BOEK &

Uit: Clemens Jöckle, 'Heiligen van alle tijden' (Gooi en Sticht, Baarn; geb., geïll., 479 blz. - ¿ 89). Het is een kloek naslagwerk dat feitelijke, legendarische en kunsthistorische gegevens bevat over alle heiligen van de 'algemene Roomse kalender', aangevuld met een selectie van populaire heiligen die niet tot deze eregalerij doorgedrongen of eruit verwijderd zijn.

JAAP DE BERG

Het boek (Gooi en Sticht, Baarn; 224 blz. - ¿ 38,50) behelst een uitvoerig interview, waarin Danneels zich door de Franse filosofe Gwendoline Jarczyk zo niet het hemd dan toch de kardinaalstoog van het lijf laat vragen. Zo ontstaat een zelfportret van een volksherder die geen 'bewaker van een instituut' wil zijn, die te veel van zijn kerk houdt om haar zwakten anders dan met milde ironie te typeren, en die goedsmoeds de godsdienstige laagconjunctuur in Europa onder ogen ziet.

Te weinig roepingen? “Alles bijeen is het niet zo slecht een situatie van deemoed te moeten kennen.” Tanend kerkbezoek? Inderdaad, “het ritme van de weken wordt vervangen door een steeds duidelijker ritme van seizoenen. Op die manier schijnt men weer aan te knopen bij wat er sinds eeuwen te Rome gebruikelijk was.” Maar het is niet allemaal geestelijke bonhomie wat Jarczyk registreert: “Het probleem van de clerus en zelfs van de theologen is heel vaak een gebrek aan denkvermogen, en ik maak geen uitzondering voor het episcopaat.”

Om dit soort lacune aan te vullen hebben we in Nederland de 'Utrechtse school': protestantse theologen die geloof en openbaring met wijsgerige methoden analyseren. Hun specialiteit is nadenken over de eigenschappen van God. Zeven daarvan - een zeer bescheiden selectie, te oordelen naar de inleiding - worden besproken in de bundel Hoe is uw Naam? (red. G. van den Brink en M. Sarot; Kok, Kampen; 190 blz. - ¿ 34,50). Een van de conclusies is dat zekere kerkvaders zich waarschijnlijk vergisten toen ze aan God geen gevoelens en emoties toekenden.

Die kunnen evenmin ontzegd worden aan de Belg Valeer Neckebrouck. In Het dubbele rentmeesterschap (Acco, Leuven/Amersfoort; 199 blz. - ¿ 39) houdt deze r.-k. theoloog en antropoloog een bijwijlen gepassioneerd pleidooi voor missie als Woordverkondiging, onder verwijzing naar (onder veel meer) het onloochenbare feit dat priesters een evangelieboek ontvangen, en geen kruiwagen of drilboor. Overigens: ontwikkelingshulp moet óók. Meer didáctisch bevlogen is Neckebroucks landgenoot Georges Billen, gestaald in het beroepsonderwijs. Hij verstrekt aan leraren godsdienst talloze pedagogische, onderwijskundige en aanverwante tips - maar nauwelijks concrete lesstof - in een geschrift met de van onverholen realiteitszin getuigende titel Wie wil de varkens hoeden? (Acco, Leuven/Amersfoort; 191 blz. - ¿ 41).

Wij zijn het zelf bevat niet een Hollands antwoord op deze Vlaamse vraag, maar notities van de lutherse predikant H. C. Donga over individualisme, secularisatie en 'vernieuwing van de kerkelijke gemeente' (ondertitel). Het boek (Kok, Kampen; 115 blz. - ¿ 24,50), vrucht van studieverlof, is vooral een handig literatuuroverzicht voor wie de produktie van o. a. Frits de Lange, Kuitert, Wiersinga en Bons-Storm niet heeft bijgehouden, en evenmin relevante kerkelijke rapporten en artikelen in Trouw.

Wie ook de Bijbel gemist heeft, kan voor een samenvatting terecht in het naslagwerk De heilige boeken van de Fransman Fernand Comte (Spectrum, Utrecht; 270 blz. - ¿ 27,50). Comte beschrijft tientallen gezaghebbende geschriften, van vele godsdiensten, maar verloochent zijn voorkeur niet. De Bijbel - inclusief de alleen voor katholieken canonieke boeken, die niettemin in de rubriek 'Jodendom' worden behandeld - krijgt twintig maal zoveel ruimte als bijvoorbeeld de Koran. Niet hoffelijk jegens vele allochtonen, die in Nederland toch al zelden voor vol worden aangezien, in weerwil van W. A. R. Shadid en P. S. van Koningsvelds informatieve requisitoir De mythe van het islamitische gevaar - Hindernissen bij integratie (Kok, 2e druk; 197 blz. - ¿ 37,90).

Mengelwerk tot slot. Dat er kennelijk geen professionele uitgever is gevonden voor Ad den Bestens De dichter en de gemeente, mag verbazing wekken. De bundel bevat een rijke verzameling artikelen over kerkliederen, Nederlandse en Duitstalige dichters benevens culturele, maatschappelijke en kerkelijke onderwerpen, waaronder zijn destijds geruchtmakende kanttekeningen bij de kwestie-Goeree. Ze verschenen oorspronkelijk in een Amsterdams kerkblad (de boekuitgave is te bestellen door overmaking van ¿ 18,50 op girorek. 466 500 t. .n. v. penningmeester Groot-Zuid o. v. v. 'bundel Ad den Besten').

J. P. Zwemer, in 1992 gepromoveerd op de bevindelijk gereformeerden, heeft een klein monument opgericht voor de eenvoudige mannenbroeders van weleer: een vrome biografie van Jan Visser Azn (1861-1948) te Werkendam (Een rechtschapen Kuyperiaan in Werkendam; Stichting Hist. Reeks Land van Heusden en Altena; 01834-3550; 176 blz. - ¿ 29,95). Als ouderling, schoolbestuurder, raadslid en wethouder belichaamde en bevorderde deze 'typische vertegenwoordiger van een buitengewoon mensensoort' (de historicus A. Th. van Deursen in het Ten Geleide) in zijn dorp de emancipatie van de gereformeerden - todat politiek handiger geestverwanten hem lieten vallen.

Martie Dieperink, dochter van de Hervorming, speurde in de Middeleeuwen naar vrouwelijke zielsverwanten die met Jezus wilden wandelen. Het resultaat stelde haar allerminst teleur, al kon ze haar geestelijke vriendinnen niet overal volgen: Dochters naar Mijn hart - Spiritualiteit van vrouwen in de Middeleeuwen (Kok Voorhoeve, Kampen; 206 blz. - ¿ 32,50). In zijn prijsklasse is de uit Engeland afkomstige Nieuwe Bijbelatlas (Groen, Leiden; 128 blz. - ¿ 39,90), vooral gelet op de toelichtende tekst, een betere koop dan de Bijbelatlas van Deense komaf die enkele jaren geleden bij Kok verscheen. G. W. Lorein bewerkte de uitgave voor Nederland; het origineel werd geredigeerd door o. a. J. P. Kane, die ook meewerkte aan de (veel duurdere) topper in deze categorie van naslagwerken, de Times Atlas of the Bible.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden