 12 november). Dat argument gaat echter niet altijd op. In plaats van hen aan te vallen, zouden natuurbeschermers meer moeten samenwerken met boeren.

Zoals samenwerking tussen werkgevers en werknemers essentieel is voor een goed draaiende economie, zo is samenwerking tussen boeren en natuurbeschermers dat voor het behoud van de groene ruimte. Begroeven werkgevers en werknemers de strijdbijl in 1982 bij het Akkoord van Wassenaar, in de jaren negentig zijn ook veel boeren en ecologen gaan samenwerken.

De Vereniging Natuurmonumenten erkent dat boeren in staat zijn tot bepaalde vormen van natuurbeheer, en dat zij voor het beheer van weidevogels en het cultuurlandschap zelfs onmisbaar zijn. Boeren hebben zich in tal van gebieden georganiseerd in verenigingen voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Deze verenigingen werken in veel gebieden samen met Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en provinciale landschappen. De samenwerking verloopt soms moeizaam, maar vaak ook uitstekend. Het kabinetsbeleid doorkruist deze ontwikkeling.

Samenwerking gedijt vaak het best als partijen elkaar nodig hebben, gelijkwaardig zijn en een vergelijkbare invloed hebben. Vorige kabinetten hebben voorwaarden geschapen voor die gelijkwaardigheid. Boeren kregen gebieden toegewezen waar zij natuurcontracten konden afsluiten, natuurorganisaties gebieden waar zij landbouwgrond konden aankopen. Het beheer van die gronden konden zij uitbesteden aan boeren. Daarover kon worden onderhandeld op gelijkwaardige basis. Maar door de eenzijdige bezuiniging op het budget voor de aankoop van landbouwgrond wordt de gelijkwaardigheid aangetast en dat gaat ten koste van de animo van boeren om samen te werken.

Samenwerking is daarnaast gebaat bij continuïteit in beleid en in de bijpassende budgetten. Iedere kabinetsformatie kent bepaalde verschuivingen, maar de onverwacht grote wijzigingen waarvoor nu is gekozen, verstoren de samenwerking. Ook ondermijnen ze het vertrouwen in de overheid. Verspeelde het vorige kabinet soms het vertrouwen van boeren door toegezegde vergoedingen voor agrarisch natuurbeheer veel te laat uit te betalen, het huidige verspeelt het bij natuurorganisaties en ecologen. Het zigzagbeleid ontmoedigt ook lange termijnplanning en investeringen, beide belangrijk voor duurzaam natuurbeheer.

De landbouwgronden die door de bezuinigingen niet worden aangekocht door natuurorganisaties wil het kabinet laten beheren door particulieren, zoals landgoedeigenaren en boeren. Dat is op zich niet bezwaarlijk. Het maakt immers niet uit wie het beheer doet, als het maar goed gebeurt. Natuurorganisaties vinden dat zij het beheer het beste zelf kunnen doen, maar er zijn ook gevallen waarin boeren het beter doen, in Waterland (bescherming van weidevogels) en Groningen (akkervogels) bijvoorbeeld.

Knelpunt is wel dat tot dusver nog maar weinig particulieren belangstelling hebben getoond voor beheer van landbouwgrond die de hoofdfunctie natuur heeft gekregen. Die belangstelling zal mogelijk groeien, maar daar mag het kabinet niet te zeer op vooruitlopen.

Na de verkiezingen zal er een nieuw regeerakkoord komen. Dat biedt een goede kans om de gemaakte fouten te herstellen en het beleid weer meer te richten op continuïteit, evenwicht en samenwerking tussen natuurbeheerders en boeren. Wat voor beleid er ook komt, essentieel is dat de resultaten van het beheer terdege worden gemeten en geëvalueerd. En dan niet alleen het beheer door boeren en andere particulieren, maar ook het beheer door natuurorganisaties. Op basis daarvan moet het beleid worden bijgesteld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden