Boeken zijn om te gebruiken

Overal in haar grachtenhuis staan of liggen boeken. Op en onder tafel in de woonkamer, naast haar bed, op doorbuigende boekenplanken. Gedichten, romans, detectives, science fiction - elk genre is haar lief. Willy Wielek is, zoals ze het zelf uitdrukt, een boekenjunk.

JET KUNKELER

“Ik kan me niet herinneren dat ik nièt van lezen hield of het nog niet kon. Ik heb altijd verslonden wat me in handen viel. Ik moet het heel snel geleerd hebben, want ik weet nog dat we in de eerste klas van de lagere school een ellendig boek, iets uit de vorige eeuw, te lezen kregen en dat ik het meteen uit had maar het steeds opnieuw moest herlezen, want geld voor andere boeken was er niet. Thuis werd ook veel gelezen maar niemand was er zo aan verslaafd.

“Zelfs in die hittegolf van deze zomer krijg ik ineens het idee: ik heb niks te lezen, sjouw ik naar de winkel en sleep ik een stapeltje boeken mee naar huis. Ik mòet een boek hebben. Ik lees ook als de televisie aan staat; is er even iets dat me niet boeit, dan pak ik een boek. Op mijn nachtkastje liggen wel vijftig boeken, geloof ik. Ik moet er in kunnen graaien. Ik denk dat ik een boek per dag lees, soms meer. Ik lees razendsnel.”

- Bent u zuinig op uw boeken?

“Nee, niet in het minst. Boeken zijn om te gebruiken. Ik smijt ermee, ik buig ze open, ik smeer ze onder de troep, ik gooi ze uit mijn bed. Ik moet geen mooi uitziende boeken, ik koop altijd pockets. Ja, er zijn wel boeken waar ik aan gehecht ben, maar dan vergeet ik ze weer en dan staan ze ergens tussen en kan ik ze niet vinden. Soms denk ik wel eens: ik wil al die boeken kwijt, weg ermee, ik word er gek van en als ik een bepaald boek toch weer hebben wil dan koop ik het. Mij gaat het om het lezen, niet om het bezitten, ik ben geen verzamelaar. Alleen dichtbundels waar ik heel erg gek op ben, die wil ik niet kwijt, die bewaar ik, die leg ik heel dicht bij me.”

- U leest graag detectives en science fiction.

“Ja, maar van science fiction alleen de fantasy-soort, niet die technische, daar begrijp ik niets van. Ik heb nu een heel mooie nieuwe ontdekt, Connie Willis. En wat detectives betreft: de politieromans van McClure, die in Zuid-Afrika spelen, vind ik ook heel goed. En de boeken van Philip Kerr, over een privé-detective in Duitsland, in de Hitlertijd. Daar heb ik eerst over geaarzeld: wil ik die wel lezen? Maar het zijn mooie boeken. Wel laat hij een heel beroemde Duitse filmster 4711 gebruiken. Dat kan niet. Mijn moeder vond dat al eau de cologne voor ouwe wijven. Maar dat was het enige waarvan ik dacht: dat klopt niet.

“Ik ben ook gek op horror. Niet op echte martelingen, dat kan ik niet lezen, ofschoon ik kort na de oorlog wel boeken over concentratiekampen uit het Duits heb vertaald. Hoe dat met elkaar te rijmen valt, gooi het maar in m'n pet. Blijkbaar heb ik toen een beschermende muur kunnen optrekken. Maar goed, gefantaseerde horrorverhalen mag ik graag lezen. Vampiers moet ik niet, daar voel ik niets voor. Heksen weer wel. En vreemde godsdiensten, reïncarnatie, terwijl ik daar absoluut niet in geloof.”

- De laatste tijd verschijnen er veel vrouwelijke privé-detectives. Leuk?

“Ze beginnen me een beetje te vervelen. Ik vind ze niet zo aardig, een beetje nors, afhoudend. Maar ik lees wel graag door vrouwen geschreven detectives, Ruth Rendell, P.D. James, al is die soms een beetje te diepgraverig.”

- Hebt u wel eens het gevoel dat er boeken zijn die u móét lezen, waar iedereen het over heeft?

“Ja, maar daar ben ik zo vaak mee misgelopen. Nederlandse literatuur vind ik meestal niets. Ik heb heel wat keren na het lezen van een hooggeprezen of zelfs bekroond boek gedacht: is dat nou alles? Magertjes hoor. Nee, niet omdat ik alleen van boeken houd waarin een verhaal verteld wordt. Als dat zo was zou ik niet zoveel van gedichten houden. Nederlandse literatuur valt me gewoon vaak tegen.

“Een van mijn lievelingsschrijfsters is Doris Lessing, en dan vooral 'The summer before the dark', of 'The golden Notebook en 'The fifth child'.” Een prachtig boek vind ik 'Radetzkymarsch' van Joseph Roth. Of 'Madame Bovary' van Flaubert, dat heb ik net weer herlezen.”

- U leest niet alleen veel, u recenseert ook boeken en films. Veel films zijn gemaakt naar boeken. Mag dat, of bederft dat het boek, of de voorstelling die je je als lezer er zelf van hebt gemaakt?

“Van mij mag het. Soms is de film zelfs mooier of beter dan het boek, 'Het meisje met het rode haar' bij voorbeeld. 'Schindler's List' vond ik als boek veel mooier. Als je eerst het boek, van Thomas Keneally, gelezen hebt, denk je bij het zien van de film soms: dat heeft Spielberg niet goed gedaan. De schok die Schindler krijgt, de ommekeer die hij doormaakt, is in de film veel minder duidelijk dan in het boek.”

- Moet een boek of een film voor u liefst goed aflopen?

“Nee, dat geloof ik niet. Het is mij opgevallen dat ik, anders dan recenserende collega's, het persoonlijke heel goed van het zakelijke weet te scheiden, ook als ik in een boek of film iets lees of zie wat direct met mijn leven te maken heeft. Neem 'Hersenschimmen', het boek van Bernlef dat ook verfilmd is. Mijn man had de ziekte van Alzheimer. Toch kan ik dat boek lezen en de film zien, dat weet ik te scheiden. Ik denk dan misschien wel aan die laatste jaren van mijn man, maar er zit een wand tussen die werkelijkheid en dat boek of die film.”

- Behalve voor Trouw recenseert u ook voor Opzij. Bent u feministe?

“Nee, helemaal niet. Maar ze wilden me toch hebben. Ik zei nog: ik pas helemaal niet bij julie. Hindert niks, vonden ze. Ik schrijf er een soort column in. Nu en dan geef ik ze een schop.”

- Leest u wel feministische boeken, van Anja Meulenbelt bij voorbeeld?

“Ik heb dat laatste boek van haar gelezen, 'Blessuretijd'. Jonge, jonge, jonge, jonge. Wat kan dat mens kletsen. Wat schrijft die slecht. Pleeg eens een moord, dacht ik soms. Haar eerste boek, 'De schaamte voorbij'? Dat vond ik ook vreselijk. Ach, al die onzin, dat er vroeger niks kon, dat het huwelijk de enige bestemming van de vrouw was, dat is gewoon niet waar. Ik ben opgegroeid in Willemsoord, in een kleinburgerlijke provincie, toch heb ik dat nooit meegemaakt, mijn vriendinnen ook niet. 't Was heel gewoon dat je een vak leerde. Ik wou eerst dierenarts worden. Vonden mijn ouders prima. Vlak voor de oorlog ben ik bij de Zwolsche Courant gaan werken, en ik heb nooit het gevoel gehad dat ik een buitenbeentje was.

“Ik denk dat de boel in de jaren vijftig een beetje in het slop is geraakt. Maar in het algemeen vind ik het luxe problemen hoor. Virginia Woolf, met haar 'Room of one's own'; die had in dat grote Engelse landhuis heus wel een kamer voor zichzelf. En dan te bedenken dat in die tijd de jongens terugkwamen uit de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog en dat er grote werkloosheid heerste.”

- U leest alle genres maar gedichten zijn u misschien het dierbaarst?

“Brecht en Swinburne vooral, Nijhoff, Hölderlin, Enquist, hoewel ik haar niet tot de groten reken, Elsschot.

- Over Brecht wordt beweerd dat veel van zijn werk door zijn minnaressen zou zijn geschreven.

“Ach, dat is zo'n onzin. Je kunt niet in de stijl van een ander schrijven; als je dat toch doet wordt het slecht. Ik denk dat ze heel veel materiaal hebben aangeleverd, meer niet. Ik word toch zo kwaad om dat soort beschuldigingen. Ik zou tien jaar van mijn leven willen geven om een gedicht van Brecht te kunnen schrijven.

“Op het ogenblik is het mode om te beweren dat alle mogelijke vrouwen eigenlijk veel beter waren dan hun beroemde mannen: Alma Mahler, Clara Schumann. Alma Mahler mocht zogenaamd niet componeren van haar man. Ze was nog heel jong toen hij stierf. Had ze toch nog tijd genoeg om te componeren? Er zijn geen grote vrouwelijke componisten. En als je weten wilt waarom dat zo is, dan moet je dat uitzoeken. Maar ja, dat mag niet.”

Vorig jaar verscheen Willy Wieleks eerste eigen boek, 'De lichten', lichtvoetige horror in een ten ondergang gedoemde stad. Ze is bezig aan een tweede boek, spelend in deze tijd en niet, zoals het vorige, geschreven in de vorm van een dagboek, wel weer met 'een soort thriller-element' er in. Meer wil ze er niet over kwijt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden