Boekenweekgeschenk brengt Hermans nader tot Amsterdam

Van onze kunstredactie

De auteur Willem Frederik Hermans overrompelde gisteren alle aanwezigen tijdens een persconferentie ter gelegenheid van de Boekenweek in het hoofdstedelijke Amstelhotel. Daar hield hij een toespraak, omdat hij het Boekenweekgeschenk 'In de mist van het schimmenrijk' heeft geschreven. Tegen alle verwachting was zijn toon niet somber en bitter, maar luchtig en verzoenend.

Zoals bekend had de gemeente Amsterdam de schrijver in 1986 tot persona non grata verklaard, omdat hij de culturele boycot tegen dat land had genegeerd. In Trouw had W. F. Hermans daar vorige week donderdag nog officiele excuses voor geeist. Hij wilde dat Amsterdam een nieuw besluit nam in de trant van: 'Wat spijt het ons vreselijk dat we de grote schrijver Hermans volkomen onterecht beledigd hebben'.

Tevergeefs zal hij naar zulke nederige woorden hebben gezocht in de brief die burgemeester Van Thijn vorige week vrijdag naar hem stuurde. Ook het woord 'excuus' is hij er niet in tegengekomen. Van Thijn schrijft wel dat Hermans "zeer welkom" is in Amsterdam. "U behoort tot de grootste schrijvers van deze tijd. Natuurlijk is het een grote eer voor onze stad als u van tijd tot tijd ons culturele leven met uw aanwezigheid opluistert."

Deze woorden lijken de schrijver mild te hebben gestemd. Hij noemde de brief maandag niet bepaald chic en deftig, maar wel sympathiek. Reden om niet langer "door te zeuren. U ziet dat ik geen scherpslijper ben. Ik ben juist blij dat deze zaak voorbij is."

Het politie-escorte dat de schrijver vorige week in deze krant eiste, heeft hij niet gekregen. Wel werd de bijeenkomst kort voor aanvang in verband met zijn komst verplaatst van de Amstelkerk naar het Amstelhotel. CPNB-directeur Henk Kraima zei dat daartoe in overleg met de politie was besloten in verband met de veiligheid. "We wilden niet het risico lopen dat een gestoord persoon ons met een telefoontje allemaal naar buiten zou jagen."

Hermans' laatste officiele optreden in De Balie in Amsterdam werd enige jaren geleden verstoord door een (valse) bommelding. De Nederlandse schrijver zei zich in het Amstelhotel echter veilig te voelen, "want ik heb hier een legioen mensen om me heen om me te beschermen. Daarna ga ik weer snel naar Brussel" .

Wrede boekjes

In zijn toespraak vertelde Hermans smakelijk over zijn haat-liefde-verhouding met de Stichting collectieve propaganda van het Nederlandse boek (CPNB), die zijn talent veertig jaar geleden nog niet erkende, over zijn dunne, maar "cynische, wrede en pessimistische" boekjes die ten onrechte geconfisqueerd zijn door de schooljeugd. ( "Ik schrijf toch geen kinderliteratuur." ) En over koningin Juliana en prins Bernhard, die een boekenfeest in '53 bijwoonden: zij was toen volgens Hermans te veel met vliegende schotels bezig om een zinnig woord met een schrijver te kunnen wisselen. En hij trapte de schrijver pijnlijk op zijn tenen. Maar daarop volgde wel meteen: "Sorry, kerel!" De schrijvers bracht de anekdotes als een conferencier die na iedere zin geduldig wachtte tot de lachsalvo's waren weggestorven.

Zijn Boekenweekgeschenk met als ondertitel 'Fragmenten uit het oorlogsdagboek van de student Karel K.' verschijnt in een recordoplage van 582 000 exemplaren. Het sluit uitstekend aan bij het thema van de 58e Boekenweek: 'Het leven geschreven. Dagboeken, brieven en biografieen.' Dat onderwerp is volgens CPNB-directeur Kraima gekozen om de stijgende belangstelling voor het genre te onderstrepen. "De biografie is sinds 1986 toegelaten tot de Olympische Spelen der literatuur als volwaardig genre."

De CPNB heeft het thema ook gekozen omdat de samenstellers van egodocumenten aanmoediging verdienen. Een inventarisatie in het laatste nummer van het Biografie Bulletin leert, dat van de aangekondigde 83 biografieen, slechts een over een politicus gaat. Ook geschiedkundige figuren en beeldend kunstenaars komen er bekaaid vanaf. Dat zou volgens Kraima moeten veranderen.

"Er zijn op nagenoeg alle studierichtingen doctorandussen te over. Overheid, moedig ze aan zich te verdiepen in hun grote voorgangers, zodat Nederland nog met de eeuwwisseling een breed spectrum aan levendige historien rijk is" , zo riep hij op.

Naast het Boekenweekgeschenk verschijnt een essay, getiteld 'Mijn leven zijn leven' in een oplage van 46 000 exemplaren. Publicist Martin van Amerongen behandelt hierin de verschillende soorten biografische boeken, waaronder de autobiografie. "Die zijn meestal getiteld 'mijn leven' en moeten doorgaans met een korreltje zout worden gelezen. Nog nooit werd een boek 'Mijn faliekant mislukte leven' genoemd" , ontdekte Van Amerongen.

Marlene Dietrich

Met het tijdschrift 'IK' wil de CPNB het publiek wegwijs maken op het gebied van de biografieen, dagboeken en brieven. Tien auteurs bespreken in dit Boekenweek Magazine de levens van Anne Frank, Marlene Dietrich, Georges Simenon en andere beroemde personen. Daarnaast bevat het tijdschrift een overzicht van het aanbod. 'IK' kost een gulden en is verkrijgbaar bij de erkende boekhandel.

Tijdens de bijeenkomst liet Kraima ook nog weten dat het goed gaat met de verkoop van literaire boeken. Het aantal verkochte literaire titels is de afgelopen vijf jaar gestegen. Ruim een op de drie leesboeken die worden gekocht, is een literair boek, zo blijkt uit cijfers van de stichting Speurwerk.

De Boekenweek vindt plaats van 10 tot en met 20 maart. In de Stadsschouwburg in Amsterdam neemt Paul Haenen het openingsprogramma voor zijn rekening.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden